Vận động phụ nữ dân tộc thiểu số vượt lên luật tục để đội MBH

Điện Biên là một tỉnh có gần 80% dân số là người dân tộc thiểu số, còn tồn tại nhiều phong tục tập quán lạc hậu; ý thức của người tham gia giao thông còn nặng về thói quen, đôi khi "phép vua thua lệ… bản".

Nhưng từ năm 2005 đến nay, Điện Biên lại là một trong không nhiều địa phương mà tai nạn giao thông (TNGT) giảm cả về 3 mặt (số vụ, số người chết và bị thương). Một trong những lý do đạt được kết quả này là do các ngành chức năng ở Điện Biên đã có biện pháp, cách làm hay vận động nhân dân chấp hành nghiêm chủ trương đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông…

Phép vua thua lệ… bản!?

Hầu hết phụ nữ người dân tộc thiểu số ở vùng cao đều có tập quán để tóc dài và vấn khăn trên đầu. Người phụ nữ dân tộc Thái đen (sinh sống chủ yếu ở Điện Biên, Sơn La) khi lấy chồng, theo phong tục phải búi tóc lên trên đỉnh đầu - tiếng Thái gọi là tằng cẩu. Đây là dấu hiệu để phân biệt giữa phụ nữ có chồng và chưa chồng.

Một mặt tằng cẩu thể hiện sự thủy chung của người phụ nữ, mặt khác là cách tôn trọng chồng và gia đình nhà chồng. Khi lấy chồng, người ta tổ chức trang trọng lễ tằng cẩu, người phụ nữ chỉ bỏ tằng cẩu khi chồng chết. Tuy nhiên, chị em nào không tái giá thì sau khi hết tang họ cũng không bỏ tằng cẩu.

Lực lượng CSGT tuyên truyền Luật GTĐB cho bà con dân tộc Thái ở bản Ten, phường Nam Thanh, TP Điện Biên Phủ.

Chính vì vậy, từ khi có chủ trương bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi ngồi trên môtô, xe gắn máy đã nảy sinh một chuyện khó xử: đó là bỏ tằng cẩu thì bỏ phong tục tập quán - điều này đối với chị em dân tộc Thái quả khó chấp nhận. Nhưng nếu không bỏ tằng cẩu thì không thể đội được mũ bảo hiểm! Không đội mũ bảo hiểm sẽ vi phạm Luật GTĐB và bị CSGT xử phạt.

Không riêng gì người Thái đen, ở Điện Biên nhiều dân tộc khác cũng có phong tục phụ nữ búi tóc trên đỉnh đầu như: người Dao, người Mông đỏ, Hà Nhì, Lào, người Khơ Mú… Bà con dân tộc thiểu số quan niệm, búi tóc càng to càng đẹp. Nên chị em tóc không dài cũng kiếm cho mình mớ tóc giả, hoặc sợi gai để độn, búi cho nó thật to, có khi đường kính lên đến 50cm, nên chuyện đội mũ bảo hiểm đối với họ thật không tưởng!

Do bà con hiểu biết về luật hạn chế hoặc có hiểu biết luật nhưng không chịu bỏ phong tục nên số vụ vi phạm Luật Giao thông do không đội mũ bảo hiểm ở những đoạn đường bắt buộc đội mũ bảo hiểm (trước 12/2008) còn khá phổ biến.

Qua số liệu báo cáo của Phòng CSGT Công an tỉnh Điện Biên, thống kê năm 2005, lỗi không đội mũ bảo hiểm chiếm đến 52% trong tổng số 9.267 vụ vi phạm bị lực lượng CSGT Điện Biên phát hiện, xử lí; năm 2006 là 56% và năm 2007 là 71%.

