Hồn tôi không biết bình yên…

Được giao phụ trách trang 31 của Báo ANTG cuối tháng, giữa tháng, tôi chợt nhận ra rằng, tất cả các tác giả của những câu chuyện mà mọi người gửi về cho tôi biên tập thông qua đường email, thư toà soạn, hoặc trực tiếp gặp tôi, kể cho tôi nghe, phần lớn trong số họ đều đang phải đối diện với một vấn đề khó khăn, ấy là họ đang bị khủng hoảng tinh thần trong tâm hồn mình.

Sự khủng hoảng ấy có khi lên tới tột cùng, đó là những bức thư đầy tuyệt vọng. Sự khủng hoảng ấy có lúc là triền miên của bệnh trầm cảm, đó là những bức thư kể xong câu chuyện của mình, họ chỉ muốn chết, chỉ muốn kết thúc cuộc sống và chỉ có cái chết mới làm cho họ cảm thấy đỡ mệt mỏi căng thẳng. Cũng có khi, cơn khủng hoảng ấy càng ngày càng bộc phát bằng những câu chuyện hằn học, những câu chuyện với lời lẽ giày vò, chì chiết, đáng sợ.

Càng đọc, càng tiếp xúc, chứng kiến, tôi nhận ra một điều rằng, khi con người trải qua những biến cố ghê gớm trong đời sống, những biến cố ấy ảnh hưởng mạnh đến bản thân tinh thần của con người, nên mới xảy ra tình trạng khủng hoảng tinh thần.

Trong y học, dạng khủng hoảng này được gọi là Khủng hoảng tinh thần sau một biến cố (PTSD), viết nguyên là Post Traumtic Stress Disorder. Đây là một hội chứng (syndrome) tâm lý khi con người trải qua một biến cố hãi hùng gắn liền với những đe dọa đến tính mạng. Bệnh này cũng có thể xảy ra khi người ta chứng kiến (gián tiếp) một cảnh hãi hùng.

Hội chứng này được biết đến vào thế chiến thứ I qua tên "shell shock" (cú sốc do đạn trái phá). Hội chứng này được Khoa Tâm thần hiện đại chia làm 3 nhóm triệu chứng tâm lý chính là: Cảm nhận trở lại, trốn tránh, và nhạy cảm quá độ. Sự hiện diện của 3 nhóm triệu chứng này sau một biến cố là kim chỉ nam cho bệnh Khủng hoảng tinh thần sau một biến cố.

Nhưng có một dạng khủng hoảng tinh thần nữa mà trong y học chưa có các tài liệu chính thức phân định một cách rạch ròi, rõ ràng hơn đó là khủng hoảng tâm hồn. Khủng hoảng bởi những ám ảnh, những ý nghĩ, những dạng thức của tinh thần mâu thuẫn nhau, đối chọi nhau. Hay những khủng hoảng xuất hiện sau những biến cố tinh thần trong đời sống riêng tư như: phát hiện ra chồng ngoại tình, vợ ngoại tình, phát hiện ra người yêu mình không còn trinh tiết, phát hiện hoặc chứng kiến bố hoặc mẹ ngoại tình, làm tình... Và con người sinh ra khủng hoảng tâm hồn bởi những ám ảnh rất lớn từ những biến cố trong đời sống tinh thần ấy.

Mới đây thôi, một cô gái trẻ đã tìm đến tôi. Cô ấy muốn kể cho tôi nghe một câu chuyện khó tin nhưng có thật bởi chính cuộc đời của cô ấy. Cô ấy không có khả năng viết lại nó bằng văn học, cô ấy cũng không có ý định đăng tải câu chuyện riêng tư của mình lên báo. Đơn giản quá sợ hãi và dằn vặt, cô ấy muốn kể ra, muốn chia sẻ và muốn được tư vấn.

Chuyện của cô ấy khá đau đớn khi chồng cô ấy luôn nhục hình tình dục với cô ấy và mỗi khi làm tình, anh ta vừa tìm cách hành hạ thể xác vợ như đánh vợ, cào cấu, cắn, xé, và anh ta làm tất cả những điều đó trong lúc khóc. Nước mắt chảy đầm đìa trên mặt và anh ta vừa luôn miệng rên rỉ: "Tôi sẽ phá trinh những đứa con gái mới lớn khác. Tôi sẽ trả thù cô, trả thù cuộc đời này".

Căn nguyên của cơn khủng hoảng trên là anh ta yêu cô gái này khi vừa bước vào giảng đường đại học, họ yêu nhau nhưng anh ta được học bổng đi học ở nước ngoài vài năm. Cô gái ở nhà, vừa yêu vừa chờ đợi. Trong một phút ngã lòng, cô gái đã sang tay một mối tình khác. Tình yêu ấy không đâu vào đâu và nhanh chóng tan vỡ. Cô gái lại trở về với người yêu phương xa.

Ngày chàng trai trở về, chàng trai không hề biết trong thời gian mình đi học ở xa, người yêu mình phụ bạc với một người con trai khác. Câu chyện chỉ được phát giác khi lần đầu tiên, họ gần gũi với nhau, chàng phát hiện nàng không còn trinh tiết. Căn vặn, tra khảo và dọa từ bỏ, cô gái quá sợ mất người yêu nên đã thú nhận tội lỗi.

