Mỹ - Iran: Đối thoại ngoại giao giữa sức ép quân sự gia tăng

Phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump khẳng định Mỹ đang đàm phán với Iran "ngay lúc này", song từ chối tiết lộ địa điểm cụ thể. Ông cho biết các kênh đối thoại đang diễn ra ở nhiều nơi khác nhau, cho thấy nỗ lực ngoại giao của hai bên vẫn được duy trì bất chấp các sự cố quân sự trên thực địa.

"Các cuộc đàm phán đang diễn ra. Họ đang thương lượng. Iran muốn làm điều gì đó và chúng ta sẽ chờ xem kết quả", ông Trump nói. Tổng thống Mỹ đồng thời nhắc lại chiến dịch "Midnight Hammer" hồi tháng 6 năm ngoái, khi không quân và hải quân Mỹ tiến hành các đợt không kích nhằm vào ba cơ sở hạt nhân của Iran. "Họ đã có cơ hội để đạt được một thỏa thuận trước đây nhưng không thành công. Và chúng tôi đã tiến hành 'Midnight Hammer'. Tôi không nghĩ họ muốn điều đó xảy ra thêm lần nữa", ông Trump nhấn mạnh. Phát biểu này được xem là lời cảnh báo cứng rắn gửi tới Tehran trong bối cảnh Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép.

Trong thời gian qua, Tổng thống Trump nhiều lần kêu gọi Iran quay lại bàn đàm phán về chương trình hạt nhân, đồng thời đe dọa sử dụng biện pháp quân sự sau khi Tehran tiến hành chiến dịch trấn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ. Việc Mỹ điều tàu sân bay USS Abraham Lincoln tới vùng Vịnh hồi tuần trước đã làm dấy lên lo ngại về khả năng xảy ra đối đầu quân sự trực tiếp giữa hai nước.

Nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln mang theo khoảng 5.700 binh sĩ Mỹ, gia nhập lực lượng gồm ba tàu khu trục và ba tàu tác chiến ven bờ đã hiện diện sẵn trong khu vực. Động thái tăng cường hiện diện quân sự này được giới quan sát đánh giá là tín hiệu cho thấy Washington sẵn sàng sử dụng sức mạnh cứng, song song với các nỗ lực ngoại giao.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin khu vực, căng thẳng Mỹ - Iran trong những ngày gần đây có dấu hiệu hạ nhiệt, khi nhiều quốc gia Trung Đông gia tăng nỗ lực trung gian nhằm ngăn nguy cơ xung đột lan rộng, có thể gây tác động nghiêm trọng đến an ninh khu vực và thương mại toàn cầu.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 3/2 tuyên bố đã chỉ thị cho Ngoại trưởng nước này theo đuổi các cuộc đàm phán "công bằng và bình đẳng" với Mỹ, với điều kiện tồn tại một môi trường phù hợp. Theo ông Pezeshkian, tiến trình đàm phán phải được dẫn dắt bởi các nguyên tắc "phẩm giá, thận trọng và tính toán lợi ích", đồng thời bảo đảm lợi ích quốc gia của Iran.

Tuyên bố của Tổng thống Iran được đánh giá là tín hiệu cho thấy Tehran vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại, dù tiếp tục giữ lập trường cứng rắn trước sức ép từ Washington. Tuy nhiên, thông điệp này được đưa ra gần như song song với thông báo của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) về vụ bắn hạ UAV Iran trên biển Arab.

Theo CENTCOM, một tiêm kích xuất phát từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã bắn hạ UAV Shahed-139 của Iran "trong hành động tự vệ", khi thiết bị này tiếp cận tàu sân bay Mỹ với "ý đồ không rõ ràng". UAV được cho là đã bay về phía tàu sân bay khi con tàu đang di chuyển cách bờ biển phía nam Iran khoảng 800 km. CENTCOM cho biết UAV Iran tiếp tục bay về phía tàu sân bay bất chấp các biện pháp giảm leo thang do lực lượng Mỹ triển khai trong vùng biển quốc tế, buộc Washington phải hành động để bảo vệ tàu sân bay và nhân sự trên tàu. Phía Iran chưa đưa ra bình luận chính thức ngay sau sự việc.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran, dẫn lời một nguồn tin cho biết nước này đã mất liên lạc với một UAV đang hoạt động trên vùng biển quốc tế. Nguồn tin khẳng định UAV đã truyền dữ liệu "thành công" về Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran trước khi bị ngắt kết nối, đồng thời cho hay một cuộc điều tra đang được tiến hành để làm rõ nguyên nhân sự cố.

Sau vụ bắn hạ UAV, CENTCOM tiếp tục cáo buộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã quấy rối một tàu thương mại treo cờ Mỹ, do thủy thủ đoàn người Mỹ vận hành, khi con tàu này di chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với thương mại năng lượng toàn cầu.

Theo thông báo của CENTCOM, hai tàu cao tốc của Iran cùng một UAV Mohajer đã tiếp cận tàu M/V Stena Imperative với tốc độ cao, đồng thời đe dọa lên boong và kiểm soát tàu. Eo biển Hormuz là nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, do đó mọi căng thẳng tại khu vực này đều khiến thị trường quốc tế đặc biệt quan ngại.

Trong khi đó, hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời các quan chức cho rằng tàu nói trên đã xâm nhập lãnh hải Iran mà không có giấy phép hợp pháp. Theo phía Iran, con tàu đã được cảnh báo và rời khỏi khu vực mà "không xảy ra bất kỳ sự cố an ninh đặc biệt nào".

Bất chấp các sự cố trên biển, kế hoạch đàm phán giữa Mỹ và Iran được cho là không thay đổi. Trả lời phỏng vấn kênh Fox News, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết đặc phái viên của Tổng thống Trump, ông Steve Witkoff, dự kiến sẽ có các cuộc trao đổi với phía Iran vào cuối tuần này.

Về phía Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao nước này cho biết các cuộc tham vấn đang được tiến hành để lựa chọn địa điểm phù hợp cho cuộc gặp. Nhiều quốc gia trong khu vực như Thổ Nhĩ Kỳ, Oman, Qatar, Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đã đề xuất vai trò trung gian.

Tuy nhiên, theo Reuters, Iran được cho là yêu cầu các cuộc đàm phán phải diễn ra tại Oman và giới hạn nội dung ở các vấn đề hạt nhân song phương. Trước đó, Mỹ và Iran từng tiến hành năm vòng đàm phán tại Oman, song tiến trình này bị đình trệ sau cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran.

Giới phân tích tỏ ra thận trọng về triển vọng đạt được đột phá. Ông Alex Vatanka, chuyên gia cấp cao tại Viện Trung Đông, nhận định chưa có dấu hiệu cho thấy Washington hoặc Tehran sẵn sàng nhượng bộ các "lằn ranh đỏ". Theo ông, nếu không có bất ngờ vào phút chót, các cuộc đàm phán khó có thể nhanh chóng đưa căng thẳng Mỹ - Iran theo hướng hòa dịu.