Vác bom ra biển "kiếm ăn"

Vùng biển miền Trung được coi là ngư trường đánh bắt xa bờ sôi động nhất nước ta. Tuy nhiên, lâu nay, tình trạng đánh bắt bằng thuốc nổ diễn ra khá phổ biến. Trong số những tỉnh thuộc duyên hải miền Trung, nổi bật nhất về việc sử dụng thuốc nổ tàn sát biển là Quảng Ngãi. Huyện đảo Lý Sơn được coi là "rốn thuốc nổ" của cả nước. Mỗi năm, tại hòn đảo này, có cả chục sinh mạng ngư dân nằm lại giữa biển cả vì... trúng mìn.

Biển xanh nhuốm máu

Tôi ra đảo Lý Sơn đúng ngày biển động. Tàu thuyền không ra khơi mà neo đậu đầy quanh đảo. Trung úy Trần Minh Thành, cảnh sát hình sự của Công an huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) chở tôi dạo quanh đảo.

Hôm đó, cũng đúng 49 ngày anh Phùng Văn Toàn, 39 tuổi, ở xã An Hải bị chết. Trung úy Trần Minh Thành là người trực tiếp thụ lý điều tra vụ việc liên quan đến cái chết của anh Toàn. Trung úy Thành rủ tôi đến thắp cho anh Toàn một nén nhang.

Ngôi nhà nhỏ của gia đình anh Toàn vừa mới xây xong, nằm chênh vênh trên một đụn cát, bốn bề là những ruộng tỏi. Vợ anh Toàn, chị Bùi Thị Xuân khóc ngặt bên bàn thờ chồng. 49 ngày nay, đêm nào chị cũng thức chong chong, khuôn mặt khô quắt lại.

Anh là trụ cột gia đình, giờ anh mất đi, bao nhiêu lo toan chị phải gánh vác. Ba đứa con, thằng lớn Phùng Văn Tấn học lớp 10, Phùng Văn Khá lớp 7 và Phùng Thị Lắm học mẫu giáo đang có nguy cơ phải bỏ học vì chị không lo nổi.

Toàn bộ gia sản là ngôi nhà nhỏ mới xây, hết 100 triệu, còn nợ 50 triệu, một cái tủ đựng vỏ ốc, là những kỷ niệm anh Toàn nhặt được trong những chuyến đi biển dài ngày. Con còn nhỏ, chị không đi biển được, 4 miệng ăn chỉ trông vào hai sào tỏi thì nguy cơ đói đang cận kề. Từ ngày anh mất, làng xóm cho gì thì ăn vậy. Chiếc cong đựng gạo trong buồng lúc nào cũng trống trơn.

49 ngày anh Toàn có đông đủ những người cùng đi trên chuyến tàu định mệnh đó. Họ ngồi lặng lẽ bên bàn thờ anh uống rượu suông. Trên những khuôn mặt nắng gió rám sạm kia vẫn còn hằn in nét sợ hãi và một nỗi buồn man mác.

Trong hồ sơ của Công an huyện Lý Sơn, những ngư dân trên con tàu ấy đều khai rằng: Anh Toàn và anh H. đang lặn mò ốc thì lượm được một vật gì đó. Do anh tò mò tháo dỡ, nên vật đó nổ. Anh Toàn vỡ ngực chết tại chỗ, anh H. bị thương. Người chết thì đã chết rồi, số ngư dân này khai thế nào thì biết vậy.

Xác một người đánh cá bằng thuốc nổ được ướp đá mang vào đất liền.

Trung úy Trần Minh Thành thắp nhang xong thì có việc phải đi. Tôi cố nán lại. Trước bàn thờ anh Toàn, anh H. không nén nổi nỗi buồn nên bật khóc. Anh kể cho tôi rành rọt chuyến ra khơi định mệnh ấy.  

Đêm ấy trúng rằm, trăng dát ánh vàng trên bãi biển Lý Sơn. Đồng hồ chỉ 11h. Đúng thời khắc đó, toàn bộ đảo Lý Sơn mất điện (đảo Lý Sơn vẫn dùng điện máy phát). Phùng Văn Toàn, anh H., cùng 10 ngư dân nữa lặng lẽ lên con tàu 110 CV (mã lực) nổ máy hướng ra biển cả. Con tàu trị giá 300 triệu này là cổ phần của hơn chục con người, trong đó, có cả vốn của anh Toàn.  

Con tàu cưỡi sóng phăm phăm khoảng nửa giờ thì rà máy dừng lại. H. mặc bộ đồ lặn chất liệu thun bó sát người, đeo kính, ngậm ống cao su, cầm theo đèn pin 3 cục bọc nilon chống ngấm nước rồi ngả người rơi tõm xuống biển. Chừng 15 phút sau, dây cao su giật mạnh. Nhận ám hiệu, họ kéo lên những bọc nilon to tướng. Trong những bọc nilon đó, toàn là thuốc nổ và kíp mìn, trị giá mấy chục triệu đồng.

