Khuyến khích và phát triển văn học: Làn gió mới cho sáng tác?
Thứ Hai, 26/01/2026, 08:48
Ngày 30/12/2025, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã thay mặt Chính phủ ký ban hành Nghị định 350/2025/NĐ-CP (dưới đây gọi tắt là Nghị định 350) quy định về khuyến khích và phát triển văn học. Với những quy định gần gũi, cụ thể, “sát sườn” với đời sống sáng tác văn học, Nghị định này đã nhận được sự quan tâm, kỳ vọng của văn giới về những đổi mới, khởi sắc trong thời gian tới...
Theo ghi nhận của phóng viên, dư luận, đặc biệt là các nhà văn đã có những đánh giá tích cực và cả sự hy vọng đối với sự ra đời của Nghị định 350. Nghị định này thực sự đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tư duy quản lý và đầu tư cho lĩnh vực văn học với một quy định riêng. Việc này sẽ tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho các hoạt động sáng tác, lý luận, phê bình, dịch thuật, tổ chức trại sáng tác, cuộc thi, giải thưởng và quảng bá tác phẩm.
Bên cạnh đó, nghị định đã xác lập rõ vai trò đồng hành của Nhà nước đối với sự phát triển của văn học, không chỉ ở khía cạnh quản lý, mà còn ở trách nhiệm khuyến khích, hỗ trợ và đầu tư cho các hoạt động liên quan.
Nghị định 350/2025/NĐ-CP quy định cụ thể trách nhiệm tổ chức, giới thiệu, quảng bá tác phẩm văn học ở nước ngoài. (Ảnh: Cơ quan chức năng làm việc tại gian trưng bày của Việt Nam tại Hội sách Frankfurt, năm 2023)
Chính thức có hiệu lực từ ngày 15/2/2026, Nghị định 350 quy định khá rõ các nội dung về khuyến khích phát triển văn học bao gồm 5 chương nội dung: Hỗ trợ hoạt động khuyến khích phát triển văn học; Tổ chức trại viết, trại sáng tác văn học; Cuộc thi viết, cuộc thi sáng tác tác phẩm văn học; Giải thưởng văn học; Giới thiệu, quảng bá, phổ biến tác phẩm văn học.
Có thể thấy, Nghị định 350 đã có sự bao quát đến những khâu then chốt trong hoạt động của đời sống văn học: từ khâu sáng tạo đến tiếp nhận, từ bồi dưỡng lực lượng sáng tác đến đưa tác phẩm đến với công chúng.
Một điểm nổi bật đáng chú ý là, Nghị định 350 đã khẳng định vai trò của Nhà nước trong việc tôn vinh các tác giả, tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, đồng thời bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan.
Tại Khoản 1, Điều 25, Chương V, quy định về “Giải thưởng Văn học” đã nêu rõ: “Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Các Hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; UBND cấp tỉnh được tổ chức Giải thưởng Văn học”.
Bên cạnh đó, nghị định đã có quy định về Giải thưởng Văn học quốc gia tại Khoản 2, Điều 25: “Giải thưởng Văn học do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức là Giải thưởng Văn học quốc gia. Giải thưởng Văn học quốc gia được tổ chức định kỳ 2 năm một lần”.
Với những quy định khá rõ ràng, đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa khẳng định vị thế xã hội của người cầm bút, vừa tạo nền tảng pháp lý vững chắc để văn học phát triển lành mạnh, bền vững.
Nhiều hoạt động hỗ trợ, khuyến khích phát triển văn học
Một nội dung của Nghị định 350 được đông đảo giới cầm bút quan tâm, tìm hiểu, đó là: Những điều kiện, tiêu chí nào để một tác giả/tác phẩm văn học có thể nhận được sự hỗ trợ từ hoạt động khuyến khích phát triển văn học?
Theo nghị định này, Nhà nước hỗ trợ cho tác giả có tác phẩm văn học được viết, sáng tác, dịch theo các chủ đề, đề tài quy định tại Khoản 2, Điều 9 đảm bảo “có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, phong phú, đa dạng về thể loại và ngôn ngữ thể hiện, có giá trị định hướng thẩm mỹ, hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện”.
Tại Khoản 2, Điều 9 quy định về chủ đề, đề tài viết, sáng tác, dịch tác phẩm văn học được hỗ trợ bao gồm: “Lịch sử và di sản văn hóa truyền thống dân tộc; Đảng Cộng sản Việt Nam; cách mạng; biển, hải đảo và biên giới; bảo vệ chủ quyền, bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, vì sự bình yên cuộc sống; chống diễn biến hòa bình, bác bỏ luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch chống phá công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; công nghệ và chuyển đổi số; biến đổi khí hậu và môi trường.
Bên cạnh đó là các đề tài về con người mới trong sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; phong trào học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh; nông nghiệp, nông dân, nông thôn và xây dựng nông thôn mới; thanh niên, thiếu niên, nhi đồng; người yếu thế; đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn; phòng, chống bạo lực gia đình.
