Thủ phạm nghi vấn hàng đầu là thuốc gây mê

Trở lại việc mổ với các cháu bị sứt môi hở hàm ếch ở Khánh Hòa. Sau khi khám sàng lọc cho gần một trăm trẻ em ở Khánh Hòa, Trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ phẫu thuật nụ cười Hà Nội (OSCA) do bà Đặng Thị Thu Hoài làm Giám đốc điều hành đã chọn được 68 trong số 89 cháu sau khi xác định đủ cân nặng và không có các bệnh nội khoa. Sàng lọc lần cuối cùng bằng xét nghiệm máu, chọn được 56 cháu đủ điều kiện phẫu thuật.

Ngày 23/8, Trung tâm đã phẫu thuật cho 11 cháu, trong đó có ba cháu bị tử vong vào những giai đoạn khác nhau của quá trình phẫu thuật. Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Bình, bác sĩ gây mê của Trung tâm: Cháu Tuyết Vân được gây mê đầu tiên, chuẩn bị mổ thì có triệu chứng rối loạn hô hấp, rối loạn nhịp tim. Kíp phẫu thuật đã dừng tất cả các loại thuốc, tập trung hồi sức, hội chẩn. Khi các triệu chứng rối loạn hô hấp và tuần hoàn không còn, cháu ổn định trở lại nên được đưa ra phòng hậu phẫu… Theo thứ tự, trường hợp được gây mê thứ hai là bé Tuấn Hữu. Sau khi gây mê khoảng 10 phút, cháu xuất hiện tình trạng suy tuần hoàn, suy hô hấp. Cùng lúc này cháu Vân bỗng nhiên trở nên nặng, tình trạng suy hô hấp, tuần hoàn rất nguy kịch. Riêng bé Quang Minh, hiện tượng rối loạn và suy tuần hoàn, hô hấp xảy ra khoảng 30 phút sau khi hoàn tất việc phẫu thuật.

Do công việc phẫu thuật sứt môi hở hàm ếch được tiến hành tại Viện Quân y 87, TP Nha Trang, điều kiện hồi sức cấp cứu không tốt bằng BV Đa khoa Khánh Hòa nên cả ba cháu đều được chuyển sang cấp cứu tại khoa Nhi BV này. Theo bệnh án của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, cháu Tuyết Vân được đưa vào viện lúc 9h50 ngày 23/8 trong tình trạng ngừng tuần hoàn và hô hấp từ bên ngoài viện. Nguyên nhân tử vong được xác định là suy hô hấp, tuần hoàn cấp nghi do sốc phản vệ. Cháu Quang Vinh được đưa vào viện lúc 13h31 và tử vong sau đó hai giờ. Nguyên nhân chết cũng được chẩn đoán như cháu Vân. Cháu Tuấn Hữu nhập viện lúc 10h44 ngày 23/8, đã tử vong vào sáng 25/8.

Được biết đoàn phẫu thuật có 5 bác sĩ thành viên, trong đó có hai bác sĩ chuyên khoa gây mê là bác sĩ Phí Thị Hồng Lê, thuộc Bệnh viện Răng Hàm Mặt TP Hồ Chí Minh và bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Bình, trước đây công tác tại Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, đã nghỉ hưu 5 năm. Các bác sĩ đều có bằng cấp chuyên môn lâu năm và nhiều kinh nghiệm trong phẫu thuật hàm mặt. Viện Quân y 87 chỉ cung cấp trang thiết bị phục vụ cho quá trình phẫu thuật như phòng mổ,  thiết bị mổ, thuốc men, giường nằm hậu phẫu và có người chứng kiến phẫu thuật, không có nhân viên trực tiếp tham gia phẫu thuật. Trong ba trường hợp tử vong thì hai cháu Pi Năng Tuấn Hữu và Nguyễn Ngọc Tuyết Vân do bác sĩ Bình gây mê, còn cháu Nguyễn Quang Minh do bác sĩ Lê gây mê.