Con tàu chạy một mạch 3 ngày 3 đêm thì đến vùng biển giáp quần đảo Trường Sa. Đây là vùng biển có trữ lượng cá lớn nhất nên đánh mìn rất hiệu quả. Đến ngư trường, mọi người hì hục nhồi thuốc vào các vỏ lon. Những lon “bò húc”, coca-cola, được gọi là “bom con”, loại lon đựng dầu nhớt, sữa bột cho trẻ em chứa 1kg thuốc nổ gọi là “bom trung”.

Còn chiếc thùng sơn chứa 30kg thuốc là “bom mẹ”. Họ chỉ sử dụng “bom mẹ” khi trúng đàn cá cực lớn. Những lon thuốc nổ này được cắm sẵn kíp. Dây cháy chậm sẽ được dùng trong lúc quan sát đàn cá. Tùy mực nước sâu cạn mà dùng dây cháy chậm ngắn hay dài.

Tàu được trang bị máy tầm ngư. Chạy xình xịch một lát thì máy tầm ngư báo hiệu phía trước có đàn cá. Những chiếc thuyền thúng được thả xuống tứ phía. Mỗi thúng có 3 người, một làm nhiệm vụ quan sát, một người chèo thuyền, một người sử dụng thuốc nổ. Họ  quan sát luồng cá bằng mắt thường, ống nhòm, hoặc đeo kính lặn xuống biển.

Hôm đó, Phùng Văn Toàn cùng H. và một người nữa xuống một chiếc thúng. Anh Toàn phụ trách ném mìn, H. tìm luồng cá. H. nhảy xuống biển. Anh Toàn ngồi giữa thúng hút thuốc, tàn bay lả tả trên đống “bom”.

Dò chừng 15 phút sau, H. ngoi lên mặt biển ra ám hiệu gặp đàn cá. Hiểu ý, anh Toàn chọn chiếc dây cháy chậm dài chừng ngón tay cắm vào trái “bom trung”, rồi châm vào điếu thuốc đang cháy đỏ. Một tiếng nổ trầm đục vang lên từ lòng biển. Cột nước bắn lên, mặt nước tạo xoáy tròn lan rộng dần, chiếc thúng chao đảo.

Vài giây sau, cá bắt đầu nổi bụng trắng mặt biển trong vòng đường kính 50-60m. Đủ các loại cá nục, thu, trình, ngừ, nụ, mú. Có con bằng ngón tay, có con dài cả sải. Đúng lúc đó thì tàu chạy đến, những cái vợt miệng rộng, cán dài túa ra tứ phía vớt luôn tay.

Vài tay hứng chí vác vợt lớn nhảy xuống biển khua ngập hết vợt lớn đến vợt bé, đổ đầy ắp cả thuyền thúng. Những con cá ở “điểm 0” nát nhừ máu đỏ cả mặt biển. Ngư dân lựa những con nát quá ném lại cho biển cả. Chỉ một quả “bom trung”, trị giá hơn 200 ngàn đồng, đã thu được mấy tạ cá.

Suốt buổi sáng ngày 18, cuối năm 2007 đó, con tàu và số ngư dân quần nát bãi san hô giữa đại dương. Mấy tay thợ lặn cứ úp mặt xuống nước một lát lại trồi lên ra hiệu. Những trái “bom” liên tiếp được tung xuống, cá cứ đầy thêm, dìm thành tàu sâu thêm xuống mặt nước biển.

14h, khi con tàu đã đầy ắp cá, và lúc này trên thúng của anh Toàn chỉ còn quả “bom con” duy nhất, thì H. lặn xuống những rặng san hô, anh ngoi lên, ra hiệu dùng nốt quả “bom con” để “gọi” mấy chú cá mú đắt tiền đang trốn trong hang trồi lên mặt biển.

Vẫn bình tĩnh như mọi lần, anh Toàn bấm dây cháy chậm chừng gang tay, cắm vào quả “bom”, rồi châm lửa. Dây cháy chậm xì khói xanh, bốc mùi khét lẹt. Khi anh Toàn chuẩn bị tung “bom” xuống biển, thì không thấy xì khói nữa. Nghĩ dây cháy chậm chất lượng kém, tắt lửa giữa chừng nên anh quẳng quả “bom” xuống thúng, ra hiệu cho tàu chạy lại chuyển xuống dây cháy chậm khác.

Khi con tàu đang phăm phăm chạy đến, cách thúng vài sải tay thì... đoàng... một tiếng nổ vang trời, khói lửa mù mịt. Chiếc thúng tan tành. Thân thể, xương thịt anh Toàn vung vãi trên mặt biển. Anh H. bị sức ép của quả “bom” cũng nổi lềnh phềnh. Phải mất ba ngày ba đêm chị Xuân mới nhận được những mảnh xương, thịt của chồng còn sót lại.

Tôi đến ngôi nhà nhỏ nằm ngay cạnh Đồn Biên phòng 328. Chủ nhà có cái tên rất lạ, Nguyễn Văn Cu, anh 34 tuổi, người nhỏ thó đón tiếp tôi. Hỏi chuyện đánh cá bằng mìn, anh Cu cứ kể tuồn tuột. Anh giải nghệ từ khi bị “bom” “cưa” mất một cánh tay, nên không ngại ngần gì nữa.

