HIV gia tăng ở nhiều tỉnh, thành phía Nam

Đây là thông tin được TS.BS Nguyễn Lương Tâm, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) chia sẻ với báo chí tại buổi gặp mặt cung cấp thông tin nhân Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS năm 2025 và Ngày Thế giới phòng, chống AIDS (1/12) do Bộ Y tế tổ chức vào 25/11.

TS.BS Nguyễn Lương Tâm cho biết, kể từ ca nhiễm HIV đầu tiên ở Việt Nam vào năm 1990, đến nay nước ta đã trải qua 35 năm ứng phó với đại dịch HIV/AIDS. Đây là một hành trình chứa đựng biết bao nỗ lực bền bỉ, những trăn trở, hy sinh và cả những thành tựu rất đáng tự hào. Từ những ngày đầu đối mặt với đại dịch, đến nay nước ta đã xây dựng được một chương trình phòng, chống HIV/AIDS vững vàng, nhân văn và hiệu quả, được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

TS.BS Nguyễn Lương Tâm cho biết, tình hình dịch HIV/AIDS tại Việt Nam vẫn còn diễn biến phức tạp. Cụ thể, trong năm 2024, hơn 68% trường hợp nhiễm HIV mới được phát hiện tại Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và TP Hồ Chí Minh. Lây truyền qua đường tình dục tiếp tục chiếm trên 80% các ca mới, phản ánh sự dịch chuyển trong đường lây nhiễm.

Nhóm tuổi 15-29 chiếm tỷ lệ lớn trong số ca nhiễm mới và hơn 80% người nhiễm HIV mới phát hiện là nam giới. Đặc biệt, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) và người chuyển giới đang gia tăng đáng kể.

"Ngoài ra, xu hướng lây nhiễm ở các tỉnh không phải trọng điểm cũng bắt đầu gia tăng, kèm theo các hành vi nguy cơ phức tạp như sử dụng ma túy tổng hợp, "chemsex," và quan hệ tình dục tập thể", Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh lo ngại. 

Theo ông Tâm, trước bối cảnh này, Việt Nam đã nỗ lực triển khai các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS và đã đạt được nhiều kết quả tích cực như: Đã thực hiện hơn 2 triệu lượt xét nghiệm HIV, quản lý điều trị ARV cho hơn 176.000 bệnh nhân, và duy trì hiệu quả điều trị Methadone cho hơn 46.500 người.

Các sáng kiến như cấp phát Methadone nhiều ngày và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) được mở rộng, đảm bảo tiếp cận đa dạng nhóm nguy cơ. Việc chuyển đổi số trong quản lý dịch đã đạt kết quả tích cực với hệ thống HIV-INFO và HMED triển khai trên toàn quốc.

Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, đặc biệt là sự kỳ thị, phân biệt đối xử và khó khăn trong việc tiếp cận nhóm nguy cơ cao.

Chia sẻ tại thêm, ThS.BS Nguyễn Thị Mai, Phó Trưởng Phòng Điều trị HIV/AIDS và nghiện chất, Cục Phòng bệnh cho biết, những năm gần đây, quần thể nguy cơ cao lây nhiễm HIV tăng ở nhóm MSM. Ước tính năm 2024, cả nước có khoảng 428.450 người MSM, chiếm 1-2% của dân số nam trong độ tuổi 15-49 (trong đó 295.000 MSM có nguy cơ cao). 

Tình trạng sử dụng ma túy khi quan hệ tình dục cũng có xu hướng gia tăng, đặc biệt tỷ lệ sử dụng bao cao su thấp trong nhóm đối tượng này. Đối tượng MSM sử dụng ma túy có nguy cơ nhiễm HIV gấp 8 lần so với MSM không sử dụng ma túy. Tỷ lệ nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục trong nhóm MSM cũng cao. Đây là những khó khăn, thách thức đặt ra trong công tác phòng chống HIV. 

Để giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trong thời gian tới, TS Đoàn Thị Thùy Linh, Phó Trưởng Phòng Kiểm soát HIV và các bệnh truyền nhiễm mãn tính, Cục Phòng bệnh cho biết, cần xét nghiệm sớm để phát hiện ca nhiễm mới, điều trị ARV; tăng cường truyền thông về sử dụng PrEP và các biện pháp dự phòng lây nhiễm HIV.

Theo TS Linh, năm 2024, cả nước thực hiện hơn 3,4 triệu mẫu xét nghiệm, trong đó kết quả HIV dương tính là 13,351 ca.

Qua điều tra, có gần 92% người nhiễm HIV biết tình trạng của mình, trong đó 72% được điều trị thuốc ARV. Tỷ lệ người nhiễm HIV điều trị ARV được xét nghiệm tải lượng virus khoảng 70%.

Với đối tượng nguy cơ cao, đặc biệt là cộng đồng MSM đã đẩy mạnh chiến dịch truyền thông điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (thuốc PrEP). 

Tuy nhiên, theo TS.BS Nguyễn Thị Mai, khó khăn là nhiều đối tượng nguy cơ cao chưa biết về thuốc PrEP và hiểu sai về điều trị PrEP. Kỳ thị trong cộng đồng là rào cản khiến đối tượng này tiếp cận còn hạn chế với thuốc PrEP. Hiện tại, người bệnh phải tự chi trả các dịch vụ bao gồm khám, xét nghiệm HIV, sàng lọc viêm gan B, C… dẫn đến khó khăn cho một số đối tượng nguy cơ cao.

"PEPFAR là nhà tài trợ lớn nhất cho chương trình Phòng, chống HIV/AIDS của Việt Nam kể từ năm 2004 và điều trị PrEP hoàn toàn phụ thuộc vào hỗ trợ miễn phí của Quỹ Toàn cầu và PEPFAR. Tuy nhiên, đầu năm 2025, PEPFAR đã cắt hoàn toàn tài trợ, việc này có ảnh hưởng đến người điều trị. Hiện 137.939 khách hàng đang sử dụng thuốc PrEP, đến tháng 6 năm nay đã giảm hơn 5.000 khách hàng. Dự đoán đến nay còn tiếp tục giảm hơn nữa khi hỗ trợ của PEPFAR đã hết hoàn toàn từ tháng 9. Trong khi đó, BHYT chưa chi trả cho điều trị dự phòng trước phơi nhiễm này", BS Mai nêu.

Năm nay, Bộ Y tế chọn chủ đề Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS là “Đoàn kết là sức mạnh – Chung tay chấm dứt dịch bệnh AIDS". Theo TS.BS Nguyễn Lương Tâm, đây không chỉ là một khẩu hiệu truyền thông, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị cốt lõi đã làm nên mọi thành tựu trong suốt 35 năm qua: Đó là sức mạnh của sự đoàn kết, của tinh thần gắn bó, sẻ chia trách nhiệm và hợp tác chặt chẽ giữa từng cá nhân, từng cộng đồng và toàn xã hội.

Để chấm dứt đại dịch AIDS vào năm 2030, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, xã hội và cộng đồng.