Trượt đại học cũng là một trưởng thành

Mức lương mà các bạn này đề xuất với các nhà tuyển dụng cũng toàn là 30-35 triệu/tháng. Trong khi đó, nhiều bạn trẻ vừa tốt nghiệp đại học, hồ sơ xin việc cũng dăm bảy công việc hot, nhưng mức lương đề xuất của các bạn chỉ là 12-15 triệu/tháng. Bằng đại học có quyết định mức lương của bạn trong tương lai?

Không học đại học, đời không nể

Đến năm 2020, Việt Nam đã có tổng cộng 224 trường đại học và 236 trường cao đẳng. Với một con số lớn đến như vậy, việc đỗ đại học hiện giờ không còn kiểu “Cổng trường đại học cao vời vợi/ 10 thằng leo thì 9 thằng rơi” như ngày xưa nữa. Nhưng mỗi năm, giở báo chí ra, những ngày này, chúng ta lại đau lòng khi đọc được những tâm thư xót xa của những bạn trẻ trượt đại học và chọn cách tiêu cực rũ bỏ cuộc đời.

“Không học đại học đời không nể” - là câu nói của nhiều bạn trẻ. Bản thân tôi cũng đã từng làm việc, tiếp xúc với nhiều bạn trẻ đang là sinh viên đi làm thêm với những bạn trẻ chưa từng đỗ đại học, tôi cũng nhận ra sự khác nhau giữa họ. Những bạn trẻ đang và đã từng học đại học luôn quy củ, nề nếp, tuân thủ hơn những bạn trẻ chưa từng học đại học. Sự khác nhau giữa họ cho thấy một điều rằng học đại học cũng có giá trị nhất định. Chưa kể, hầu hết các cơ quan nhà nước, các nhà tuyển dụng luôn yêu cầu ứng viên phải có bằng đại học. Nó hiển thị khá rõ ràng trong những thông báo tuyển dụng.

Trở thành một sinh viên đại học (hoặc cao đẳng cũng được) là ước mơ của hầu hết những đứa trẻ 18 tuổi. Lý do thì ai cũng đã biết. Đỗ đại học là “vinh quy bái tổ” với nhiều đứa trẻ ở vùng sâu, vùng xa, nông thôn, nhà nghèo. Nên không khó để nghe được những lời tự hào kiểu “cả làng em chỉ có em đỗ đại học, là sinh viên”, hay “họ hàng tổ chức tiệc chúc mừng em đỗ đại học”. Đỗ đại học dù chưa chắc sẽ đảm bảo sau này ra trường có việc làm ngay nhưng nó cũng dễ dàng hơn cho những hồ sơ xin việc. Đỗ đại học còn là báo hiếu cho cha mẹ - như rất nhiều tâm sự của các bạn trẻ. Là bố mẹ đã vất vả nuôi con ăn học 12 năm đèn sách, đỗ đại học chính là cách và cũng là món quà dành cho bố mẹ. Đặc biệt là với những cha mẹ không được học đại học, đã từng thi và đã từng trượt đại học. Thì việc con cái mình đỗ đại học, với nhiều cha mẹ đúng là niềm hạnh phúc, hãnh diện vô bờ.

Hơn 1 triệu thí sinh trải qua kỳ thi xét tốt nghiệp THPT và lấy điểm xét tuyển đại học vừa qua, bao nhiêu trong số đó sẽ đỗ vào trường đại học và bao nhiêu trong số đó không đủ điểm vào những ngôi trường mình đã chọn? Đỗ vào ngôi trường mình đã chọn có đảm bảo sau này những đứa trẻ đó sẽ thành công? Trượt thì sao? Trượt có phải là một thất bại?

