Từ đối đầu quân sự sang chiến tranh năng lượng - nguy cơ một cú sốc toàn cầu

Khi hạ tầng năng lượng trở thành mục tiêu

Trong một thông cáo được truyền thông nhà nước Iran đăng tải hôm 22/3 (giờ địa phương), Người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaqari cảnh báo: “Nếu cơ sở hạ tầng nhiên liệu và năng lượng của Iran bị kẻ thù tấn công, toàn bộ cơ sở hạ tầng năng lượng, công nghệ thông tin và các nhà máy khử mặn thuộc về Mỹ và Israel trong khu vực sẽ bị nhắm mục tiêu”.

Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cũng tuyên bố, bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào các nhà máy điện của nước này sẽ “ngay lập tức” bị đáp trả: “Cơ sở hạ tầng trọng yếu, cùng với hạ tầng năng lượng và dầu mỏ trên khắp khu vực, sẽ bị coi là mục tiêu hợp pháp và sẽ bị phá hủy không thể đảo ngược và giá dầu sẽ tăng trong một thời gian dài”.

Những tuyên bố này được phía Iran đưa ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở trong 48 giờ. Trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội Truth Social hôm 21/3, ông Trump cảnh báo: “Nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ kể từ thời điểm này, Mỹ sẽ tấn công và phá hủy hoàn toàn các nhà máy điện của họ, bắt đầu từ nhà máy lớn nhất trước!”.

Diễn biến này cho thấy xung đột tại Trung Đông không chỉ leo thang về cường độ mà còn dịch chuyển cách thức từ đối đầu quân sự sang nhắm trực tiếp vào hạ tầng năng lượng. Nếu như trước đây các bên chủ yếu nhắm tới các căn cứ quân sự hoặc cơ sở hạt nhân, thì hiện nay hạ tầng năng lượng gồm nhà máy điện, mỏ khí hay các tuyến vận chuyển dầu đang trở thành các mục tiêu tấn công chiến lược. 

Theo đó, hôm 18/3, Israel đã tiến hành tấn công mỏ khí đốt ngoài khơi South Pars quy mô lớn của Iran tại tỉnh Bushehr, trong các đòn không kích phối hợp với Mỹ. Đáp trả, Iran cũng liên tục nhắm vào các cơ sở hạ tầng năng lượng của Israel và khu vực Vùng Vịnh. Các cơ sở khí đốt tại Ras Laffan (Qatar), các nhà máy lọc dầu tại Kuwait hay các tổ hợp năng lượng tại UAE đều đã trở thành mục tiêu của các đòn tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran.

Nguy cơ mới trong cuộc xung đột Trung Đông

Đáng chú ý, các mục tiêu không còn chỉ dừng ở dầu khí. Ngày 21/3, quân đội Iran cảnh báo sẽ tấn công vào các cơ sở năng lượng, công nghệ thông tin và khử muối trong khu vực. Gần đây nhất, Bộ Chỉ huy tác chiến Khatam al-Anbiya của Iran ngày 22/3 cho biết nếu Mỹ thực hiện các đe dọa nhằm vào các nhà máy điện của Iran, nước này sẽ đóng hoàn toàn eo biển Hormuz và chỉ mở lại khi khôi phục các cơ sở bị phá hủy.

Trong diễn biến mới nhất, truyền thông Mỹ ngày 22/3 cho biết chính quyền Iran bị cáo buộc đang áp đặt mức phí lên đến 2 triệu USD đối với một số tàu chở dầu khi đi qua eo biển Hormuz, một hành động được xem là bước leo thang mới nhằm kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Thông tin này được các nguồn truyền thông quốc tế dẫn lại từ phát biểu của nghị sỹ Iran Alaeddin Boroujerdi trên đài truyền hình nhà nước. Theo lời ông Boroujerdi, việc thu phí này phản ánh “sức mạnh của Iran” và đánh dấu sự khởi đầu của một cơ chế kiểm soát mới đối với eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Iran ngày 22/3 nêu rõ, eo biển Hormuz chưa bị phong tỏa và hoạt động hàng hải vẫn diễn ra tại tuyến đường huyết mạch cho vận chuyển năng lượng toàn cầu này, song Tehran sẵn sàng áp dụng các biện pháp cần thiết trong tình hình xung đột hiện nay. 

Bộ Ngoại giao Iran cho biết các tàu thuyền không thuộc hoặc không liên quan đến các bên đang đối đầu với Iran vẫn có thể lưu thông qua eo biển Hormuz, với điều kiện tuân thủ các quy định về an ninh, an toàn và phối hợp với phía Iran. Bộ này nhấn mạnh việc khôi phục đầy đủ an ninh và ổn định bền vững tại eo biển Hormuz đòi hỏi chấm dứt các hành động quân sự và đe dọa nhằm vào Iran, đồng thời tôn trọng đầy đủ các lợi ích hợp pháp của nước này.

"Không quốc gia nào miễn nhiễm" 

Trong bối cảnh các bên liên tục đưa ra tuyên bố leo thang đặt năng lượng vào tầm ngắm, ngày 23/3, lãnh đạo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo thế giới cần hiểu mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại. Theo đó, tình hình hiện tại nghiêm trọng hơn cả hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 và 1979, và nghiêm trọng hơn cả cuộc khủng hoảng khí đốt do cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine gây ra. 

Ông Birol cho rằng nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với "mối đe dọa lớn" từ cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh ở Trung Đông gây ra. Đến nay, ít nhất 40 cơ sở năng lượng tại 9 quốc gia trong khu vực đã bị hư hại nghiêm trọng. Cuộc khủng hoảng cũng đang tác động nghiêm trọng đến các "mạch máu quan trọng khác của nền kinh tế toàn cầu", bao gồm hóa dầu và phân bón, và điều này sẽ gây ra những ảnh hưởng lâu dài.

"Không quốc gia nào miễn nhiễm với những ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng này nếu nó tiếp tục đi theo hướng này. Vì vậy, cần có những nỗ lực toàn cầu", ông nhấn mạnh, đồng thời đề xuất các biện pháp giảm tiêu thụ năng lượng như làm việc tại nhà trong một thời gian, giảm giới hạn tốc độ xe cộ lưu thông và giảm đi lại bằng đường hàng không để tiết kiệm nhiên liệu. 

Khi những giải pháp tình thế như làm việc tại nhà hay hạn chế đi lại bắt đầu được đề cập cũng là lúc viễn cảnh chiến tranh năng lượng trở nên rõ rệt hơn, với những tác động ngay lập tức tới đời sống của người dân trên toàn cầu. Việc kiểm soát căng thẳng lúc này không chỉ là nỗ lực ngoại giao của các bên, mà là nhiệm vụ sống còn để bảo vệ an ninh năng lượng và sự ổn định của cộng đồng quốc tế.