Tham nhũng trong giáo dục: Hậu quả xã hội nặng nề

Việt Nam là nước đầu tiên chọn đối thoại về chủ đề này, cho thấy việc phòng chống tiêu cực, tham nhũng trong giáo dục cũng rất bức thiết, đồng thời cũng là dịp để chúng ta rà soát lại những kẽ hở trong cơ chế quản lý đồng tiền mà Nhà nước đã đầu tư lớn cho giáo dục.  

"Bắt mạch" tham nhũng trong thi cử

Trước thềm cuộc đối thoại, Thanh tra Chính phủ đã thực hiện một khảo sát "Thực trạng một số vấn đề về tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục", trong đó tập trung vào ba vấn đề: tuyển sinh đầu cấp, dạy thêm học thêm và các khoản phí ngoài quy định.

200 phụ huynh Hà Nội, 205 phụ huynh ở Đà Nẵng, 200 phụ huynh ở TP HCM được phát phiếu hỏi đã cho biết, có nhiều lý do họ chọn trường trái tuyến cho con: chất lượng đào tạo, tuyển thẳng, gần nhà, trường điểm, chi phí phù hợp, trong đó chất lượng của trường trái tuyến được lựa chọn nhiều nhất. 10% phụ huynh thừa nhận có việc nhờ vả xin cho con vào trường. 50% số phụ huynh cho rằng, xin học làm họ vô cùng lo lắng và làm mất nhiều thời gian của họ.

Học trái tuyến được coi là một “nguy cơ” làm nảy sinh tiêu cực trong giáo dục.

Trong lĩnh vực học thêm, có đến 49% số cháu được hỏi (291 cháu) cho rằng các lớp học thêm là do các giáo viên đang giảng dạy ở lớp tổ chức riêng. Còn giáo viên thì lại có lý do riêng: 30% giáo viên cho rằng chương trình quá nặng, 50% giáo viên thừa nhận lớp học quá đông...

Từ kết quả khảo sát, nhóm nghiên cứu bình luận, đây là những "tham nhũng nhỏ", nhưng lại có phạm vi ảnh hưởng rộng lớn, để lại hậu quả xã hội nặng nề và tác động tới thái độ nghề nghiệp của giáo viên...

Tại buổi đối thoại, Thanh tra Chính phủ khẳng định, các sai phạm xảy ra trong lĩnh vực giáo dục mặc dù là cá biệt song lại gây ra hậu quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với một số cơ sở giáo dục, làm ảnh hưởng đến uy tín, phẩm chất tốt đẹp vốn có của người thầy, cán bộ quản lý ngành, tạo nên vật cản cho quá trình phát triển của giáo dục nước nhà.

Thanh tra Chính phủ đã phát hiện một số sai phạm cơ bản trong giáo dục, như: trong dạy thêm, học thêm, trong tuyển sinh và đào tạo (gian lận về hồ sơ thi tốt nghiệp, thi tuyển sinh, tiêu cực trong tuyển sinh trái tuyến, gian lận trong tuyển sinh các lớp hệ không chính quy, trong chấm thi tuyển sinh đại học, cao đẳng...), trong đào tạo (liên kết đào tạo, cấp phát quản lý văn bằng chứng chỉ...), trong chuyển trường, chuyển lớp, trong đầu tư xây dựng...

Cần tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Trần Quang Quý đánh giá, việc triển khai thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng và Chương trình chống tham nhũng ở một số cơ sở giáo dục còn chưa đáp ứng yêu cầu, chưa tạo được ý thức chủ động, tự giác của các tập thể và cá nhân trong phòng ngừa, đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực.

Một số cán bộ giáo viên chạy theo lợi ích trước mắt dẫn đến những hành vi, việc làm vi phạm những quy định của ngành. Thêm nữa, hệ thống chính sách, pháp luật về giáo dục còn chưa đầy đủ, đồng bộ, chưa đáp ứng được những đòi hỏi đang đặt ra đối với giáo dục, thiếu sự phối hợp dẫn đến hiệu lực quản lý nhà nước còn hạn chế.

Ngài Đại sứ Thuỵ Điển, Rolf Bergman nhận định: "Hằng năm, tham nhũng đã làm Việt Nam mất đi khoảng từ 1 - 2% tăng trưởng GDP. Ngài Đại sứ cho rằng, Việt Nam có nhiều tiến bộ trong việc xây dựng hệ thống luật pháp, đặc biệt là Luật Phòng chống tham nhũng, nhưng những cam kết đó mới chỉ thể hiện trên giấy tờ. Tuy nhiên, những cam kết thực sự chỉ bắt đầu từ việc mỗi chúng ta - dù ở cương vị nào trong xã hội - đều phải là tấm gương điển hình trong mọi lĩnh vực của cuộc sống". Có thể chống được tham nhũng trong giáo dục không?

Ngài Đại sứ cho biết: "Chúng ta có thể, nếu chúng ta có quyết tâm mạnh mẽ, có mong muốn và cam kết vững chắc, thể chế mạnh mẽ và phù hợp với những hành động cụ thể như điều tra, xét xử và các biện pháp trừng phạt".

Những đại biểu tham dự đối thoại đều thống nhất một số giải pháp phòng chống tham nhũng trong giáo dục, trong đó sẽ đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục theo hướng phân cấp, trao quyền tự chủ cho cơ sở, địa phương; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường công khai, minh bạch trong tất cả các hoạt động giáo dục và trách nhiệm giải trình ở tất cả các khâu trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân...