Nhà máy luyện quặng làm khổ dân

Những năm gần đây, Quảng Ninh đẩy mạnh công nghiệp hóa bằng cách cho phép thành lập rất nhiều khu công nghiệp (KCN) khu vực nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, nhiều KCN, doanh nghiệp, nhà máy chỉ quan tâm đến sản xuất đã bỏ qua nguyên tắc hàng đầu là bảo vệ môi trường. Cách làm này gây nhiều tác hại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên, sinh hoạt, sức khỏe người dân. Điển hình là Nhà máy luyện phôi thép từ quặng sắt, sản xuất gang của Công ty cổ phần Tập đoàn Đông Á tại thôn Tràng Bạch, xã Hoàng Quế, huyện Đông Triều.

Khổ vì nhà máy

Cần ghi nhận rằng Đông Triều là một trong số các huyện của Quảng Ninh có tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp rất ấn tượng. Chỉ trong 5 năm trở lại đây, dù đã có các khối doanh nghiệp than, gốm, Đông Triều vẫn  đậm chất huyện thuần nông. Nhưng đến nay, giá trị sản xuất công nghiệp đã chiếm tỷ lệ trên 60% GDP, hàng trăm doanh nghiệp sản xuất công nghiệp quy mô lớn đã được đầu tư.

Các khu, cụm công nghiệp được hình thành thu hút hàng chục doanh nghiệp góp phần đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa của huyện. Tuy nhiên, do chỉ mới quan tâm đến số lượng dự án thu hút, giá trị kinh tế nên các doanh nghiệp đã "quên" không chú ý đến việc bảo vệ môi trường bằng hệ thống xử lý chất thải, khí thải và nước thải. Vì vậy, nền công nghiệp dù mới khởi tạo cũng đã kịp để lại khá nhiều hậu quả về môi trường.

Nhiều hồ thủy lợi phục vụ nông nghiệp, sinh hoạt đã biến thành hồ chứa chất thải. Nước tưới bị ô nhiễm khiến năng suất lúa, cây trồng giảm rõ rệt, nhất là tại các xã có nhiều doanh nghiệp, nhà máy như Kim Sơn, Hoàng Quế. Điển hình nhất trong số này phải nói đến trường hợp của Nhà máy luyện phôi thép, sản xuất gang của Công ty cổ phần tập đoàn Đông Á tại thôn Tràng Bạch, xã Hoàng Quế.

Hồ khe Ươn Đông Triều ô nhiễm nghiêm trọng do sản xuất công nghiệp.

Theo phản ánh của người dân địa phương, Nhà máy này được đưa vào sử dụng từ năm 2008, kể từ đó, môi trường tự nhiên biến đổi trông thấy theo chiều hướng xấu dần. Người dân thôn Tràng Bạch và cả xã Hoàng Quế thường xuyên phải hứng chịu đủ loại chất thải, bụi, khói và mùi lạ, độc toát lên từ khu vực nhà máy.

Một người dân mô tả: "Ngày nào cũng như ngày nào, đến đi ngủ cũng phải nghe tiếng máy chạy inh tai nhức óc. Mở mắt ra nhìn lúc nào cũng thấy lớp màn khói bụi che mù xung quanh nhà máy". “Nhưng sợ nhất là mùi của nó thải ra. Lúc thì cay chảy nước mũi, lúc tanh tanh mùi thuốc súng rất khó chịu. Lúc đầu ngửi không quen chỉ muốn ói mửa. Về sau quen rồi thì cả làng phát sinh bệnh lạ, ai cũng ngứa ngáy ngoài da. Riêng với trẻ con thì hầu như đứa nào cũng bị viêm phổi, tức ngực” - một người khác cho biết.

Không thể khắc phục ô nhiễm môi trường?

Theo lãnh đạo chính quyền xã Hoàng Quế, việc người dân phản ánh Nhà máy luyện quặng thép gây ô nhiễm môi trường là chuyện thường xuyên. Đáng ngại nhất là trong khí thải có đậm mùi của chất lưu huỳnh. Song, doanh nghiệp họ làm theo luật của họ, xã cũng chỉ biết nhắc nhở và đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra chứ không thể làm gì hơn. Tuy nhiên, qua tiếp cận thông tin, nhiều người dân cho rằng chính quyền có sự ưu ái, vị nể nào đó nên doanh nghiệp mới tỏ rõ thái độ thiếu thiện chí khắc phục ô nhiễm môi trường.

Đơn kiện của người dân lên tới Trung ương, từ trên cũng đã đôi lần cử phái đoàn về kiểm tra tình hình thực tế. Nhưng sau đó thế nào thì không ai được biết. Cái biết được là nhà máy vẫn hoạt động, vẫn thản nhiên xả khí, phụt khói và đổ nước thải ra thẳng môi trường là hồ Nội Vạc, sông Vạc, nơi cung cấp nguồn nước tưới nông nghiệp và phục vụ sinh hoạt của người dân cả xã và một phần của cả huyện.

Ông Th. người dân địa phương nhưng có con làm ở ngành môi trường tại tỉnh khác tự nguyện bảo con trai mang máy móc, dụng cụ quan trắc về đo đạc tìm cho ra các thông số để chứng minh sự ô nhiễm môi trường từ nhà máy luyện quặng thép Đông Á. Kết quả đã khẳng định tất cả cái gọi là chất thải, khí thải, nước thải đều có nồng độ, hàm lượng các hóa chất độc hại như thải CO, SO2, NO2, NH3, COD, BOD5... vượt gấp nhiều lần so với TCVN cho phép. Đặc biệt, do luyện thép bằng quặng thô nên hàm lượng lưu huỳnh trong khí thải gần như đậm đặc, rất nguy hại đến sức khỏe con người. Thế nhưng, những kết quả quan trắc này chẳng có giá trị pháp lý nào cả. Đơn giản, chỉ vì đó là thông số do người dân tự đo đạc, tự đánh giá.

Với chúng tôi cũng vậy, dù bằng trực quan cũng có thể ngửi, nghe và thấy rõ sự ô nhiễm tại thôn Tràng Bạch, xã Hoàng Quế là một thực tế cũng chỉ có thể kêu gọi cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Ninh, Bộ TN-MT nên sớm thực nghiệm kiểm tra, công bố kết quả công khai đồng thời yêu cầu doanh nghiệp phải cam kết điều kiện, thời hạn triển khai các giải pháp khắc phục làm giảm thiểu ô nhiễm môi trường ở mức không ảnh hưởng đến sinh hoạt, sức khỏe của người dân