Nghệ thuật vẽ trên cơ thể người: Vẫn chỉ là thử nghiệm?
Nhưng cũng lại có người nảy ý: Biết đâu đây là sự manh nha cho cuộc bứt phá bất ngờ của làng hội họa Việt
Sự tập dượt một cuộc chơi đã cũ
Mới đây, lần đầu tiên công chúng Hà Nội được tiếp xúc với dạng thức vẽ trên cơ thể khỏa thân qua cuộc trình diễn nghệ thuật tổng hợp của họa sĩ Phương Vũ Mạnh và các cộng sự trong triển lãm "Cuộc sống" khai mạc ngày 12/3/2010 ở Trung tâm Văn hóa Pháp. Thực tế, người mở đầu cho cuộc thử nghiệm này ở Việt
Cũng trong năm đó, còn có cuộc thử nghiệm viết thư pháp trên người (bán khỏa thân) mang tên "Vũ hội chữ" tại 31A, Văn Miếu, Hà Nội. Chưa hết, năm 2009, cũng tại TP HCM còn diễn ra một cuộc tỉ thí nữa về chuyện vẽ trên người khỏa thân của họa sĩ kiêm nhiếp ảnh gia Phan Quang, phóng viên Báo Sài Gòn tiếp thị, qua cuộc triển lãm nhiếp ảnh sắp đặt "Sắc màu".
Có thể nói, đây là một cuộc chơi táo bạo của các họa sĩ bởi tính phức tạp của sự sáng tạo từ nhiều phía: Ý tưởng và sự thể hiện của họa sĩ; sự kiên nhẫn, đồng cảm và khả năng trình diễn của người mẫu…
 |
|
Họa sĩ Ngô Lực vẽ trên cơ thể người mẫu nước ngoài. |
Họa sĩ Phan Quang đã phải thốt lên "Rất cực!" khi nói về chuyện có người mẫu phải giữ yên tư thế trong 9-10 tiếng liền, để họa sĩ hoàn thành tác phẩm trên cơ thể mình. Họ không ăn uống, thậm chí không dám thở mạnh, nói chi đến các chuyển động sẽ làm lớp sơn trên người bong tróc.
Riêng người mẫu kiêm diễn viên điện ảnh Hồng Ánh, sau khi khỏa thân đứng im để cho họa sĩ vẽ, tối đến lại phải về TP HCM diễn kịch, rồi đến 4-5 giờ sáng hôm sau lại theo xe đi hơn 200km về Phan Thiết tiếp tục làm mẫu vẽ. Cùng với Hồng Ánh còn có các nghệ sĩ khác như siêu mẫu Trung Cương, ca sĩ Hồng An, Bảo Anh, Tuyết Quân… Tất cả đều tự nguyện tham gia làm mẫu vẽ không lấy tiền.
Tâm sự với bạn bè, Hồng Ánh kể:
- Tôi nude 100% trước họa sĩ. Nét cọ lướt trên da thịt mình, cả những phần nhạy cảm. Lại phải đứng 7 tiếng mỗi ngày, không được cử động và chẳng được ăn uống gì.
Điều đáng chú ý, nếu như ở nghệ thuật nhiếp ảnh nude, người mẫu thường đòi phải giấu mặt, thì với hội họa trên cơ thể người lại khác, bởi gương mặt cũng là điểm không kém phần quan trọng để họa sĩ hoàn chỉnh tác phẩm tổng thể. Họa sĩ Ngô Lực, người đã vẽ cho 8 người mẫu trong nước và 10 người mẫu nước ngoài tâm sự về những khó khăn của quá trình thể hiện:
- Chỉ cần sai một vài đường nét là hỏng hết, vì nó rất khó xóa. Hơn nữa, nếu có bắt buộc phải xóa đi thì cũng làm cho da bị xấu, lem màu.
Vậy mà, nhiều lúc nhìn thấy người mẫu ngồi hoặc đứng bất động hàng tiếng, mệt mỏi, gắng gượng, Ngô Lực đã phải hối hả cố vẽ cho xong, nên không thể chỉnh sửa kỹ lưỡng được. Ấy là chưa nói đến việc không ít người mẫu chỉ chịu mặc áo giả... da thôi, bởi các chất liệu vẽ của ta không tốt, có thể ảnh hưởng tới da người mẫu, khiến họ ngại ngần.
Với triển lãm "Cuộc sống", nhóm Phương Vũ Mạnh cũng gặp không ít khó khăn khi hoàn chỉnh tác phẩm. Người mẫu lại mặc bikini giả... da thì còn đâu là thực chất là nghệ thuật vẽ trên cơ thể. Chưa hết, sau đó người mẫu lại còn bị bả màu toàn thân, coi như được nhuộm trước khi họa sĩ vẽ họa tiết lên.
Tất nhiên, tác giả đã xác định đây là sự kết hợp các ngôn ngữ tạo hình gồm tranh vẽ, body painting, sắp đặt, video art, âm nhạc và trình diễn để tạo nên tác phẩm. Nhưng cái sự không đến nơi đến chốn này đã làm mất đi cái đẹp ngoài sức tưởng tưởng của nghệ thuật vẽ trên cơ thể người mà ở Trung Quốc và Nhật Bản, bộ môn này từng làm sửng sốt người xem bởi nghệ thuật kỳ lạ của nó.