Người dân tìm mọi cách để "đối phó" với lực lượng CSGT, phổ biến nhất là mang theo mũ và chỉ đội ở đoạn đường nào lực lượng CSGT thường xuyên tuần tra kiểm soát. Từ đây bắt đầu xuất hiện những chuyện bi hài quanh chiếc mũ bảo hiểm, thực tế cho thấy độ "vênh" của pháp luật và luật tục là rất lớn. Việc tìm một giải pháp dung hoà là cần thiết, vẫn biết không dễ dàng gì khi thói quen của một số người tham gia giao thông vẫn là "phép vua thua lệ… bản!".

Vượt lên luật tục

Điện Biên hiện có trên 102 ngàn xe môtô, qua tổng kết, có đến 90% số vụ TNGT là do người điều khiển môtô gây ra. Hầu hết số người chết trong các vụ tai nạn môtô là do chấn thương sọ não, điều này hoàn toàn có thể khắc phục hoặc giảm thiểu bằng cách đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông.

Chính vì vậy, từ năm 2005, Công an tỉnh Điện Biên đã chủ động tham mưu cho Ban ATGT tỉnh, phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể, chính quyền địa phương ra quân thực hiện đợt tuyên truyền đội mũ bảo hiểm. Đối tượng chính là bà con dân tộc thiểu số, nhất là với phụ nữ người Thái đen, người Mông khi tham gia giao thông.

Lực lượng CSGT đã có nhiều biện pháp, cách làm hay để từng bước thay đổi tập quán của bà con. Công an các huyện, thị đã triển khai các đợt ra quân tăng cường cán bộ xuống các thôn, bản trọng điểm, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các cụ già làng, trưởng bản, người có uy tín.

Có nơi, cán bộ Công an tổ chức gặp mặt tất cả các "ông" chồng để tuyên truyền, vận động. Trong tuyên truyền, cán bộ Công an còn cho chiếu những thước phim về các vụ TNGT do không đội mũ bảo hiểm; cho các nhân chứng kể lại đã qua mặt "tử thần" như thế nào nhờ… mũ bảo hiểm khi gặp tai nạn.

Người vùng cao chỉ tin những gì mắt thấy, tai nghe, chính biện pháp tuyên truyền theo kiểu "3 cùng", "mưa dầm thấm lâu" và hình ảnh sinh động, chân thực đã dần chuyển hoá được người dân. Chị em phụ nữ sẵn sàng bỏ tóc, bỏ tằng cẩu, tự giác đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông.

Trung tá Nguyễn Mạnh Cương, Phó trưởng Phòng CSGT Công an tỉnh Điện Biên cho biết: "Điều quan trọng phải làm cho bà con thay đổi tập quán khi tham gia giao thông, phải tuyên truyền để người dân hiểu ích lợi của việc đội mũ bảo hiểm, việc xử phạt chỉ là giải pháp cuối cùng".

Ngay cả chuyện phạt, Trung tá Nguyễn Văn Thanh, Đội trưởng Đội TTKSGT, Phòng CSGT cũng cho chúng tôi biết: "Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban giám đốc, chúng tôi xử lí nghiêm các trường hợp vi phạm. Không có chuyện xử phạt xong cho đi, mà yêu cầu người vi phạm phải quay về lấy mũ bảo hiểm để có thể tiếp tục tham gia giao thông".

Cũng nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, cùng những biện pháp quyết liệt khác, TNGT trên địa bàn tỉnh Điện Biên liên tục giảm. Từ năm 2005 đến 2008 TNGT đều giảm cả 3 mặt: số vụ, số người chết, số người bị thương; năm sau giảm hơn năm trước.

Năm 2006 giảm 21% so với năm 2005; năm 2007 giảm 29,6%; năm 2008 giảm 24%, trong khi số phương tiện giao thông được đăng kí tăng nhanh, từ 31,5% (2006) đến 39,8% (2008).

Chuyện chị em phụ nữ dân tộc thiểu số đội mũ bảo hiểm tưởng như là rất nhỏ, nhưng lại là vấn đề lớn, bởi nó liên quan đến việc làm thay đổi nhận thức và luật tục của dân tộc. Bài học công tác dân vận trong việc vận động nhân dân vượt lên luật tục để chấp hành luật pháp lại thêm một lần được khẳng định