Cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela và những hệ lụy đáng quan ngại

Trong tuyên bố được người phát ngôn Stephane Dujarric đưa ra ngày 3/1, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhấn mạnh ông “vô cùng lo ngại” trước sự leo thang tình hình tại Venezuela. Theo ông Dujarric, các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ “mang theo những hệ lụy đáng lo ngại cho khu vực” và tạo ra “một tiền lệ nguy hiểm”, bất kể tình hình nội bộ của Venezuela ra sao.

Tổng Thư ký Antonio Guterres nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các bên phải tôn trọng đầy đủ luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên Hợp Quốc, đồng thời bày tỏ lo ngại rằng những nguyên tắc cốt lõi của luật pháp quốc tế đã không được tuân thủ.

Tại khu vực Mỹ Latinh, nhiều quốc gia đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ hành động của Washington. Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva cho rằng Mỹ đã vượt qua “lằn ranh không thể chấp nhận được” khi tiến hành các cuộc không kích trên lãnh thổ Venezuela và bắt giữ nguyên thủ quốc gia này. Theo ông Lula, những hành động đó đe dọa trực tiếp tới mục tiêu gìn giữ Mỹ Latinh và Caribe như một “khu vực hòa bình”.

Tổng thống Brazil cảnh báo các cuộc tấn công của Mỹ gợi lại “những thời khắc tồi tệ nhất của sự can thiệp vào chính trị Mỹ Latinh”, đồng thời kêu gọi Liên Hợp Quốc cần có phản ứng “mạnh mẽ và dứt khoát” trước diễn biến nghiêm trọng này. Ông cũng nhấn mạnh việc tấn công các quốc gia khác, vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế, có thể dẫn tới một thế giới hỗn loạn, nơi “luật của kẻ mạnh” lấn át chủ nghĩa đa phương, theo Al Jazeera. 

Tổng thống Chile Gabriel Boric Font bày tỏ “quan ngại và lên án” các hành động quân sự của Mỹ tại Venezuela, đồng thời kêu gọi các bên tìm kiếm giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đang ảnh hưởng tới quốc gia này. Chile tái khẳng định cam kết đối với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bao gồm cấm sử dụng vũ lực, không can thiệp, giải quyết hòa bình các tranh chấp và tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia.

Mexico cũng ra tuyên bố lên án sự can thiệp quân sự vào Venezuela. Tổng thống Claudia Sheinbaum dẫn lại điều khoản trong Hiến chương Liên Hợp Quốc, nhấn mạnh các quốc gia thành viên phải kiềm chế việc đe dọa hoặc sử dụng vũ lực nhằm vào toàn vẹn lãnh thổ hay độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào.

Colombia – đất nước láng giềng của Venezuela – đã triển khai lực lượng an ninh dọc biên giới. Tổng thống Colombia Gustavo Petro cho biết lực lượng an ninh công cộng đang được triển khai dọc biên giới nước này với Venezuela sau những diễn biến mới nhất. Trong một bài đăng trên X, ông Petro cho biết quyết định này được đưa ra sau cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng An ninh Quốc gia, nói thêm rằng Colombia cũng đang huy động tất cả các năng lực hỗ trợ và nhân đạo hiện có trong trường hợp có một dòng người tị nạn ồ ạt đổ vào. Ông Petro cho biết đại sứ quán Colombia tại Venezuela vẫn hoạt động và đang hỗ trợ công dân Colombia tại nước này. Ông nói thêm rằng Colombia, với tư cách là thành viên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, đã và đang liên hệ với các đối tác để hỗ trợ triệu tập hội đồng.

Liên minh châu Âu (EU) tuy không trực tiếp chỉ trích Mỹ, song khẳng định ủng hộ người dân Venezuela và một tiến trình chuyển đổi hòa bình, dân chủ tại quốc gia Nam Mỹ này. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết EU đang theo dõi sát tình hình và nhấn mạnh mọi giải pháp cho cuộc khủng hoảng Venezuela phải tôn trọng luật pháp quốc tế cũng như Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Về phía Anh, Thủ tướng Keir Starmer khẳng định London không tham gia vào các cuộc tấn công của Mỹ tại Venezuela. Ông cho biết sẽ trao đổi trực tiếp với Tổng thống Mỹ Donald Trump và các đồng minh để làm rõ toàn bộ sự việc, đồng thời tái khẳng định quan điểm Anh luôn ủng hộ việc tôn trọng luật pháp quốc tế.

Indonesia cho biết đang theo dõi sát diễn biến tại Venezuela nhằm bảo đảm an toàn cho công dân nước này. Jakarta kêu gọi các bên liên quan ưu tiên giải pháp hòa bình thông qua giảm leo thang và đối thoại, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ dân thường và tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Trong khi đó, Nga, một đồng minh của Venezuela, đã kêu gọi Mỹ trả tự do cho ông Maduro và vợ. “Trước những thông tin xác nhận rằng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và vợ ông đang bị Mỹ bắt giữ, chúng tôi mạnh mẽ kêu gọi giới lãnh đạo Mỹ xem xét lại lập trường của mình và trả tự do cho vị tổng thống được bầu cử hợp pháp của một quốc gia có chủ quyền và vợ ông”, Bộ Ngoại giao Nga cho biết trong một tuyên bố.

Từ góc độ pháp lý, giảng viên luật Mark Chadwick từ Đại học Nottingham Trent của Anh cho rằng các cuộc tấn công của Mỹ “dường như không có bất kỳ cơ sở pháp lý nào”. Theo ông, Hiến chương Liên Hợp Quốc chỉ cho phép sử dụng vũ lực trong những trường hợp rất hạn chế như tự vệ hoặc có sự cho phép của Hội đồng Bảo an, những điều kiện không áp dụng trong trường hợp này. Do đó, hành động của Mỹ có thể bị coi là một “hành vi xâm lược” theo luật pháp quốc tế, Al Jazeera đưa tin.

Một số nhà phân tích cũng bày tỏ lo ngại về hệ quả lâu dài của chiến dịch quân sự do Mỹ tiến hành. Ông Christopher Sabatini, chuyên gia cấp cao về Mỹ Latinh tại Viện nghiên cứu Chatham House của Anh, nhận định việc leo thang gây sức ép trong sáu tháng qua đã không tạo ra sự bất mãn nội bộ đủ lớn để dẫn tới sự sụp đổ của chính quyền Tổng thống Maduro. Theo ông, ngay cả trong kịch bản thay đổi chế độ, cũng không có gì bảo đảm rằng Venezuela sẽ chuyển sang một thể chế mà Washington muốn, trong khi Mỹ có thể phải đối mặt với nghĩa vụ can dự lâu dài và những ràng buộc chính trị trong nước.

Theo nhiều chuyên gia, các nỗ lực thay đổi chế độ bằng vũ lực trong quá khứ của Mỹ thường dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng và kéo dài. Giáo sư Barakat, Đại học Hamad Bin Khalifa của Qatar, cảnh báo nếu không có một kế hoạch rõ ràng và khả thi, khu vực Mỹ Latinh có thể phải đối mặt với nhiều năm bất ổn và hỗn loạn.