“Tuyển tập Phạm Tiến Duật”: dày dặn, thú vị và…tiếc
Chỉ khác là: 1.108 trang tác phẩm và dư luận của Đồng Đức Bốn được chính tay ông làm, trước khi "thả bút lên trời làm hoa". Còn Phạm Tiến Duật, ông không thể chăm chút được cho 1.132 trang sách này. Công việc ấy do một nhóm những người bạn của ông, như nhà thơ Đỗ Trung Lai (chủ biên), nhà văn Phạm Sông Hồng, tiến sĩ văn học Lưu Khánh Thơ, nhà phê bình Nguyễn Văn Long thực hiện.
Và khác nữa: Trong cuốn sách của Đồng Đức Bốn, những dòng chữ mở đầu cho cuốn sách chính là những lời của Phạm Tiến Duật. Sinh thời, nhà thơ Phạm Tiến Duật từng viết giới thiệu cho nhiều tác giả, có người ông thân thiết, có người ông kính trọng, có người chỉ là ông quý hay nể tình…
Trong cuốn "Toàn tập Phạm Tiến Duật", những trang viết ấy cùng một số bài viết lẻ, và nhiều tâm sự về tác phẩm, về nghề viết của ông trên nhiều tờ báo vẫn chưa được tập hợp. Và hơi tiếc một chút nữa, không thấy những ca khúc nổi tiếng phổ từ thơ Phạm Tiến Duật như "Tiểu đội xe không kính", "Trường Sơn đông, Trường Sơn tây" ở trong "Toàn tập", dù có thể chỉ là đưa vào trang phụ bản như một cách nhắc nhớ, để thế hệ đi sau biết đầy đủ hơn về chân dung một thi sĩ - một con người.
2.Nhưng có thể khẳng định, "Toàn tập Phạm Tiến Duật" là cuốn sách dày nhất về Phạm Tiến Duật. ở đó, độc giả và những người nghiên cứu Phạm Tiến Duật có thể tìm thấy một chân dung văn học khá đầy đủ qua những sáng tác của ông, từ những bài thơ Trường Sơn, trường ca cho tới phần văn xuôi mà tiêu biểu là 2 tập tiểu luận: "Vừa làm vừa nghĩ" và "Kim cương bất hoại".
Ngoài lời nói đầu và Tổng mục lục đặt ở đầu sách tạo thuận tiện cho việc nghiên cứu, "Toàn tập Phạm Tiến Duật" có 2 phần chính: "Phạm Tiến Duật viết" và "Viết về Phạm Tiến Duật". Trong phần 1, có "Thơ ngắn", "Thơ dài và trường ca"; có "Văn xuôi" của Phạm Tiến Duật.
Chưa phải là toàn bộ những sáng tác của Phạm Tiến Duật đều có mặt ở đây, vì nhóm biên soạn, dù cố gắng tìm kiếm qua nhiều cách khác nhau, cũng không thể tìm thấy được tập thơ "Nhóm lửa" từng được nhắc tới trong một vài đoạn tóm tắt tiểu sử Phạm Tiến Duật đã công bố.
Ngay cả tập thơ dài "Những vùng rừng không dân" Phạm Tiến Duật khởi viết từ 17 tháng 5 năm 1971 cũng chỉ có được 4 trích đoạn đã in trên báo. Trong bài viết "Tôi làm thơ dài", chính nhà thơ Phạm Tiến Duật đã khẳng định: "Bài thơ (tức "Những vùng rừng không dân") gồm cả thảy 21 chương, mỗi chương chia làm nhiều khúc, mỗi khúc có một kiến trúc riêng và luôn luôn chuyển đổi thể thơ…".
Vì thế, việc chưa tìm được "Những vùng rừng không dân" để đưa vào "Toàn tập Phạm Tiến Duật" quả là một điều đáng tiếc - dù điều này không ai muốn.
Nhưng trong phần 1 - phần quan trọng nhất của cuốn sách - nhiều người bất ngờ khi biết thêm rằng, sự nghiệp văn học của Phạm Tiến Duật còn có cả truyện thiếu nhi "Câu chuyện quanh nồi cao voi" (1972), và truyện thơ cho thiếu nhi: "Chú thỏ bay vào hội" (viết chung với Võ Thanh An, 1983).