Sức mạnh của làn da và đường cong tuyệt mỹ
Nếu nói việc vẽ trên cơ thể ở ta mới chỉ là sự tập dượt thử nghiệm, quả không sai, dẫu đây đã là chuyện "xưa như trái đất" ở xứ người. Đầu năm nay, dư luận lại một phen rộ lên trước sự xuất hiện của một số tranh đầu "Ông Hổ" vẽ trên cơ thể người được thực hiện bởi Craig Tracy, một nghệ sĩ người Mỹ đã làm theo đơn đặt hàng của người Trung Quốc, nhằm cứu những con hổ khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Thông điệp mang tính bảo vệ môi trường ấy nâng cao giá trị xã hội của nghệ thuật vẽ trên cơ thể người.
Bên cạnh những họa sĩ nổi tiếng ở châu Âu, châu Mỹ, thì các họa sĩ chuyên nghiệp về thể loại body painting Trung Quốc lại tìm ra cách thể hiện độc đáo trên cơ thể người đẹp với những bức tranh thủy mặc đầy sức quyến rũ.
Ngược lại với phương pháp của hầu hết các họa sĩ phương Tây là quét màu toàn thân, gần như che lấp hết yếu tố thân thể, làm mất đi cái nền da con người trong khối màu sắc và hình ảnh, thì các họa sĩ Trung Quốc lại tận dụng nền da đầy chất ảo mộng của người đẹp để làm nền và xử lý các chi tiết trên người đẹp để thể hiện sự tương phản xa gần, cao thấp, trong ngoài, trên dưới, tạo được chiều sâu không gian.
Họ quan niệm thân thể con người là tặng vật tuyệt diệu nhất mà thần linh tặng cho thế gian, vậy hãy đừng phủ kín nó như trong các lễ hội hóa trang, mà nên tạo được chất men kỳ lạ nhất cho bức tranh, là sự để lộ những khoảng trống cần thiết của làn da, trên cái nền toàn bích của đường cong cơ thể.
Chính cái sự mới lạ này đã được nhiều họa sĩ vận dụng khá linh hoạt như tạo nên các bức tranh phát sáng, rất sinh động, khi chiếu các hình ảnh đẹp, mang tính nghệ thuật cao lên cơ thể khỏa thân của người mẫu, rồi chụp ảnh lại. Những hình ảnh phát sáng nổi bật trên các đường cong hài hòa và gợi cảm đã tạo nên những bức ảnh đẹp đến bất ngờ. Có thể coi đây cũng là một phát kiến mang tính ứng dụng của loại hình nghệ thuật body painting.
Nét đặc biệt của các họa sĩ Trung Quốc còn phát huy được khi thể hiện thư pháp lên cơ thể người đẹp. Những chi tiết nhạy cảm trên cơ thể ở đây sẽ là những điểm nhấn tượng trưng cho các chi tiết trong tác phẩm thủy mặc như núi đồi, sông suối, chim muông, cỏ cây, hoa lá…
Những yêu cầu không thể xem nhẹ
Việc đã xuất hiện ở xứ người từ ngàn năm nay, trong khi ở ta còn chưa nhập cuộc, thì việc các nghệ sĩ tập dượt, thử nghiệm là cần thiết. Hơn nữa, nghệ thuật vẽ trên cơ thể đòi hỏi người nghệ sĩ cần phải vượt qua cái gọi là hồn nhiên, "tự nhiên chủ nghĩa", bản năng gợi dục.
Trong một cuộc trao đổi về biểu diễn thư pháp trên cơ thể người ở 31A Văn Miếu, Hà Nội năm 2008, ông Lê Ngọc Cường, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn đã từng phân vân, và khéo léo khi nói rằng, sẽ không cấm trình diễn thư pháp trên cơ thể khỏa thân hay bán khỏa thân, nhưng sẽ xem xét dựa trên điều kiện, hoàn cảnh cụ thể. Thật ra, không cứ đối với việc vẽ lên cơ thể khỏa thân, mà ngay cả đến những cuộc trình diễn thời trang, việc tránh gây cho công chúng sự phản cảm vẫn là đòi hỏi bức thiết.
Công bằng mà nói, những thử nghiệm của các họa sĩ Việt
Cho dù sự táo bạo, không vụ lợi của các nghệ sĩ là đáng trân trọng, nhưng sự thể hiện nghệ thuật nào trên cơ thể con người cũng cần có sự cân nhắc. Đặc biệt đối với việc vẽ trên cơ thể khỏa thân. Bởi nếu không được chuẩn bị kỹ lưỡng một kịch bản hoàn chỉnh, với một ý tưởng vì cộng đồng thì mọi chuyện thử nghiệm trên cơ thể người không khác gì chuyện bày thức ăn lên bụng người đẹp để nhấm nháp, mang cái tên "ẩm thực lõa thể" từng một thời xảy ra ở Nhật Bản, Hàn Quốc và bị công luận lên án
