Loại bỏ xe công nông, xe ba, bốn bánh tự chế: 5 năm vẫn chưa tìm được phương tiện thay thế phù hợp

Theo thống kê, từ năm 2008, cả nước cần loại bỏ 15.777 xe công nông tự chế, các xe này không được kiểm định cấp giấy chứng nhận để tham gia giao thông. Song, mới hỗ trợ chuyển đổi sang xe tải nhẹ cho 6.017 xe với tổng số tiền là 54.104.000.000 đồng, cho gần 6.000 hộ. Hiện vẫn còn hơn 9.700 xe công nông tự chế chưa được hỗ trợ thay thế, chưa kể số lượng xe do người dân tự chế phát sinh trong thời gian từ 2008 đến nay.

Thực hiện NQ số 32/2007/NQ-CP năm 2007 của Chính phủ, qua 5 năm, đã hỗ trợ hơn 860 tỷ đồng cho các chủ phương tiện xe công nông, xe lôi máy, xe cơ giới ba bánh, xe thô sơ ba, bốn bánh để dừng hoạt động 154.220 phương tiện thuộc diện bị đình chỉ tham gia giao thông. Qua đó, góp phần quan trọng trong việc đảm bảo trật tự ATGT, giảm thiểu TNGT. Ngoài ra, qua kiểm tra, lực lượng TTGT và CSGT các địa phương đã kiểm tra gần 17.000 trường hợp, xử lý hơn 12.500 trường hợp với số tiền xử phạt gần 3,8 tỷ đồng.

Ông Khuất Việt Hùng, Vụ trưởng Vụ Vận tải cho biết, một số địa phương thực hiện chưa nghiêm túc, xe công nông, xe ba, bốn bánh tự chế vẫn lưu thông trên quốc lộ như Bắc Kạn, Sơn La, Tây Ninh, Ninh Thuận, Hà Nội. Một số địa phương có số lượng lớn xe công nông thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ để chuyển đổi, tuy nhiên do thủ tục hồ sơ chưa đủ hoặc không có, gây khó khăn cho công tác quản lý cũng như thực hiện chính sách của Chính phủ. 

Xe ba bánh tự chế là phương tiện mưu sinh của một bộ phận dân cư.

Ai cũng hiểu câu chuyện mất trật tự an toàn giao thông từ xe công nông, ba bốn bánh tự chế. Cũng bởi thế, từ năm năm 2009, Chính phủ đã chỉ đạo thí điểm sản xuất, lắp ráp xe 4 bánh có gắn động cơ để thay thế xe ba gác, xe công nông, xe lôi. Đại diện Vụ Khoa học công nghệ, Bộ KHCN đánh giá, loại xe này có kết cấu đơn giản hơn so với xe ôtô, thao tác điều khiển đơn giản.

Thống kê từ các địa phương cho thấy, từ khi đưa vào đến nay, chưa xảy ra trường hợp gây mất ATGT và TNGT do người điều khiển loại phương tiện này gây ra. Loại phương tiện này cũng phù hợp với việc vận chuyển hàng hóa ở vùng sâu, vùng xa, những nơi có đường nhỏ hẹp ôtô không đi được. Và đến tháng 6-2013, Chính phủ đã cho phép Công ty CP tập đoàn T&T Motor sản xuất và cung ứng loại phương tiện này ra thị trường theo các quy định thí điểm đã được Bộ GTVT ban hành.

Đứng về phía Vụ Khoa học công nghệ là vậy, song trên thực tế, đại diện một số Sở GTVT lại cho rằng phương tiện thay thế này hoạt động không hiệu quả. Đơn cử như đại diện Sở GTVT tỉnh Bến Tre chia sẻ: Loại xe thay thế 4 bánh gắn động cơ hoạt động không hiệu quả, trong khi xe môtô 3 bánh nhập khẩu từ Trung Quốc giá thành quá cao. Toàn tỉnh Bến Tre có đến hơn 4.500 phương tiện thuộc diện bị đình chỉ tham gia giao thông, phần lớn là xe lôi máy. Tuy nhiên, do chưa có phương tiện thay thế nên việc cấm toàn bộ số phương tiện trên hoạt động gặp nhiều khó khăn. Ước tính, Bến Tre cần khoảng 23 tỷ đồng để hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện thay thế, nghề nghiệp. Lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng thừa nhận: Cái khó hiện nay là trên thế giới không có nước nào sản xuất loại xe 4 bánh gắn động cơ, vì vậy, không có tiêu chuẩn để kiểm định. Các xe 4 bánh này không thể đưa vào các trung tâm đăng kiểm để kiểm định như xe ôtô được...

Trước thực trạng trên, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Đình Thọ cũng cho hay, chúng ta sẽ tiếp tục thực hiện việc đình chỉ các phương tiện không đủ điều kiện tham gia giao thông, không thể để loại phương tiện mất an toàn này chạy trên đường. Tuy nhiên, cũng cần phải nghiên cứu đưa ra phương tiện thay thế cho người dân sử dụng. “Loại xe 4 bánh gắn động cơ thay thế xe công nông, xe thô sơ 3, 4 bánh hiện chạy ở vùng đồng bằng thì thích hợp, nhưng với những vùng núi, địa hình xấu thì những loại xe thay thế hiện tại chưa đáp ứng được. Chúng ta cần phải nghiên cứu loại phương tiện thay thế phù hợp với từng vùng miền và có lộ trình thực hiện”.

Vậy là, sau 5 năm, câu chuyện tìm phương tiện thay thế vẫn chưa được giải quyết triệt để. Đứng ở một góc nào đó, người ta nhận thấy rằng, với người dân vẫn phải chấp hành pháp luật, song cuộc sống sẽ thêm phần bế tắc vì lấy đâu ra phương tiện để mưu sinh?! Câu trả lời cần lắm sự quyết liệt từ các bộ, ngành liên quan.