Vì sao dịch tiêu chảy cấp lây lan mạnh?

Tính từ ngày 23/10/2007 đến nay, miền Bắc đã xảy ra ba đợt dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm (TCCNH). Đợt thứ nhất kéo dài từ ngày 23/10 đến ngày 6/12/2007 ở 14 tỉnh, thành, chủ yếu là Hà Nội với 1.878 ca, trong đó có 295 trường hợp dương tính với phẩy khuẩn tả.

Đợt thứ hai kéo dài từ ngày 24/12/2007 đến ngày 5/2/2008 ở Hà Nội với 58 ca (32 ca do khuẩn tả). Đợt thứ ba, bắt đầu từ ngày 6/3 đến nay, đã có 364 ca (85 ca do khuẩn tả) ở 11 tỉnh, thành.

Riêng Hà Nội đã ghi nhận 190 ca với 44 trường hợp dương tính với phẩy khuẩn tả ở 12/14 quận, huyện.

Tiêu chảy cấp nguy hiểm đến đâu?

So với nhiều dịch bệnh mới xuất hiện và đang diễn biến phức tạp hiện nay, tiêu chảy cấp nguy hiểm không phải là bệnh khó kiểm soát. Nói như vậy bởi theo PGS.TS Trần Đáng, Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Bộ Y tế, đây là bệnh cổ điển, người ta đã biết rõ căn nguyên đường lây, có thuốc đặc trị; biện pháp phòng chống bệnh đơn giản, dễ làm, chỉ cần mọi người, mọi nhà thực hiện ăn chín, uống sôi, rửa tay sạch.

Thậm chí, người ta còn biết rằng, tiêu chảy cấp nguy hiểm thường xảy ở những nơi có điều kiện kinh tế, xã hội thấp kém, không đủ nước sạch, quy trình xử lý phân - nước - rác chưa tốt, ý thức đảm bảo an toàn thực phẩm chưa cao.

Nhưng vì sao chúng ta lại để cho một căn bệnh "rất cổ điển" - đã biết rõ căn nguyên, quay trở lại và hoành hành trong suốt thời gian qua? Đây là câu hỏi mà cho đến thời điểm này chưa có câu trả lời thoả đáng.

Sự nguy hiểm của dịch tiêu chảy cấp là ở chỗ, chúng ta cứ đinh ninh rằng đã nắm bắt rất rõ được nó, chỉ một chút lơ là, căn bệnh điển hình của đường tiêu hoá này đã quay trở lại và tấn công dồn dập trong nửa năm qua.

Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm chỉ có thế bùng phát khi có đủ ba mắt xích liên kết với nhau: nguồn bệnh, đường lây và sức cảm thụ. Cả ba mắt xích này đã được Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Bộ Y tế xác định rất rõ.

Nguồn bệnh chính là các bệnh nhân đang bị bệnh, người lành mang vi khuẩn (là những người nhiễm khuẩn nhưng không có triệu chứng, thể nhẹ hoặc mang khuẩn sau khỏi bệnh về lâm sàng).

Gần đây, các nhà khoa học còn đề cập thêm nguồn bệnh là các thực vật thủy sinh, động vật phù du sống trong nước mặn và cửa sông như nghêu, sò, vẹm, tôm, cua...

Đường lây của bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm là thức ăn, nguồn nước bị nhiễm khuẩn trực tiếp hoặc gián tiếp với phân, chất nôn của người nhiễm vi khuẩn.

Ngoài ra, người dân có thể lây bệnh gián tiếp qua ruồi nhặng, chuột hoặc ăn phải các hải sản chưa chín. Đặc biệt, về sức cảm thụ, mọi lứa tuổi, mọi giới, mọi chủng tộc đều có thể mắc bệnh.