Ngoài ra, các đề tài khác căn cứ tình hình thực tế do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và UBND cấp tỉnh quyết định. Việc mở rộng không gian đề tài vừa bảo đảm tính định hướng, vừa tạo điều kiện cho văn học phản ánh chân thực, sinh động đời sống đương đại.
Bên cạnh những quy định cụ thể về việc thành lập hội đồng thẩm định để lựa chọn tác giả/tác phẩm được hỗ trợ sáng tác; phương thức tổ chức trại viết, trại sáng tác văn học; các quy định về cuộc thi viết, cuộc thi sáng tác tác phẩm văn học và Giải thưởng Văn học, Nghị định 350 cũng quy định rõ về các hoạt động giới thiệu, quảng bá tác phẩm văn học thông qua triển lãm, hội chợ sách, xuất bản phẩm điện tử, thư viện số...
Theo đó, những tác phẩm được lựa chọn giới thiệu, quảng bá phải là các tác phẩm tiêu biểu, có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, có đóng góp xứng đáng cho sự phát triển của văn học Việt Nam, hoặc đã giành các giải thưởng uy tín trong nước và quốc tế. Điều này góp phần nâng cao chất lượng văn học được giới thiệu ra công chúng, đồng thời quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Nhà văn Lê Phương Liên (nguyên Phó ban Văn học thiếu nhi, Hội Nhà văn Việt Nam)
Tôi rất vui mừng vì cùng với Nghị quyết 80 về phát triển Văn hóa với tinh thần “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, “Lấy văn hóa làm cốt lõi”, Chính phủ đã ban hành Nghị định 350/2025/NĐ-CP về khuyến khích và phát triển văn học. Đây là sự quan tâm đúng đắn và đầy đủ đến sự nghiệp văn hóa, trong đó văn học là một thành tố vô cùng quan trọng. Việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng bằng các quy định, hành lang pháp lý rõ ràng, cũng sẽ tạo điều kiện để các nhà văn được tiếp cận với những cơ hội được Nhà nước đặt hàng đối với những tác phẩm có chất lượng, nội dung phù hợp.
Là một nhà văn gắn bó với NXB Kim Đồng và viết cho thiếu nhi, tôi thấy quy định chính sách quan tâm, đầu tư, khuyến khích dành cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng là rất cần thiết. Việc quy định như vậy sẽ làm cho mục tiêu đầu tư, khuyến khích, hỗ trợ cho sự phát triển của văn học thiếu nhi trở nên hiệu quả, thu hút được lực lượng sáng tác. Đồng thời, cũng cho thấy, văn học dành cho thiếu nhi có vị thế ngang hàng, bình đẳng với các đề tài văn học khác, chứ không còn bị đối xử theo kiểu “bên lề” hay “chiếu dưới” nữa. Theo tôi, Nhà nước quan tâm đến sự phát triển của đề tài văn học thiếu nhi chính là sự quan tâm đến thế hệ tương lai của đất nước.
Nhà văn Trần Khánh Toàn - Phó Ban Sáng tác Hội Nhà văn Hà Nội
Cũng như nhiều nhà văn khác, tôi thấy rất phấn khởi khi biết tin ngày 30/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP “Quy định về khuyến khích phát triển văn học”. Trong những năm qua, nhiều bộ, ngành và Hội Nhà văn đã quan tâm dành thời gian, kinh phí để hỗ trợ sáng tác tác phẩm văn học “có giá trị cao”, nhưng kết quả gặt hái còn hạn chế.
Mặt khác, khi xét trao tặng Giải thưởng Văn học cho những tác phẩm, tác giả được tôn vinh còn để lại điều tiếng về sự thiếu khách quan, công bằng, thậm chí có tác phẩm bị thu hồi giải thưởng ngay sau khi được xét tặng, không tạo được sự đồng thuận, gây tác động tâm lý không tốt trong dư luận xã hội và chính đội ngũ các nhà văn.
Vì vậy, tôi cho rằng, trong triển khai thực hiện nghị định này, cần lưu ý một số băn khoăn của đội ngũ sáng tác hiện nay, đó là: Cần làm rõ khái niệm “Tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật” và tiêu chí đánh giá để đảm bảo khách quan khi xét duyệt.
Việc lựa chọn thành viên hội đồng thẩm định, hội đồng xét giải thưởng, ban giám khảo các cuộc thi... cần đảm bảo tính chuyên môn cao và đảm bảo tính khách quan, công tâm và công bằng, tránh cào bằng hay lợi ích nhóm. Việc lựa chọn tác giả để hỗ trợ viết, sáng tác tác phẩm văn học cần căn cứ đề cương xây dựng tác phẩm và quá trình cống hiến của tác giả, song cũng cần chú ý phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố mới.
