Xung quanh việc nhập khẩu 150 xe môtô cho Cảnh sát Giao thông Tp.HCM

Vụ việc có thể tóm tắt như sau: Nhằm mục đích tăng cường năng lực quản lý đô thị, thực hiện sự chỉ đạo của UBND Tp.HCM, ngày 15/3/2003, Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông đô thị thành phố (sau đây xin gọi tắt là BQL), bằng nguồn vốn vay của Ngân hàng thế giới (WB), đã ký hợp đồng với Công ty TNHH Nguyễn Giáo để nhập khẩu 150 chiếc môtô chuyên dụng cho Lực lượng Cảnh sát giao thông - Công an Tp.HCM với tổng trị giá 750.000 USD. Theo hợp đồng, bên mua ứng trước 20%, là 150.000 USD.

Sau khi toàn bộ lô xe được nhập về và sau khi xem xét thực tế, tháng 3/2004, Công an Tp. HCM ký văn bản gửi UBND Tp.HCM, trong đó nêu lên 6 vấn đề: Một là, theo hợp đồng, thì 150 chiếc môtô phải do Hãng Kawasaki sản xuất, kiểu xe EL 252F, dung tích máy 250 phân khối nhưng thực tế, toàn bộ lô xe đều của Hãng Honda, kiểu Rebel XMC, dung tích 234 phân khối. Hai là, thay vì xe phải sơn màu trắng, là màu truyền thống của Lực lượng Cảnh sát giao thông, thì lại là màu đỏ và đen. Ba là, xe Rebel vốn thấp nên tầm nhìn mặt đường bị hạn chế. Bốn là, khung thùng phía sau ở hai bên hông xe được làm ở trong nước chứ không phải hàng nhập. Năm là, đầu gắn micrô để phát ra loa phóng thanh không đảm bảo chất lượng. Sáu là, xe không kèm theo các thiết bị truyền tin (radio hai chiều có chức năng mã hóa tiếng nói, đảm bảo bí mật khi các xe liên lạc với nhau và với trung tâm chỉ huy).

Một điều đáng lưu ý, là đơn vị tư vấn trong việc mua lô xe này: Ove Arup, cũng chính là đơn vị đã tư vấn việc đặt dải phân cách, phân luồng giao thông tại khu vực Ngã sáu Phù Đổng, quận 1, dẫn đến ách tắc triền miên, khiến cuối cùng phải tháo bỏ gần như toàn bộ.

Giải trình về những vấn đề mà Công an Tp.HCM nêu ra, BQL cho biết: Theo Công ty Nguyễn Giáo, thì Hãng Kawasaki đã ngừng sản xuất loại xe EL-252F, và việc chọn xe Honda Rebel để thay thế, đã được cơ quan chức năng chấp thuận. Riêng về khung thùng xe, do thùng xe ở Mỹ có kích thước lớn hơn thùng xe trong nước, nên họ đã mượn thùng mẫu của Cảnh sát giao thông, để làm tại Việt Nam. Đối với màu sơn, thì nhằm đảm bảo thời gian nhập hàng trước tháng 12/2003 - nhưng lúc đó tại Mỹ lại không có sẵn xe sơn màu trắng (nên nhập xe khác màu về rồi... sơn lại). Với thiết bị truyền tin, chủ đầu tư lý giải, rằng trước ngày 31/12/2003, radio hoạt động hai chiều chưa có sẵn trên thị trường, phải đợi đến cuối tháng 11/2004 mới có.

Cuối cùng, trong báo cáo gửi UBND Tp.HCM, ông Vũ Kiến Thiết, Giám đốc BQL nhìn nhận trong quá trình thực hiện hợp đồng, BQL đã không theo dõi chặt chẽ, và đề nghị xử phạt 10% trên tổng giá trị thiết bị truyền tin hai chiều là 6.382 USD, phạt sai lệch hợp đồng 3.750 USD. Nếu tính cụ thể thì hai khoản phạt này, bằng 1,3% giá trị lô hàng. Sau đó, UBND Tp.HCM ra văn bản, đồng ý tiếp nhận 150 chiếc môtô Rebel để trang bị cho Lực lượng Cảnh sát giao thông - Công an Tp.HCM, nhưng yêu cầu Công ty Nguyễn Giáo phải lắp đặt hoàn chỉnh thiết bị truyền tin để bàn giao đồng bộ. Điều chỉnh thời gian bảo hành từ 12 tháng lên 24 tháng, đồng thời chịu mức xử phạt là 10% trên tổng giá trị hợp đồng, là 75.000 USD.

Sự việc đến đó tưởng như xong. Nhưng không, sau khi nghiệm thu và bàn giao vào ngày 13/7/2005, 150 chiếc môtô Honda Rebel được chuyển cho Phòng Cảnh sát Giao thông đường bộ - Công an Tp.HCM kèm theo hồ sơ do Công ty Nguyễn Giáo cung cấp như tờ khai nguồn gốc xe nhập khẩu, tờ khai hàng hóa nhập khẩu, giấy chứng nhận xuất xứ, giấy chứng nhận đăng kiểm của Cục Đo lường chất lượng tiêu chuẩn Việt Nam để Phòng Cảnh sát Giao thông đường bộ đăng ký lưu hành. Tuy nhiên, trong hồ sơ này, lại thiếu một loại giấy rất quan trọng, đó là hóa đơn tài chính vì thiếu nó thì xe không thể đăng ký được trong lúc hợp đồng đã ghi rõ: “Ngay sau khi nghiệm thu, nhà thầu phải cung cấp cho bên mua hóa đơn thanh toán của bên cung cấp”. Vì thế, Công an Tp.HCM không ký vào biên bản giao nhận xe.

