NSƯT Mạnh Cường: Chỉ giải nghệ khi không còn "cù" được khán giả

1. Căn phòng nơi NSƯT Mạnh Cường và chúng tôi ngồi trò chuyện khá nhỏ nhưng lại kiêm nhiều chức năng. Vừa là phòng làm việc, phòng chứa đạo cụ diễn xuất vừa là phòng thay trang phục khi biểu diễn của các nghệ sĩ. Xung quanh chỗ ngồi là la liệt trăm thứ bà rằn phục vụ diễn xuất, từ những bộ trang phục sặc sỡ, nón mũ, giầy dép, đến chiếc xe nôi, bình sữa… Chiếc ghế dành cho khách cũng mang phong cách…xiếc bởi độ bập bênh, chòng chành mỗi khi người ngồi thay đổi tư thế. Mạnh Cường bảo: "Trông thập cẩm thế thôi chứ đều là những đạo cụ cần thiết của những anh hề đấy".

Trong câu chuyện mà NSƯT Mạnh Cường chia sẻ với chúng tôi vẫn còn dư âm của niềm vui chiến thắng mà nhóm hề xiếc Việt Nam giành được tại Liên hoan Xiếc Quốc tế tại Cuba cuối tháng 7 vừa qua. Nhóm hề gồm NSƯT Tạ Duy Ánh, NSƯT Mạnh Cường và NSƯT Tiến Hưng đã vượt qua các nghệ sĩ đến từ 14 quốc gia như Cuba, Brazil, Nhật Bản, Trung Quốc, Mexico, CHLB Đức, Italia… để giành giải Nhất cuộc thi, đoạt Cúp Giầy vàng. Ngoài ra, nhóm hề còn được trao thêm giải thưởng của Liên hiệp toàn quốc văn nghệ sĩ Cuba và giải thưởng "Nhóm hề hay nhất" cuộc thi do Trường Đại học nghệ thuật Puebia Mexico trao tặng. Với 2 tiết mục "mang chuông đi đấm xứ người" là hề đàn và hề kiếm, nhóm hề xiếc Việt Nam đã hoàn toàn chinh phục được khán giả cũng như Ban giám khảo bằng nghệ thuật và kỹ thuật điêu luyện. NSƯT Mạnh Cường vẫn còn nhớ rất rõ những tràng pháo tay giòn giã của khán giả cùng những tiếng hô vang "Việt Nam", "Việt Nam" khi Ban giám khảo xướng tên nhóm hề đoạt giải Nhất đã khiến các nghệ sĩ run lên vì xúc động. Ban giám khảo đánh giá cao nhóm hài xiếc Việt Nam không chỉ bởi kỹ thuật điêu luyện, khả năng giao lưu với khán giả mà một điều quan trọng nữa là thái độ tập luyện nghiêm túc, chuyên nghiệp.

Mỗi người đều có một con đường đến với nghệ thuật xiếc nhưng chắc chắn, nghề xiếc không dành cho những người không có năng khiếu và sự say mê. Bởi hơn bất cứ công việc nào, nghệ thuật xiếc đòi hỏi sự quyết tâm, sự rèn luyện gian khổ mà nhiều khi phải trả bằng mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả bằng máu.

NSƯT Mạnh Cường (ngoài cùng bên trái) trong tiết mục hề xiếc vừa đoạt giải Nhất tại Liên hoan Xiếc quốc tế tại Cu Ba.

Mạnh Cường sinh ra trong một gia đình không có ai làm nghệ thuật. Cha anh nguyên là Trưởng phòng Cảnh sát hình sự - Công an tỉnh Hải Dương. Nhanh nhẹn, láu lỉnh từ nhỏ, Mạnh Cường có năng khiếu nổi trội về thể thao, từng đứng trong đội tuyển bóng bàn của tỉnh tham gia thi đấu toàn quốc. Một buổi, trên đường đi tập bóng bàn về, thấy Nhà Văn hóa trung tâm đông nghịt người. Tò mò ghé vào xem, hóa ra đang có cuộc tuyển diễn viên xiếc. Quần ống thấp ống cao, đầu đội nón lá, Mạnh Cường len tận vào trong. Khi Ban giám khảo hỏi có dự tuyển không, anh gật đầu cái rụp, chẳng suy nghĩ gì. Ai ngờ, mấy bài xiếc nghịch ngợm mày mò tập từ bé đã giúp cho Mạnh Cường đứng đầu danh sách trúng tuyển sau 3 vòng tuyển chọn. Những tháng ngày rèn luyện tại trường Xiếc Việt Nam cộng thêm 4 năm tu luyện tại Liên Xô, Mạnh Cường đã trở thành một trong những nghệ sĩ nổi tiếng trong Liên đoàn Xiếc Việt Nam với những tiết mục ấn tượng và đầy mạo hiểm như đu bay, nhào lộn...