10 năm trước, chính tay anh đã đưa hai người bạn, đều mới ngoài 20 tuổi vào bờ. Nhưng chỉ vớt được một phần thi thể thôi, vì “bom” nổ quá mạnh. Bản thân anh cũng từng chứng kiến nhiều vụ, chỉ còn mỗi tấm áo rách cho vào quan tài. Đám ngư dân sợ gia đình trông thấy cảnh xương thịt bị nát mà đau lòng, nên họ thả hết xuống biển, chỉ mang tấm áo về.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cái chết, nhưng phổ biến nhất là không tính chính xác dây cháy hoặc gặp dây dỏm, dây lỗi, bị cháy ngầm mà không biết. Gặp những chuyện như thế gần như là cầm chắc cái chết.

Bản thân Nguyễn Văn Cu theo các đoàn tàu đánh bắt xa bờ ngược xuôi, thuốc mìn ném xuống biển cả tấn, nhưng không chết, vậy mà cái lần tung mìn ngay bờ lại gặp nạn. Lần đó, không hiểu sao, châm ngòi rồi, nhưng anh cứ chần chừ không ném. Khối thuốc nổ luôn trên tay. Cũng may, quả mìn bé, lượng thuốc nổ chỉ bằng chén mắt trâu, nên mới không tan xác.

Vụ ấy, đã bị thương, lại còn bị phạt hành chính 5 triệu đồng vì sử dụng thuốc nổ đánh cá trái phép. Trong thời gian đó, bạn anh Cu là Trương Đình Phú, ở thôn Đông, cũng bị mìn cắt mất một cánh tay và cũng bị phạt 5 triệu đồng.       

Ngay cả ông Lai Hiu là tay ném mìn cao thủ hạng nhất Lý Sơn. Mìn cứ rời tay ông là cá chết trắng biển. Ông sở hữu riêng một con tàu đánh bắt xa bờ, tạo việc làm cho hàng chục thủy thủ. Nhưng ông lại chết sát bờ. Lần đó, rõ ràng mọi người thấy ông đã châm dây cháy, bốc mùi khét lẹt, nhưng không hiểu sao ông lại cứ lúi húi châm tiếp. Quả “bom trung” nổ xé nát thuyền thúng. Xương thịt ông tứ tung trên mặt biển.

Kinh khủng nhất là vụ mấy chục “quả bom” trên thuyền thúng cùng phát nổ rền vang, ông Lê Hiệu cùng 3 người nữa có mặt trên thuyền chết mất xác. Không còn gì để mang về nên người nhà phải nhờ thầy cúng nặn tượng đất sét cho vào quan tài đem chôn thành mộ gió để có chỗ cắm hương, cúng khấn. Số lượng mộ gió ở Lý Sơn mỗi ngày một nhiều vì những chuyện tang tóc do đánh cá bằng mìn năm nào cũng xảy ra.

Thượng tá Nguyễn Công Danh, Trưởng Công an huyện Lý Sơn cho biết, riêng năm 2007, có tổng số 8 vụ nổ mìn gây chết người và bị thương. Từ năm 2006 đến nay, có khoảng 30 vụ chết và bị thương ngoài biển, trong đó phần lớn do thuốc nổ gây nên.

Đấy chỉ là con số Công an huyện nắm được, còn rất nhiều vụ không thống kê được do gia đình người thiệt mạng không khai báo, hoặc âm thầm làm đám tang dưới sự giúp đỡ của bạn cùng tàu. Theo thống kê sơ bộ, hiện tại, trên đảo Lý Sơn có chừng 20 “thương binh”, hậu quả của những vụ đánh cá bằng thuốc nổ.

Theo Thượng tá Nguyễn Công Danh, biện pháp hiệu quả nhất lúc này là phải “chặt đứt” nguồn cung thuốc nổ và thu hồi cá do sử dụng thuốc nổ đánh bắt mà có. Tuy nhiên, để làm được điều này thì cần phải có cơ sở pháp lý.

Với kinh nghiệm của các anh thì chỉ cần nhìn bằng mắt thường cũng xác định chính xác cá được đánh bằng thuốc nổ, song để “buộc tội” thì phải dựa vào căn cứ xét nghiệm khoa học, trong khi đó, chưa có cơ quan nào được giao quyền và có quyền xét nghiệm cả.

Hơn nữa, luật cấm đánh bắt bằng thuốc nổ đã có, nhưng chưa có luật nào cấm buôn bán cá được đánh bắt bằng thuốc nổ. Và như vậy, những chuyến tàu ở Lý Sơn vẫn hàng ngày chở mìn ra biển, rồi chở cá về trước sự bất lực của các cơ quan chức năng. Biển mỗi ngày một tan nát, nguồn lợi thủy sản bị hủy diệt tận gốc, mà máu người dân đổ mỗi ngày một nhiều...