Do từ trước đến nay mỗi đợt mổ từ thiện các trường hợp sứt môi hở hàm ếch đều phải phẫu thuật nhiều ca nên các ca được làm theo kiểu cuốn chiếu, cứ cháu này vào phẫu thuật thì cháu khác được gây mê. Đoàn phẫu thuật lý giải khi trường hợp đầu là cháu Vân có biểu hiện rối loạn hô hấp, tuần hoàn, các thầy thuốc nghĩ đến khả năng tai biến thuốc gây mê, nhưng sau khi cấp cứu cháu đã trở lại bình thường nên đoàn công tác cho rằng không có gì đáng ngại và tiếp tục gây mê ca thứ hai. Hiện hai cháu Vân và Tuấn đã được gia đình mai táng, còn cháu Quang Minh gia đình chưa đồng ý để cơ quan điều tra giám định pháp y xác định nguyên nhân chết.

Cứ 500 trẻ ở Việt Nam có một trẻ bị sứt môi, hở hàm ếch. (Ảnh minh họa)

Về việc một lúc có ba cháu tử vong trong quá trình phẫu thuật dị dạng hàm mặt, nhiều người trong ngành y có thể cho rằng nguyên nhân là do tai biến thuốc gây mê. Tuy nhiên riêng cháu Quang Minh lại xuất hiện tình trạng suy hô hấp và tuần hoàn sau khi mổ xong khoảng 30 phút có thể có nguyên nhân khác ngoài tai biến gây mê… Các giám định viên pháp y Bộ Công an cho biết: Gây mê luôn có tai biến chết người, trong đó gây mê cho trẻ khó hơn nhiều so với người lớn. Với trẻ sứt môi hở hàm ếch, kỹ thuật này càng đòi hỏi nhiều cẩn trọng vì những trẻ này bị sứt môi hở hàm ếch với dị dạng đường miệng, đường hô hấp thì việc gây mê càng khó hơn nữa. Gây mê tưởng như là một việc rất đơn giản nhưng thực sự là kỹ thuật vô cùng khó và đòi hỏi người thực hiện phải có kiến thức sâu rộng về giải phẫu sinh lý não, hô hấp, tuần hoàn...

Ngoài những tai biến chung do thuốc gây mê cho cả người lớn và trẻ em là tai biến về tim mạch như ngừng tim đột ngột chỉ sau vài nhịp thở khi bắt đầu dùng thuốc hoặc ngừng tim chậm hơn là tai biến của việc dùng quá liều thuốc mê, với các biểu hiện trước khi ngừng tim là rối loạn nhịp tim, mạch yếu dần, đồng tử giãn nhanh, giảm và suy thở, thậm chí ngừng thở kéo dài. Sau ngừng tim thì trụy mạch cũng là tai biến thường gặp do dùng quá liều thuốc mê. Sau tim mạch, nếu bệnh lý ở phổi bị bỏ sót khi khám chung, gây mê sẽ nhanh chóng dẫn đến rối loạn hấp thu oxy và đào thải CO₂. Hiện tượng thiếu oxy đến một mức nào đó sẽ làm suy giảm chức năng não, thận, tim và gan.

Bên cạnh đó một số thuốc sử dụng khi gây mê có thể gây tai biến như thuốc ngủ họ barbiturric hay thuốc họ Phiện (morphin) vì gây ra rối loạn trầm trọng về hô hấp ngay cả khi dùng với liều thấp. Chưa hết, các máy hô hấp (máy gây mê): có thể gây biến chứng nguy hiểm như khoảng chết (thời gian ngừng đẩy không khí vào phổi) kéo dài, dẫn tới hậu quả tăng CO₂ máu, hoặc các van của máy thở, máy gây mê không hoạt động. Tại Viện Quân y 87 có hai bàn mổ cùng làm việc, trong đó các ca mổ ở bàn thứ hai hoàn toàn bình thường. Khi cháu Vân, cháu đầu tiên ở bàn thứ nhất có biểu hiện bất thường sau gây mê, nghi ngờ do máy nên đoàn công tác đã thay máy mới, nhưng sau đó tai biến vẫn xảy ra với hai cháu Minh, Hữu.