Đến với xiếc tình cờ, sau này, nghệ sĩ Mạnh Cường đến với hề xiếc cũng tình cờ không kém. Trước đây, Liên đoàn Xiếc Việt Nam nổi tiếng với cặp hề Tiến Hưng - Tiến Mạnh, nhưng trong một chuyến lưu diễn tại Quy Nhơn, nghệ sĩ Tiến Mạnh không may bị ngã, không biểu diễn được. Hợp đồng đã ký, chương trình đã lên, Mạnh Cường liều mình thay thế dù chỉ còn nửa ngày để tập. Thật bất ngờ, khả năng gây hài của anh khiến khán giả cười nghiêng ngả. Rồi Mạnh Cường chuyển hẳn sang diễn hề xiếc bởi đam mê với lĩnh vực mới và còn bởi anh hiểu rằng, đến một tuổi nào đó, sức khỏe không thể đóng góp được nhiều cho xiếc. Hai tiết mục tham gia Liên hoan Xiếc quốc tế vừa qua chỉ là một phần trong gia tài những tiết mục hề mà NSƯT Mạnh Cường cùng các nghệ sĩ trong đoàn 2 dàn dựng và biểu diễn. Nhắc tới NSƯT Mạnh Cường mà đồng nghiệp ưu ái gọi là Cường "hề" là khán giả nhỏ tuổi nhớ tới những tiết mục thú vị như hề bóng, hề bắn súng, hề xe nôi, là sự hóa thân vui nhộn vào những nhân vật như Alibaba, Anh cam Anh quýt, chú Cuội… Không chỉ vui nhộn, lạ mắt, những tiết mục xiếc hề của nghệ sĩ Mạnh Cường còn truyền những bài học giản dị, hữu ích tới các em nhỏ.

2. Khả năng hài hước bẩm sinh, sự thông minh trong diễn xuất đã giúp NSƯT Mạnh Cường ghi dấu ấn trong lòng khán giả bằng những tiết mục hề đặc sắc. Nhưng, như Mạnh Cường chia sẻ, dù anh đã chuẩn bị kỹ đến mấy, đôi khi sự cố vẫn xảy ra. Có lần anh đang biểu diễn cảnh hề thổi kèn, sợi dây nối giữa kèn và một bên ống quần bất ngờ bị đứt. Để buổi biểu diễn không bị gián đoạn, Mạnh Cường cứ vừa giữ kèn, vừa kéo dây, vẫn quay ngược quay xuôi mà khán giả ngồi xem không hề biết là có sự cố trên. Hoặc có khi hóa trang vội, quên cả chiếc mũi đỏ, anh lại tự biên tự diễn giao lưu với khán giả tạo thành tình huống cố tình bỏ quên chiếc mũi...

Là nghệ sĩ hề, cứ bước ra sân khấu thì nhiệm vụ quan trọng là phải làm cho khán giả cười, dù lòng mình ngổn ngang đến mấy. Mà cuộc sống, tránh sao được những phút giây buồn bã hay gặp những chuyện không may. Khi cha anh mất mới được mấy ngày thì cơ quan có lịch biểu diễn. Anh em trong đoàn thông cảm, dặn anh có thể nghỉ diễn nhưng để không ảnh hưởng tới việc chung, anh nén buồn đau để đem đến tiếng cười cho các em.