Chưa ngăn chặn kịp thời ba mắt xích gây dịch

Chúng ta biết rằng, muốn tiêu diệt dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm hay ngăn chặn dịch bùng phát thì phải chặt đứt ba mắt xích của dịch và không để cho chúng có cơ hội liên kết với nhau. Nhưng ngay từ khi đợt dịch đầu tiên bùng phát cuối năm 2007, cả ba mắt xích nguồn bệnh, đường lây và sức cảm thụ đều chưa được kiểm soát triệt để.

Về nguồn bệnh, tình trạng bệnh nhân mắc tiêu chảy cấp nguy hiểm dương tính với phẩy khuẩn tả trốn viện, bỏ ra ngoài ăn thức ăn đường phố khi chưa hết thời gian điều trị xảy ra ngay từ đợt dịch thứ nhất.

Tại một trong các điểm nóng của dịch là quận Hoàng Mai, Hà Nội, khi phóng viên tới tìm hiểu, có cả tình trạng gia đình bệnh nhân tiêu chảy cấp nguy hiểm thải phân trực tiếp xuống cống nước thải lộ thiên chảy quanh khu dân cư.

Đặc biệt, nguồn bệnh từ người lành mang vi khuẩn, chiếm tới hơn 70% trong số người người nhiễm vi khuẩn gần như không được kiểm soát. Trong khi đó, đây là nguồn lây bệnh rất nguy hiểm vì bệnh nhân không biết để điều trị, cứ sinh hoạt trong cộng đồng rồi ngấm ngầm truyền bệnh, có cơ hội là bùng phát thành dịch. Về đường lây, các nghi can thực phẩm lây bệnh được chỉ ra là rau sống, mắm tôm, tiết canh, lòng lợn, hải sản tươi sống...

Tuy chỉ ra như vậy, nhưng các cơ quan chức năng vẫn chưa có biện pháp mạnh và chặt chẽ kiểm soát những thực phẩm này. Nghi can mắm tôm - thịt chó được nhắc đến liên tục trong đợt dịch đầu, nhưng vào đợt dịch hiện nay, xét nghiệm của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương vẫn cho thấy, mẫu thịt chó bán sẵn có nhiễm phẩy khuẩn tả.

Cũng trong đợt dịch đầu, các chuyên gia Cục Y tế dự phòng và môi trường, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Viện Các bệnh truyền nhiễm và nhiệt đới quốc gia liên tục cảnh báo, dịch bệnh sẽ diễn biến phức tạp nếu nguồn nước bị nhiễm khuẩn.

Nguồn nước nhiễm khuẩn ở hồ Linh Quang, Hà Nội.

Cảnh báo là vậy, nhưng hiện nay, một số mẫu xét nghiệm nước ao hồ ở Hà Nội và các tỉnh lân cận đã cho kết quả dương tính với phẩy khuẩn tả. Về sức cảm thụ, rất nhiều bệnh nhân ở Hà Nội mắc tiêu chảy cấp nguy hiểm trong đợt dịch thứ ba đã không uống vaccin tả miễn phí ngay sau đợt dịch thứ nhất.

Một mặt có thể nói rằng, không ít người dân chưa có ý thức vệ sinh ăn uống, vệ sinh cá nhân và thờ ơ với sức khỏe của chính mình. Nhưng mặt khác, liệu ai có thể nhịn ăn nhịn uống dù biết rằng, nguồn thực phẩm đang lưu hành là không an toàn hay bị nhiễm bệnh? Trong khi đã và đang xảy ra các đợt dịch, dường như chưa có biện pháp quyết liệt nào giúp người dân kiểm soát độ an toàn của thực phẩm.

Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm bùng phát có lẽ chỉ là phần nổi cho thấy những bất ổn của tảng băng chìm chất lượng an toàn thực phẩm và vệ sinh môi trường. Một lần nữa, các chuyên gia lại đưa ra lời cảnh báo, nguy cơ dịch lây lan sang miền Trung, miền Nam là rất cao, đặc biệt vào thời điểm sắp vào mùa mưa bão này. Mong rằng, cảnh báo sẽ không chỉ dừng lại ở cảnh báo và các vụ dịch đáng tiếc sẽ không xảy ra ở địa phương mới nào.