Cố tình tạo scandal hay cố tình không hiểu?

Nhưng trên poster ghi tên là Trần Huy Hoan vì theo mặc định, Trần Huy Hoan là nhiếp ảnh gia được mời tham gia làm hình ảnh cho poster. Đặng Minh Tùng phản ứng và cho rằng BHD đã vi phạm bản quyền và đòi kiện ra tòa. Đến nay, vụ việc có vẻ trở nên căng thẳng và phía Hãng phim Việt đã chính thức lên tiếng. Có người cho rằng, Đặng Minh Tùng đang cố tình gây căng thẳng và tạo scandal vì thực tế bản quyền nhiếp ảnh trong hợp đồng đã thuộc về Hãng phim Việt. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng, nghệ sỹ phải được tôn trọng hơn trong công việc sáng tạo…

Bức xúc

Ông Đặng Minh Tùng đã trả lời trên một tờ báo mạng rằng: "Theo tôi được biết, anh Trần Huy Hoan đã chụp những bức ảnh riêng làm poster nhưng không hiểu vì sao lại chọn hình của tôi. Gần chục tấm poster đều là hình của tôi, không có bức nào do anh Hoan chụp. Anh Hoan chỉ là người thiết kế. Như vậy, dưới những tấm poster này, nhà sản xuất phải đề: Designer: Trần Huy Hoan, Nhiếp ảnh: Đặng Minh Tùng. Đằng này, họ chỉ đề: Nhiếp ảnh Trần Huy Hoan. Điều đó khiến khán giả dễ nhầm tưởng người chụp tấm hình là anh Hoan".

Cũng trong bài báo đó, nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan lên tiếng: "Đặng Minh Tùng là người không hiểu việc. Tôi đã nhiều lần giải thích nhưng cậu ta không chấp nhận thực tế rằng: Cậu ta được thuê chụp lại hiện trường, không tham gia vào công tác makeup diễn viên, lo phục trang, chỉ đạo diễn xuất… Như vậy, cậu ta chỉ chép lại sáng tạo của người khác, không được gọi là có bản quyền. Tôi cũng từng làm nhiếp ảnh hiện trường hơn 10 phim lớn, nhưng bất cứ phim nào tôi cũng xin nhà sản xuất đừng đưa tên vào vì đó chỉ là hành động chép lại.

Ngày 29/11, Hãng phim Việt đã có những phản hồi chính thức về vụ việc. Hãng phim Việt là đơn vị sản xuất bộ phim "Sông nước" (sau đó khi phát hành đổi tên thành "Cánh đồng bất tận" - do dựa vào truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư). Công ty phát hành phim là BHD. Bộ phim đang được trình chiếu tại các rạp từ hơn một tháng nay và poster cho việc phát hành phim tại Việt Nam là do Hãng phim Việt thiết kế và sử dụng các bức ảnh hiện trường của phim do ông Đặng Minh Tùng chụp. Toàn bộ những poster này do Hãng phim Việt thiết kế và cung cấp, không liên quan đến Công ty BHD và khác hoàn toàn với những poster do nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan chụp và thiết kế.

Trân trọng Trần Huy Hoan nên để tên ở poster

Cũng theo đại diện Hãng phim Việt, ông Đặng Minh Tùng đã ký hợp đồng  lao động thời vụ ngày 23/11/2009 với Hãng phim Việt để thực hiện chụp hình hiện trường cho đoàn phim và đã nhận được đầy đủ tiền thù lao theo đúng hợp đồng. Cũng theo hợp đồng này, Hãng phim Việt là chủ sở hữu và đăng ký bản quyền toàn bộ các bức ảnh và Đặng Minh Tùng không được phép lưu giữ các hình ảnh chụp ở hiện trường, phải đảm bảo bàn giao toàn bộ hình ảnh trong thẻ nhớ, ổ cứng cho hãng phim cũng như không được phát tán và lưu hành ra ngoài công chúng. Hãng phim Việt được toàn quyền sử dụng toàn bộ hình ảnh mà Đặng Minh Tùng thực hiện tại hiện trường phim cho bất kỳ một mục đích nào của mình (trừ mục đích vi phạm pháp luật).

Ông Đặng Minh Tùng (giữa).

Một bộ phim, nếu hoàn thành được, cần có nỗ lực và công sức đóng góp của cả một tập thể với hàng trăm con người.  Theo thông lệ, trong một bộ phim, danh sách đoàn làm phim sẽ được ghi danh trong phần "credit", tạm dịch là phần cuối cùng sau khi bộ phim kết thúc và được giới điện ảnh coi là "lý lịch trích ngang" của bộ phim. Với "Cánh đồng bất tận", tên của Đặng Minh Tùng được ghi rõ ràng trong phần credit cuối phim với chức danh: Nhiếp ảnh.--PageBreak--

Theo nghĩa thông thường nhất, poster phim được hiểu như là những tờ giấy lớn có hình ảnh và/ hoặc phần chữ được treo hay dán ở nơi công cộng hoặc rạp chiếu phim để quảng cáo cho một bộ phim sắp được trình chiếu. Poster phim chỉ có ghi tên một số những thành phần chính tham gia đoàn phim với mục đích quảng cáo và theo thông lệ về poster phim trên thế giới cũng như tại Việt Nam, không có đưa thông tin về người chụp ảnh, người thiết kế, cũng như không đưa hết tên tuổi của những người tham gia đóng góp xây dựng bộ phim. Vì vậy hầu như không thể tìm thấy tên của bất cứ nhiếp ảnh chụp ảnh poster thông thường hay nhà thiết kế thông thường của poster, trên thế giới và tại Việt Nam.