Ngày 8/8/2005, Công ty Nguyễn Giáo gửi văn bản, khẳng định đã hoàn thành đầy đủ các thủ tục của lô xe theo đúng hợp đồng mà hai bên đã ký kết, và đề nghị bên mua trả đủ tiền, nhưng lại không nói gì đến khoản 10% tiền phạt mà UBND Tp.HCM đã chỉ đạo. Đến ngày 158, Công ty Nguyễn Giáo nộp cho BQL hóa đơn thanh toán do... nhà thầu phát hành, chứ không phải là hóa đơn giá trị gia tăng của Bộ Tài chính.

Trước tình hình này, ngày 24/8/2005, BQL đã đề xuất với UBND Tp.HCM  hai phương án. Một là, BQL thanh toán số tiền hợp lệ cho nhà thầu theo phương thức chỉ trả tiền dựa trên mức độ đáp ứng (nghĩa là BQL sẽ trừ lại 304.000 USD, bao gồm 10% tiền phạt, 2% tổng giá trị lô xe là tiền bảo hành, 64.000 USD của hệ thống radio liên lạc hai chiều và 150.000 USD đã tạm ứng). Nhưng, để thực hiện được phương án này, BQL kiến nghị Công an Tp.HCM ký biên bản bàn giao xe, và Kho bạc Nhà nước chấp thuận thanh toán lô xe mà không cần hóa đơn tài chính của nhà thầu.

Tuy nhiên, nếu thực hiện theo phương án 1, sẽ có những rủi ro như không sử dụng hết chi phí lô xe từ nguồn vốn vay của WB, và ngân sách thành phố cần chi thêm khoảng 79.000 USD để hoàn tất hợp đồng. Bên cạnh đó, sẽ xảy ra khả năng Công ty Nguyễn Giáo  khởi kiện vì không chấp nhận 10% tiền phạt.

 Hai là, mặc dù lô xe đã được nghiệm thu kỹ thuật từng chiếc, nhưng theo nhận định của BQL, thì nhà thầu vẫn không hợp tác mà nguyên nhân chủ yếu vẫn là không chấp nhận phạt 10% trên tổng giá trị lô xe. Vì thế, BQL đề nghị UBND Tp.HCM cho phép thương thảo với Công ty Nguyễn Giáo về mức phạt, và về việc chậm cung cấp thiết bị radio hai chiều với tổng số tiền là khoảng 10.000 USD, dựa trên cách tính 10% của tổng giá trị thiết bị radio hai chiều là 63.382 USD, và các sai lệch hợp đồng trong phần sơn lại xe, làm khung thùng tại Việt Nam, là 5% của 75.000 USD tiền phạt.

Ngày 26/8/2005, UBND Tp.HCM đã ra văn bản, chỉ đạo Sở Giao thông Công chính, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Tư pháp và Công an Tp.HCM, rà soát kỹ nội dung hợp đồng cung cấp 150 chiếc môtô này. Như vậy, sau gần một năm rưỡi nhập về, 150 chiếc môtô vẫn chưa biết khi nào sẽ được đem ra sử dụng, trong lúc đến ngày 30/10/2005 là thời điểm hết hạn thanh toán vốn vay cho WB, và rất có thể ngân sách Tp.HCM sẽ phải ứng trước để trả nợ.

Trong vụ việc này, có thể thấy chủ đầu tư - mà cụ thể là BQL thiếu hẳn những cán bộ có trình độ chuyên môn về thiết bị đi kèm theo xe, thiếu kinh nghiệm trong thực hiện hợp đồng. Bên cạnh đó, Công ty Ove Arup - là đơn vị tư vấn nước ngoài tiến hành từ khâu mời thầu, đến khâu chọn xe nhưng quy định về màu sắc, chi tiết theo xe lại không rõ ràng. Một số chuyên gia cho biết, nếu không được bảo quản kỹ lưỡng, sẽ có những chi tiết trong xe bị xuống cấp, lão hóa, cụ thể là vỏ, ruột xe mà hiện nay, vỏ, ruột xe Rebel trong nước vẫn chưa sản xuất vì lượng xe này lưu hành không nhiều.

Cũng theo các chuyên gia, việc đặt hãng sản xuất sơn màu xe theo đúng ý muốn thì giá thành đắt hơn nhiều so với những xe màu sơn có sẵn - còn mua xe màu sơn có sẵn, rồi về Việt Nam sơn lại màu khác thì rẻ hơn. Việc khung thùng xe cũng thế, sản xuất trong nước rẻ hơn nhiều so với nhập từ nước ngoài và như thế, phần lãi vẫn luôn luôn thuộc về những nhà nhập khẩu..