Những tháng ngày "ăn xiếc", "ngủ xiếc" đủ để NSƯT Mạnh Cường thấm thía sự nghiệt ngã của nghề. Để có vài chục phút biểu diễn trên sân khấu, để khán giả cười vỡ rạp hay căng thẳng theo những tiết mục xiếc mạo hiểm, các nghệ sĩ đã phải luyện tập cả năm trời. Chuyện bong gân, trẹo xương trở thành chuyện thường ngày với các nghệ sĩ xiếc. Giọng anh trùng xuống khi kể rằng, mới vừa đây thôi, một đồng nghiệp nữ đã bị tai nạn trong lúc tập luyện, khả năng bị liệt rất cao trong khi vừa cưới chồng, chưa kịp sinh con. 

Hơn 30 năm trong nghề xiếc, NSƯT Mạnh Cương trải qua nhiều giai đoạn của nghề nghiệp được ví như bậc nhất vất vả trong làng nghệ thuật. Trò chuyện với nhiều nghệ sĩ xiếc, chúng tôi càng hiểu một điều rằng, chỉ có tình yêu mới có thể níu chân họ ở lại với xiếc, bởi nếu đơn thuần chọn một nghề để kiếm sống, không ai trong số họ sẽ chọn xiếc. Mạnh Cường đã từng trải qua những giai đoạn khó khăn khi vừa ra trường, lương không đủ tiêu, nói gì tới ăn uống đủ chất để giữ gìn sức khỏe, rèn luyện cơ bắp. Nhớ lại ngày xưa, có những ngày gạo tẻ hết, may có bao gạo nếp cậu bạn cùng phòng mang ở quê lên, thế là cả tháng trời, thực đơn của 2 người là cơm nếp với muối vừng cùng món mướp tự trồng. Ăn uống kham khổ thế nhưng cứ khỏe như vâm, tập luyện không biết mệt. Để có thể theo nghề, Mạnh Cường làm đủ công việc để kiếm sống, từ vá xe đến đóng phim. Với ngoại hình cân đối, khả năng diễn xuất tự nhiên, có thời điểm, Mạnh Cường là sự lựa chọn của không ít đạo diễn, đặc biệt khi cần vào những vai hài hước. Khi cố đạo diễn, NSND Hải Ninh làm phim "Tình yêu thủy thần", ông đã mời một diễn viên hài nổi tiếng nhưng khi ra trường quay, diễn viên này lại diễn "kịch" quá, đạo diễn Hải Ninh quyết định thay diễn viên và gọi cho Mạnh Cường. Khi ấy anh đang đóng dở phim "Người hùng râu quặp" nên có những ngày 3 giờ sáng còn quay "Người hùng râu quặp" ở Hà Nội, 6 giờ sáng, anh đã có mặt ở chùa Trầm để quay phim của đạo diễn Hải Ninh. Khả năng nhào lộn, đu dây của nghệ sĩ Mạnh Cường cũng được phát huy tác dụng khi anh đóng phim nhựa "Không có đường chân trời" của đạo diễn, NSND Trần Khánh Dư. Sau này anh còn đi biểu diễn tại các trường học, các đơn vị, đi làm MC đám cưới. Mạnh Cường bảo, anh không ngại việc gì nếu đó là việc lương thiện, liên quan đến nghệ thuật để nuôi dưỡng tình yêu xiếc của mình.

Giờ đây, trên cương vị Trưởng đoàn 2, Liên đoàn xiếc Việt Nam nhưng hạnh phúc với nghệ sĩ Mạnh Cường vẫn là những giây phút thăng hoa trên sân khấu, mang lại nụ cười cho khán giả. Ngoài biểu diễn theo lịch của cơ quan, anh tự tìm những hợp đồng biểu diễn bên ngoài để anh em trong đoàn vừa có cơ hội rèn nghề, vừa tăng thêm thu nhập. Hiện tại, NSƯT Mạnh Cường cùng các đồng nghiệp đang tiếp tục luyện tập để đầu tháng 10 tham gia Liên hoan Xiếc quốc tế lại nước Nga. Công việc thường xuyên mang tiếng cười cho khán giả, lại tiếp xúc nhiều với trẻ em khiến anh trẻ hơn so với tuổi. Nhiều người không tin "anh hề" đã bước vào tuổi 50. Lửa nghề vẫn ngùn ngụt, Mạnh Cường thổ lộ, anh "chỉ giải nghệ khi nào không còn làm khán giả cười được nữa"