Dưới góc độ pháp lý, poster phim được hiểu như bao bì sản phẩm, nhãn hiệu và quảng cáo của hàng hóa và không cần ghi  tên những người thực hiện poster là ai. Trần Huy Hoan tham gia vào bộ phim không phải chỉ là một nhiếp ảnh gia thông thường trong việc chụp ảnh studio và hiện trường (trong thời gian chọn cảnh trước khi quay phim và một số ngày trong khi quay phim) mà còn giúp đạo diễn tạo hình một số nhân vật và   trong những cảnh quay đặc biệt… "Một chữ "nhiếp ảnh gia" cũng chưa đủ để nói những việc ông đã làm cho bộ phim, vì vậy chúng tôi trân trọng đặt tên ông lên poster phim" - đại diện Hãng phim Việt nhấn mạnh thêm. 

Câu chuyện bản quyền nhiếp ảnh: cố tình không hiểu hay cố tạo scandal?

Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan quy định rõ: "Hình ảnh tĩnh được lấy ra từ một tác phẩm điện ảnh hay tương tự như điện ảnh không được coi là tác phẩm nhiếp ảnh mà là một phần của tác phẩm điện ảnh đó", bởi những bức ảnh này không phải là tác phẩm nhiếp ảnh chứa đựng tính sáng tạo của nhà nhiếp ảnh  tạo ra nó. Ảnh hiện trường trong một bộ phim khác với một tác phẩm nhiếp ảnh thông thường vì ảnh hiện trường mang thông tin về  bộ phim và chỉ là hình ảnh tĩnh được ghi lại từ tác phẩm điện ảnh. Sự sáng tạo của một bức ảnh hiện trường phim không phải là sự sáng tạo của riêng nhà nhiếp ảnh mà là sự sáng tạo của tập thể đoàn phim.

Tên của Đặng Minh Tùng đã được ghi trên credit của phim.

Cụ thể hiện trường để chụp ảnh trong phim "Cánh đồng bất tận" là do đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, DOP Nguyễn Tranh và phó đạo diễn Lý Thái Dũng lựa chọn và Hãng phim Việt ký hợp đồng thuê. Bối cảnh do họa sĩ Mã Phi Hải thiết kế và lên ý tưởng. Diễn viên  cũng do Hãng phim Việt ký hợp đồng. Trang điểm và phục trang theo yêu cầu kịch bản và do các tổ phục trang và trang điểm thể hiện… Vì vậy những bức ảnh hiện trường phim "Cánh đồng bất tận" là do sự sáng tạo của cả tập thể đoàn phim, chứ không phải là sự sáng tạo của cá nhân ông Đặng Minh Tùng. Vì vậy nếu muốn ghi quyền nhân thân lên bức ảnh hiện trường phim thì phải ghi tên của cả tập thể đoàn phim chứ không phải chỉ của nhà nhiếp ảnh hiện trường.

Và theo thông lệ quốc tế cũng như ở Việt Nam, các bức ảnh hiện trường phim không ghi tên nhà nhiếp ảnh mà chỉ ghi tên nguồn của đoàn phim hoặc ghi tên nhà sản xuất hoặc nhà phát hành.

Điều đáng nói là ông Đặng Minh Tùng có liên hệ với đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình (cũng là Giám đốc Hãng phim Việt) trong lúc ông Nguyễn Phan Quang Bình đang làm công tác tổ chức tại LHPQT Việt Nam ở Hà Nội, để nói về việc này. Sau đó, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đã gọi điện cho Đặng Minh Tùng mời Tùng đến tham dự buổi ra mắt của phim "Cánh đồng bất tận" tại TP HCM  ngày 22/10/2010, cùng đoàn làm phim giao lưu với khán giả và rất nhiều các cơ quan báo chí, để cảm ơn các thành viên đoàn làm phim. Cũng nhân dịp này sẽ nói rõ về những bức hình mà Đặng Minh Tùng muốn mọi người biết đến là do mình chụp. Tuy nhiên Đặng Minh Tùng đã không đến tham dự buổi ra mắt phim.

Có thể nói, vụ việc rất đơn giản nhưng nó chưa từng có tiền lệ và sự hiểu biết thực sự cặn kẽ về vấn đề bản quyền nhiếp ảnh trong các dự án phim ảnh nên bỗng dưng trở thành phức tạp. Tất nhiên, lúc này ông Đặng Minh Tùng vẫn chưa rút lại ý định sẽ kiện đơn vị phát hành phim. Nhưng có lẽ, vụ việc lẽ ra không cần ầm ĩ đến vậy!