Sau tai biến, Viện Quân y 87 đã họp các bác sỹ gây mê, ê kíp mổ và nhận định sơ bộ là do gây mê và thuốc. Điều cần nói thêm là, trẻ có thể bị trào ngược thức ăn từ dạ dày sang đường thở khi gây mê. Vì thế không được cho trẻ ăn uống trong vòng 6 tiếng trước khi gây mê. Nhưng đôi khi trẻ đói, mẹ thương con nhưng không biết tác hại nghiêm trọng của việc cho con ăn trước gây mê nên vẫn cho trẻ ăn. Do thực quản chưa phát triển hoàn thiện, khi gây mê trẻ nằm ngửa, van thực quản hở rất dễ làm thức ăn trào ngược, trẻ hít phải thức ăn, dẫn đến tử vong do dị vật đường thở. Một lý do khác khiến trẻ gặp nguy hiểm khi gây mê là sốc phản vệ, nhưng sốc phản vệ cực kỳ hiếm gặp nên Bộ Y tế không quy định thử phản ứng đối với quy trình này.

Nói chung phẫu thuật chữa sứt môi hở hàm ếch là một phẫu thuật lớn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ chứ không phải chỉ là tiểu phẫu như nhiều người nghĩ. Trẻ bị dị tật này thường có cơ địa yếu và có thể mắc thêm nhiều bệnh khác nên không phải nơi nào cũng phẫu thuật cho các cháu được. Nếu không đảm bảo các yêu cầu về cơ sở vật chất, thiết bị máy móc, trình độ bác sĩ... thì khi xảy ra tai biến suy tim, suy hô hấp, sốc phản vệ... sẽ khó xử lý và khắc phục kịp thời, đó là chưa kể đến những biến chứng thần kinh, gan thận và tai biến không chịu được thuốc với biểu hiện dị ứng ngoài da hoặc dị ứng tổ chức, viêm mạch máu ở dạng xơ cứng tĩnh mạch, động mạch và hoại tử mạch ngoại vi nghiêm trọng trong những trường hợp tiêm nhầm vào động mạch hoặc tiêm dưới da.

Hiện các vỏ ống thuốc sử dụng trong quá trình phẫu thuật cho các cháu đã được thu giữ, niêm phong để kiểm nghiệm. Tuy nhiên, việc không thể giám định pháp y xác định nguyên nhân chết của cháu Minh là một khó khăn rất lớn cho việc xác định bản chất vụ việc.

Qua điều tra ban đầu đã xác định Trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ phẫu thuật nụ cười chưa được cấp giấy phép hành nghề và bác sĩ Lê Quốc Ân - nhân viên Trung tâm không có chứng chỉ hành nghề. Sáng 26/8, Sở Y tế Hà Nội kiểm tra thấy trụ sở của Trung tâm này ở số 257 - B3, đường Giải Phóng, phường Phương Mai, Đống Đa, Hà Nội, nhưng đóng cửa không hoạt động. Mặt khác, khi nhận được công văn của Trung tâm này, Sở Y tế Khánh Hòa đã yêu cầu cung cấp chứng chỉ hành nghề chuyên môn và văn bản chấp nhận phối hợp của Viện Quân y 87 để có cơ sở ra văn bản cho phép thực hiện đợt mổ. Tuy nhiên, sát ngày mổ, OSCA mới gửi văn bản chấp thuận của Viện Quân y 87, kèm theo hợp đồng. Vì thế, Sở Y tế Khánh Hòa chưa kịp ra văn bản thì đợt mổ đã thực hiện. Do Viện Quân y 87 đã phối hợp với OSCA mổ từ thiện 2 lần thành công với 90 trẻ nên lần này nhận được công văn của OSCA thì Viện đồng ý cho OSCA mượn phòng mổ.

Ngày 25/8, Bộ Y tế yêu cầu đình chỉ ngay hoạt động phẫu thuật nhân đạo do Trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ phẫu thuật nụ cười đang phối hợp với Bệnh viện Quân y 87, thực hiện kiểm điểm làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của những người liên quan để xảy ra việc 3 cháu bị tử vong, rà soát cơ sở pháp lý, điều kiện thực hiện, quy trình chuyên môn kỹ thuật. Chúng tôi tiếp tục theo dõi và cung cấp tới bạn đọc thông tin về nguyên nhân của vụ việc này