Điều thú vị nữa, "Toàn tập" cũng đã giới thiệu được tập tạp văn - tiểu luận "Kim cương bất hoại" gồm 64 bài viết chưa kịp in thành sách và 25 bài thơ chưa từng xuất hiện trong các tập sách trước đây của Phạm Tiến Duật.
Đáng chú ý, trong số đó có những bài đã được chính tay Phạm Tiến Duật viết trên giấy pơ-luya tặng một chiến sĩ trẻ trên đường hành quân, và vào năm 1969 tại mặt trận Quảng Trị, người chiến sĩ trẻ kia trước khi vào sâu, sợ không giữ được nên tặng lại cho họa sĩ, đạo diễn Lê Thanh…
Phần 2 của "Toàn tập", gồm 62 bài của các nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình như Hữu Thỉnh, Đỗ Chu, Đinh Quang Tốn, Trần Thị Thắng, Nguyễn Quang Thiều, Trần Nhương,… viết về Phạm Tiến Duật. Chiếm phần lớn trong số đó, là những hồi ức, kỷ niệm của bạn văn, của đồng đội khi nghe tin nhà thơ Phạm Tiến Duật mắc bệnh hiểm nghèo và sau ngày ông qua đời.
Nhiều trang viết với những câu chuyện xúc động được kể lại để bạn đọc, cũng như những người yêu quý và nghiên cứu sự nghiệp Phạm Tiến Duật có thể hiểu hơn về con người ông. --PageBreak--
Nhà thơ Đỗ Trung Lai: "Đây là cuốn sách đầy đủ nhất về Phạm Tiến Duật"
- Thưa nhà thơ Đỗ Trung Lai, duyên cớ nào dẫn ông đến với công việc chủ biên "Toàn tập Phạm Tiến Duật"?
 |
| Nhà thơ Đỗ Trung Lai. |
+ Tôi quen anh Phạm Tiến Duật từ quãng những năm 80 của thế kỷ trước. Có thể nói, nếu không có anh Duật, thì tôi không có bài thơ "Đêm sông cầu". Tôi viết bài thơ ấy vì có lời "thách đố" của anh Duật. Khi thấy tôi chỉ mải mê với kịch thơ, và những bài thơ dài, anh Duật có đố tôi làm được thơ ngắn. Vậy là tôi làm, 1 tuần sau tôi mang "Đêm sông cầu" tới đưa anh Duật...
Từ đó anh em chơi thân thiết với nhau. Cho tới khi anh Duật mất, Hội Nhà văn Việt
Nhưng chị Vân - vợ anh Duật - có ý muốn tôi thực hiện công việc này. Sau đó, anh Hữu Thỉnh - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt
- Để cuốn sách có thể kịp ra mắt nhân kỷ niệm 50 năm đường Trường Sơn, ông đã mất bao lâu để hoàn thành khối lượng công việc khá lớn này?
+ Trong 5 tháng liền, tôi bỏ hết công việc riêng, để cùng với các cộng sự của mình như chị Lưu Khánh Thơ để đọc, tìm kiếm, soát xét từng câu từng bài của anh Duật. Rồi đọc rất nhiều bài viết của các nhà phê bình viết về thơ anh, nhiều bài viết của các bạn văn, của các chiến sĩ Trường Sơn. Có ngày tôi làm việc với chồng bản thảo liên quan tới Phạm Tiến Duật suốt từ 2 giờ chiều cho tới 5 giờ sáng hôm sau.
- Vậy nhưng thưa ông, đọc "Toàn tập Phạm Tiến Duật" vẫn chưa thấy tác phẩm "Nhóm lửa", và tập thơ dài "Những vùng rừng không dân" chỉ có 4 trích đoạn?
+ Đúng là trong một vài tóm tắt về tiểu sử Phạm Tiến Duật có nhắc đến tập thơ "Nhóm lửa" . Khi làm "Toàn tập" này, chúng tôi đã hỏi qua khá nhiều bạn bè, bạn viết và cả gia đình anh Duật; rồi tới Thư viện Quốc gia, Thư viện Quân đội nhưng không ở đâu có, không ai biết về tập thơ này. Bởi vậy, chúng tôi đành gác lại, coi như một "mảng trắng" trong cuốn sách.
Còn về "Những vùng rừng không dân", tôi đã ý thức rất rõ về vị trí của tác phẩm này trong sự nghiệp sáng tác của anh Duật. Vì hơn 20 năm trước, anh Duật cũng đã nói chuyện với tôi về "Những vùng rừng không dân". Khi đó anh Duật bảo, đây có lẽ là tác phẩm lớn cuối cùng của anh về Trường Sơn chống Mỹ.
Do đó, khi nhận công việc chủ biên cuốn "Toàn tập" này, tôi đã dành nhiều thời gian tìm kiếm, hỏi qua nhiều người nhưng vẫn không có bản thảo này. Khi tôi hỏi chị Vân - vợ anh Duật, thì chị bảo: "Cách đây mươi năm, có một anh đến nhà gặp anh Duật lấy bản thảo, nói là đem đi xuất bản".
Tôi đã viết bức "Thư ngỏ" và đăng trên nhiều tờ báo, trong đó có báo Công an nhân dân để mong ai hiện đang giữ "Những vùng rừng không dân" thì gửi lại cho chúng tôi. Nhưng suốt mấy tháng qua vẫn bặt vô âm tín. Tôi rất mong muốn, ai đang có trong tay những bản thảo này hãy gửi về cho gia đình anh Duật, để sắp tới, nếu có dịp tái bản chúng tôi sẽ bổ sung làm hoàn thiện hơn cuốn "Toàn tập Phạm Tiến Duật".
- Bây giờ cầm trên tay cuốn "Toàn tập Phạm Tiến Duật", hẳn ông rất hài lòng?
+ Đúng vậy, tôi cảm thấy hài lòng. Đây là cuốn sách rất đầy đủ về Phạm Tiến Duật. Anh Duật chưa có tập nào làm cẩn thận, khoa học như cuốn này. Theo tôi "Toàn tập" này chứa trên 90% sáng tác của Phạm Tiến Duật, nếu có sót thì cũng chỉ vài bài lẻ.
Các nhà khoa học sau này nghiên cứu sự nghiệp Phạm Tiến Duật chỉ cần đọc cuốn này là đủ. Tôi chỉ chưa hài lòng về cái màu nền của bìa sách, nó bị màu đỏ lan sang nên nền bìa hơi ngả sang hồng. Trong thiết kế thì nền bìa màu ghi, rất sang trọng. Và nếu có nhiều tiền hơn, cuốn sách cũng sẽ được đẹp hơn, với cả bìa áo "khoác" bên ngoài.
- Điều gì khiến ông bất ngờ nhất khi tiếp xúc với gần như toàn bộ tác phẩm của Phạm Tiến Duật?
+ Bất ngờ thì không có, bởi tôi thân với anh Duật đã lâu, cũng đã đọc anh trong suốt mấy chục năm qua. Nhưng khi làm "Toàn tập Phạm Tiến Duật", tôi mới có điều kiện để hiểu sâu sắc hơn một người bạn lớn, một người anh.
Người đọc xưa nay nói đến Phạm Tiến Duật thường chỉ nói đến cụm thơ về Trường Sơn, nhưng theo tôi, phần "hậu Trường Sơn" của anh Duật cũng hay, quan trọng không kém. Nếu nhắc tới Phạm Tiến Duật mà chỉ nhắc tới thơ Trường Sơn thì quả là thiếu sót, thậm chí là sai nữa.
- Với tư cách là người chủ biên cuốn sách, ông đánh giá như thế nào về sự nghiệp thơ của Phạm Tiến Duật?
+ Phạm Tiến Duật là nhà thơ lớn nhất của Trường Sơn, của thời chống Mỹ. Nếu không có sự xuất hiện của anh Duật thì thơ chống Mỹ, thơ Trường Sơn thiếu đi phần đặc sắc nhất. Tôi cho rằng Phạm Tiến Duật xứng đáng để được Giải thưởng Hồ Chí Minh, vì ai đã qua những năm tháng ấy, đều thấy, thơ anh Duật có sức mạnh bằng cả một sư đoàn.
- Xin cảm ơn ông!
