Góp ý nhỏ về bình luận bóng đá

Nhưng hiện nay, tình hình bình luận bóng đá như thế nào? Trước hết, công bằng mà nói, cần ghi nhận nhiều bình luận viên bóng đá đã rất cố gắng tìm hiểu, tích lũy thêm vốn hiểu biết về lịch sử bóng đá, về lai lịch và thành tích các đội, các câu lạc bộ, các cầu thủ để cung cấp được nhiều thông tin quý cho người xem.

Họ đã góp phần không nhỏ vào việc tuyên truyền, khích lệ cho môn thể thao  vốn dĩ đã rất được công chúng say mê, đồng thời giúp người xem nâng cao hiểu biết về môn này. Song, cũng nên nghĩ tới việc cải tiến, gia tăng chất lượng công việc bình luận bóng đá hiện nay.

Trước hết cần phân biệt rõ tường thuật và bình luận. Hai công việc khác nhau. Tường thuật là giúp cho người nghe đài và đọc báo không có dịp được chứng kiến trận đấu (hoặc trực tiếp hoặc qua tivi) hình dung được diễn biến.

Người tường thuật (bằng lời nói nếu trên đài phát thanh, bằng chữ nghĩa nếu trên báo) giỏi có thể khiến người nghe, người đọc hình dung được toàn bộ trận đấu cùng với không khí, quang cảnh sân vận động gần như được xem tại sân. Còn bình luận chủ yếu dành cho khán giả ngồi ở nhà xem tivi.

Vì người ta được chứng kiến trận đấu - dù chỉ qua truyền hình - nên không cần bình luận viên phải kể lại diễn biến giống như trên đài hoặc trên báo, mà cần sự bình luận - đúng nghĩa của từ này.

Đáng tiếc tình hình phổ biến hiện nay là người bình luận trên đài truyền hình đã nhầm lẫn, dễ mắc vào sai lầm: Cái việc người xem không cần (tường thuật) thì làm nhiều, còn điều người xem mong muốn (bình luận) thì không hoặc ít được đáp ứng.

Khán giả màn ảnh nhỏ luôn được nghe những lời như sau của một bình luận viên suốt trận đấu: “Bóng đã đến chân đội X. Cầu thủ Y có bóng, anh chuyền bóng cho đồng đội của mình. Không được rồi, bóng đã đi hết đường biên dọc. Cầu thủ T ném biên. Anh ném cho đồng đội của mình, V đánh đầu...”. Hoặc: “Thủ môn A phát bóng lên, anh phát rất dài sát khu vực 16m50 của sân đối phương, 2 cầu thủ C và D đang tranh nhau bóng...” v.v...

Bạn thấy gì qua những lời lẽ được coi là bình luận ở trên? Thật là khôi hài, khán giả đang xem truyền hình, người ta đã biết rành rọt diễn biến như thế, việc gì phải nói nữa! Nói như vậy là tường thuật trên đài phát thanh cho thính giả nghe, chứ không phải bình luận cho người đang xem.

Nếu phục vụ khán giả màn ảnh nhỏ thì chủ yếu phải là bình luận cụ thể: Nhận định về đấu pháp của các đội, việc xử trí các tình huống bóng của các cầu thủ. Cầu thủ cụ thể nào đó nên đột phá hay chuyền cho đồng đội? Trong tình huống cụ thể nào đó, nên chọc khe hay nên chuyền bóng bổng? Việc di chuyển có bóng và không bóng của các cầu thủ đã hợp lý chưa, nên như thế nào?...

Vì khán giả truyền hình nhiều lúc nhìn không rõ các tình huống phạm lỗi (vì lướt qua nhanh) nên rất muốn nghe bình luận viên nhận định về cú va chạm vừa rồi: Vô tình hay cố ý. Lỗi nặng hay nhẹ?

Việc xử lý của trọng tài trên sân rất đáng được người bình luận chú ý để bộc lộ quan điểm của mình: Pha bóng này trọng tài xử chuẩn xác, pha bóng kia ông ta thổi còi chưa thuyết phục hoặc bỏ qua một vài lỗi rất nặng. Nếu chưa chuẩn xác, nên thế này thế khác...

Khán giả rất thích người bình luận đưa đến cho họ nhiều thông tin thú vị về các đội, các câu lạc bộ, các cầu thủ. Ví dụ: cầu thủ A vừa lập gia đình, vợ là một ngôi sao nhạc nhẹ hay người mẫu thời trang nổi tiếng (chẳng hạn), cầu thủ B đang nằng nặc đòi huấn luyện viên phải đáp ứng một số yêu cầu nếu không anh ta sẵn sàng từ bỏ câu lạc bộ với bất cứ điều kiện gì, miễn là không phải làm việc với ông ta (chẳng hạn).

Rõ ràng bình luận bóng đá là một công việc khó khăn, không phải ai hâm mộ hoặc am hiểu môn thể thao này cũng có thể làm được. Hiểu luật bóng đá tường tận, cặn kẽ, có đôi mắt của nhà huấn luyện, quan sát nhanh, nhay cảm, giàu tư liệu về các đội, các câu lạc bộ, các ngôi sao bóng đá, có giọng nói âm vang, sôi nổi và cuối cùng là cái tâm tốt, luôn vô tư khách quan, không thiên vị hoặc ghét bỏ bất cứ đội bóng nào, cầu thủ nào là những phẩm chất cần có của người bình luận viên bóng đá. Cũng đã có một số bình luận viên đạt được yêu cầu này. Song vẫn có người còn nói chung chung hoặc ngại nói, đã hạn chế hứng thú của người xem.

Euro-2008 đang diễn ra, thu hút sự chú ý của giới hâm mộ. Hy vọng các bình luận viên bóng đá không ngừng nâng cao nghiệp vụ để có thể giúp cho người xem càng thêm phấn hứng thưởng thức những pha, những trận bóng hay nhất