Thai phụ bị nhầm có HIV: Phải xem lại quy trình xét nghiệm

TTYTDP TP Hồ Chí Minh có bỏ sót công đoạn?

Chúng tôi đã có cuộc nói chuyện với bà Trương Thị Xuân Liên, Phó GS-TS-Phó Viện trưởng Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh xung quanh ca XN của chị Nga. Bà cho biết: Theo quy định chung của WHO thì với BN XN HIV bao giờ cũng phải làm đủ 3 test: Murex, GenScreen và Determine. Và  nếu nhìn trên phiếu XN ngày 15/6/2008 của TTYTDP TP trả lời BV quận 4 là đúng vì đủ cả 3 test trên. Trong đó có 1 test Determine: Có phản ứng. Còn khi tới với Viện Pasteur chỉ làm 1 test ra âm tính thì trả kết quả cho BN và báo là âm tính. Còn nếu kết quả dương tính thì theo nguyên tắc sẽ phải làm lại 3 sinh phẩm khác nhau, ra kết quả là dương tính thì mới được kết luận BN dương tính với HIV. Như vậy là TTYTDP làm đúng tuần tự 3 test và kết luận dương tính là đúng. Và Viện Pasteur ra âm tính trên 1 mẫu test cũng là đúng. Và nguyên tắc quy định là chỉ làm 1 test.

Theo nhận định của bà Liên, để lý giải XN tại TTYTDP TP sai sót ở khâu nào thì buộc phải có một mẫu máu lưu đầu tiên khi thực hiện gửi mẫu máu của BN từ quận 4 lên TTYTDP thì mới chứng minh được. Sau khi làm lại với mẫu huyết thanh lưu này mà vẫn ra kết quả như ở các labor trước… thì lúc đó có thể nghĩ tới tình huống như: Có thể giai đoạn mang thai trong huyết thanh của BN có những yếu tố nào đó ví như đang mang bệnh có virus thì cũng khiến gây ra cho kết quả XN sai lệch. Và theo bà Liên thì đây là  yếu tố để "làm nhẹ tội" cho TTYTDP TP.

Bà cũng khẳng định TTYTDP TP còn lưu mẫu máu này. Theo đó cũng có nghĩa TTYTDP TP phải có trách nhiệm gửi mẫu đã cho các kết quả dương tính trước đây cũng như mẫu đã cho kết quả âm sau này sang Viện Pasteur XN lại để loại trừ khả năng TTYTDP TP có sai sót về mặt kỹ thuật hay không. Còn đặt giả thiết nếu có sai sót về mẫu (nhầm lẫn giữa BN Nga với người khác) thì khó vì không ai có thể giám sát việc này được.

Mới đây, TS-BS Lê Trường Giang, Phó Giám đốc Sở Y tế, Phó Chủ tịch Ủy ban Phòng chống AIDS TP Hồ Chí Minh cũng đã có những phát biểu về vấn đề này. Theo ông, cơ địa của chị Nga rất đặc biệt. "Không loại trừ lúc đó trong người bệnh nhân có gì đó làm cho cơ địa nhạy cảm với chẩn đoán của test. Đây là trường hợp hiếm gặp".

Tuy nhiên, qua trao đổi về trường hợp BN Nga trên đây, một BS chuyên về XN cho biết, một XN luôn bao gồm 2 phần: Độ nhạy cảm và độ đặc hiệu. Độ nhạy cảm nhằm phát hiện ra cái gì và độ đặc hiệu nhằm phát hiện đúng hay sai. Và thường 2 cái đi ngược với nhau. Cái này cao thì cái kia thấp và ngược lại. XN đầu tiên (test nhanh) gọi là tầm soát. Với mục đích rà soát được hết BN HIV ngoài cộng đồng nên phải thực hiện XN đầu tiên. Có độ nhạy cao nhưng dễ bị dương tính giả. Nếu kết quả dương tính giả sẽ phải làm thêm XN thứ 2 tức là Western blot (Viện Pasteur, TTYTDP và BV Bệnh nhiệt đới có thể làm) giống như hình thức đưa ra nhiều tiêu chuẩn khác nhau dễ chọn kiểm định chặt chẽ nhất nhưng giá mắc. Và năm 2000 theo khuyến cáo của WHO không sử dụng XN này trong test HIV. Do đó nếu đã XN âm tính rồi thì coi như chắc ăn không có. Còn dương tính thì xảy ra 2 tình huống: Một là bị HIV thật. Hai là không bị HIV.

Phải xem lại công tác tư vấn

Do sự chặt chẽ của việc công bố người bị nhiễm HIV liên quan tới yếu tố tâm lý rất lớn do đó theo Luật Phòng chống HIV quy định: Phải tư vấn kỹ càng trước khi yêu cầu XN HIV, nếu được sự đồng ý mới được XN, không được "tự ý" đem BN đi XN máu. Nếu XN xong mà âm tính thì không có điều gì để nói. Tư vấn dễ dàng. Nếu dương tính thì theo quy định của Luật Phòng chống HIV, người tư vấn cho BN phải có bằng cấp tư vấn được công nhận bởi Ủy ban Phòng chống AIDS cấp hay Bộ Y tế để chỉ dẫn cho BN đi làm test thứ 2 tránh xáo trộn tâm lý. Chị Nga không được tư vấn trước khi lấy mẫu XN. Thậm chí khi kết quả là dương tính phía BV quận 4 vẫn "vô tư "trao kết quả cho chồng mà không có mặt chị Nga nói gì đến chuyện tư vấn.

Sáng 1/8, anh Truyền (chồng chị Nga) lên Toà soạn Báo CAND cho biết tiếp tục gửi đơn ra Thanh tra Bộ Y tế khiếu nại và cho biết anh cũng đã từng xin XN HIV tại TTYTDP TP nhưng chỉ được báo là âm tính mà không đưa cho anh phiếu kết quả. Tự bản thân anh cũng XN tại Trung tâm Y khoa Medic Hòa Hảo cũng cho kết quả âm tính. Anh cho biết BS Phạm Văn Hưng, Phó khoa XN TTYTDP cũng đã từng nói với anh khi có kết quả ngày 15/6: Chắc chắn là không bị nhiễm rồi nhưng vì có 1 phản ứng dương nên phải theo dõi tiếp.

Qua trao đổi với ông Lê Thanh Hải, Giám đốc TTYTDP TP ngày 1/8 về vụ việc trên ông cho biết, Ban Giám đốc TTYTDP TP ngay sau khi nhận được đơn khiếu kiện của bệnh nhân đã báo cáo lên Ban Thanh tra nhân dân của Trung tâm. Ban Thanh tra sẽ xác minh, báo cáo toàn bộ vụ việc lên Giám đốc SYT và có trách nhiệm trả lời cho dư luận khi mọi việc được tìm hiểu sáng tỏ. Riêng về TS Hoàng Lan, người trực tiếp làm XN cho chị Nga cuối tuần này mới từ nước ngoài về sẽ có giải trình cụ thể cho Ban Giám đốc