Bước ngoặt của cuộc đời

Trong số hơn 1 triệu thí sinh hôm đầu tháng 7 vừa thi, kết quả chúng nhận được có thể trở thành một bước ngoặt cuộc đời chúng và thậm chí, của cả bố mẹ chúng. Hân hoan chuẩn bị trở thành tân sinh viên hay buồn bã khi mà 30 điểm vẫn trượt đại học. Tự hào vì đã thi và đỗ hay thất vọng vì điểm của mình quá thấp, không đỗ được nguyện vọng nào mà mình đã chọn. Là những ngổn ngang trăm mối khi nhận về kết quả. Bước ngoặt lớn của cuộc đời bắt đầu như thế.

Những đứa trẻ 18 tuổi bắt đầu rẽ theo con đường mà chúng có được/ phải đi, sau khi đón nhận kết quả. Trở thành sinh viên thì vẫn còn 4 năm (hoặc 2-2,5 năm cao đẳng) phía trước để chuẩn bị ra đời. Không trở thành sinh viên thì phải bắt đầu cuộc đời mới. Hoặc tiếp tục ôn luyện, học sinh lớp 13, dùi mài cho kỳ thi năm sau. Hoặc bắt đầu đi làm, đi nghĩa vụ quân sự 18 tháng. Cuộc đời phía trước của những đứa trẻ 18 tuổi đó hẳn sẽ vội vã hơn, vất vả hơn rất nhiều.

Tôi cũng từng tự hỏi, năm 1996 ấy, nếu tôi trượt đại học, tôi sẽ thế nào? Nhiều người bạn của tôi đã trượt đại học năm đó, giờ họ thế nào? Có nhiều người đã kiếm được rất nhiều tiền nhưng khi họp lớp, nhìn sâu vào đôi mắt của họ, tôi vẫn thấy những thoáng buồn. Bằng việc đầu tư nhiều hơn vào con cái, họ mong con cái họ sẽ không phải trải qua những nỗi buồn như vậy. Nhưng cũng có nhiều người bạn của tôi đã không còn như nó hồi còn đi học nữa. Bước ngoặt cuộc đời của việc trượt đại học khiến họ khác đi rất nhiều. Của những kẻ ra đời khi mới 18 tuổi, khác lắm những người như tôi. Tệp mẫu của tôi thì là vậy, còn ngoài kia, bao nhiêu người đã không đỗ đại học nhưng họ vẫn thành công, vẫn vui vẻ.

Như khi tôi tham gia hội đồng thẩm định và tư vấn cho các ứng viên việc làm, những người trẻ chưa từng đỗ đại học vẫn có thể kiếm ra 500 tỷ/năm và nhét túi 5 tỷ, 10% số đó. Tất nhiên, đó là công việc không cần bằng cấp nhưng đang rất hot hiện nay: Chuyên gia môi giới bất động sản. Hay như một bạn trẻ hãnh diện việc 11 năm làm tư vấn viên bảo hiểm, từ khi mới là đứa trẻ 18 tuổi, trượt đại học, giờ đã làm lãnh đội với hàng chục tư vấn viên dưới quyền, mạng lưới hơn 1.000 hồ sơ khách hàng trong tay. Rồi chẳng đâu xa, xung quanh chúng ta, rất nhiều những người thành đạt không học đại học. Câu chuyện Bill Gates, Mark Zuckerberg mà bao nhiêu người đem ra để nói với nhau về việc chẳng cần phải học đại học vẫn giàu và giỏi. Như một lời an ủi những đứa trẻ trượt đại học. Ngay như lúc chiều qua, người lái taxi tâm sự với tôi rằng anh thấy tội cho các cha mẹ vất vả đưa con đi thi quá. Anh nói: Bao nhiêu đứa trẻ tốt nghiệp bằng giỏi mà vẫn chẳng kiếm được việc. Học đại học chẳng có gì hay ho cả. Cứ ra đời đi làm luôn cho sướng. Cố mà thi đại học để làm gì? Học đại học giờ chả có giá trị gì cả.

Nhưng tại sao trượt đại học vẫn cứ là ám ảnh của thất bại đầu đời trong rất nhiều đứa trẻ 18 tuổi hôm nay?

Trượt đại học cũng là trưởng thành

Tôi muốn nghĩ vậy và cũng muốn các bậc cha mẹ nhắn nhủ với con cái mình như vậy. Chúng có thể buồn vì chúng trượt đại học, chẳng thể khác. Nhưng hãy nhìn việc mình trượt đại học như một dấu mốc của trưởng thành.

Không phải bằng việc nhìn những người thành công không học đại học. Càng không phải bằng việc bỉ bai, vùi dập những người đỗ đại học, học đại học nhưng ra trường vẫn không kiếm được việc làm. An ủi không phải bằng cách đó. Với tổng cộng 460 trường, cơ hội để trở thành sinh viên ở những năm 2022 này quả thật không khó. Nhiều ngành học, trường học lấy điểm xét tuyển đỗ thấp đến mức chỉ cần đạt 5 điểm/môn quy định là đã đủ đỗ. Nhiều thí sinh chỉ cần đủ điểm tốt nghiệp THPT rồi tập trung học tiếng Anh để đạt điểm IELTS 6.5 là có cơ hội đỗ. Thậm chí nhiều trường, kể cả điểm IELTS không đạt họ cũng tổ chức khóa học thêm 3 tháng để luyện cho đỗ. Tất nhiên, đó đều là những ngôi trường không dành cho các thí sinh có bố mẹ nghèo. Nhưng nói vậy để thấy rằng những an ủi kiểu cũ chỉ khiến cho việc trượt đại học của lũ trẻ trở nên bi kịch hơn.

Tôi muốn cha mẹ hãy hiểu một điều rằng khi con cái của chúng ta tròn 18 tuổi, có nghĩa là chúng đã trưởng thành, có quyền công dân, được đi bỏ phiếu cũng như tham gia vào những quyết định quan trọng. Như chữ ký của chúng đã có giá trị pháp lý. Thế nên, hãy cho lũ trẻ biết chúng là người trưởng thành. Việc trượt đại học chỉ là chúng sẽ phải trưởng thành sớm hơn những đứa trẻ khác. Tham gia nghĩa vụ quân sự cũng là một môi trường rèn luyện chúng trở nên cứng cáp hơn, trưởng thành hơn, nếu chúng chưa có những cơ hội khác tốt hơn. Là chúng ta cứ giữ rịt lấy chúng trong vòng tay của chúng ta, trong sự âu lo của chúng ta vậy. Buông tay để con bay. Những đứa trẻ nước ngoài 18 tuổi là rời khỏi ngôi nhà của chúng. Không phải vì cha mẹ phương Tây “lạnh lùng” với con, không yêu con như cha mẹ Việt. Mà là chính chúng ta đang chứng minh việc chúng ta kìm giữ sự trưởng thành của con cái mình.

Trượt đại học không phải là những đứa trẻ bị vứt đi khỏi niềm tự hào của cha mẹ. Chỉ là con đường mà chúng đi sẽ gập ghềnh và sớm hơn. Chúng sẽ phải xuất phát từ điểm bắt đầu xa hơn lũ trẻ được đào tạo trong môi trường đại học. Hãy tiếp thêm cho lũ trẻ bằng sự từng trải của mình về con đường lập thân, lập nghiệp khi không có bằng đại học. Vẫn là những định hướng nghề nghiệp rõ ràng, vẫn là phải học thêm những thứ thuộc về chuyên môn. Trượt đại học không có nghĩa là ngừng học tập. Bởi ngay cả đến những người trẻ đỗ đại học, nếu họ ngừng học tập, dù vẫn đến trường, vẫn có bằng, thì kết quả của chúng cũng bằng với kết quả của một đứa trẻ không có bằng đại học. Thậm chí còn thua khi mà những năm qua chúng ta đã chứng kiến nhiều sinh viên chọn làm lái xe công nghệ, môi giới bất động sản, nhân viên bảo hiểm… vứt bỏ bằng đại học vào ngăn tủ.

Trượt đại học vì thế mà một đứa trẻ có thể trưởng thành sớm hơn vậy!