Chàng trai không bỏ được người yêu, họ vẫn cưới nhau, nên vợ nên chồng nhưng từ đó, đời sống tình dục của cặp vợ chồng nọ càng ngày càng lệch lạc, càng khủng hoảng. Chồng cô đã làm cho cô vừa đau đớn, vừa sợ hãi, vừa day dứt. Và không chỉ có chồng cô, ngay cả cô bây giờ cũng rất khủng hoảng tinh thần.

Mọi chuyện tưởng đỡ hơn khi cô sinh đứa con đầu lòng, nhưng trái lại càng tồi tệ hơn. Chồng cô không có ý định chung thuỷ với vợ, anh thường xuyên đi với cave, quan hệ tình ái bừa bãi và tiếp tục nhục hình vợ trong tình dục. Anh ta trở nên cộc cằn, thô lỗ và dễ nổi cáu với tất cả những ai xung quanh mình.

Tương tự với chuyện của cặp vợ chồng này là trường hợp của một tiến sỹ toán học nọ. Anh ta yêu vợ, và hạnh phúc với vợ đến mức anh ta không bao giờ nghĩ rằng vợ mình có một hành động gì đó làm mình buồn. Cho đến một ngày đẹp trời, anh ta chứng kiến cảnh vợ mình đi ngoại tình, ngủ với người đàn ông khác ngay trước mũi anh ta, cơn giận dữ bùng nổ và đã biến tiến sỹ toán học lịch lãm kia thành một con thú tàn ác.

Anh ta đã hành hạ vợ đủ mọi khía cạnh tinh thần, thể xác lẫn vật chất. Đánh đập vợ dã man, chửi rủa vợ thậm tệ, nhưng anh ta cũng không thể xa lánh vợ hay ly hôn vợ được. Anh ta vẫn hành hạ tình dục vợ hằng đêm như là để giải toả những ý nghĩ bất lực và cùng quẫn. Cho đến khi, mọi sự hành hạ đã quá ngưỡng, vợ anh ta bỏ đi và lúc này, bằng mọi cách anh ta làm tất cả để vợ anh quay về. Anh ta nói những lời yêu thương, tha thứ. Anh ta quan tâm đến quyền lợi của những đứa con. Anh ấy hứa sẽ không làm tổn thương vợ và các con nữa.

Nhưng khi vợ anh quay trở về, cứ tưởng mọi sóng gió đã qua, cuộc sống sẽ lại yên ổn nhưng hoá ra sự trả thù ấy còn tồn tại trong thời gian dài, còn hành hạ chính bản thân anh ta một cách dai dẳng, không buông tha. Mặc dù vợ anh ta rất muốn ly hôn nhưng anh ta lại không đồng ý. Về mặt tinh thần anh ta không hề bình thường.

Đó là trường hợp của những cơn khủng hoảng tinh thần dữ dội, khủng hoảng động, hay còn gọi là nhạy cảm quá độ. Còn với trường hợp của K., anh ta lại triền miên rơi vào cảm giác trống rỗng. Một lần, có việc ghé qua nhà mẹ vợ. Mẹ vợ rất trẻ, chỉ mới ngoài 40 tuổi, anh ta vô tình chứng kiến người mẹ vợ vốn là một tiến sỹ xã hội học, bà là giảng viên đại học, có địa vị và uy tín trong xã hội, người mà anh một mực tôn thờ đang có những cảnh âu yếm nóng với một người đàn ông trẻ chỉ đáng tuổi con bà.

Sự việc vô tình bắt gặp, mẹ vợ anh đã quỳ mọp dưới chân con rể và van xin: "Mẹ trót dại, đấy là cậu sinh viên mẹ hướng dẫn tốt nghiệp. Mẹ không làm chủ được bản thân. Xin con đừng để vợ con biết, đừng để gia đình biết chuyện". K. đứng như trời trồng, tất cả bỗng chốc sụp đổ tan tành. Hình ảnh người mẹ vợ khả kính trở thành dị mọ và đáng xem thường.

K. lê bước trở ra, và từ đó anh không bao giờ bước về nhà bố mẹ vợ nữa. Anh tìm cớ, viện cớ trốn tránh mọi cuộc gặp gỡ tiếp xúc hay sum họp, mặc cho vợ anh giận dỗi, buồn phiền. Nhưng tệ hại hơn, đi kèm theo việc không muốn tiếp xúc gia đình nhà vợ, K. ngày một thay đổi tính nết. Anh trở nên trầm lặng, xa cách vợ, và không muốn gần gũi vợ chồng. Mặc cho vợ anh dằn vặt, khóc lóc, có những đêm trắng, anh chong đèn, im lặng hút thuốc mà không giải thích.

Anh không có cảm giác muốn gần gũi vợ. Triền miên một sự trống rỗng vô thức, không muốn, không cảm giác và trống không với mọi xúc cảm. Cuộc sống gia đình của K. rơi vào khủng hoảng nặng nề, vợ K. khóc lóc rất nhiều, thậm chí cho rằng K. đã có cô gái khác, K. không yêu mình nữa và vợ K. còn muốn đưa đơn ly hôn.

Không phản đối, không giải thích, không buồn làm bất cứ một điều gì để cho tình hình đỡ trầm trọng, K. mặc nhiên đứng ngoài cuộc, để cho mọi chuyện diễn ra như tất yếu. Chỉ có mẹ vợ K. là biết rõ căn nguyên vì sao. Nhưng bà, vì những mặc cảm bản thân, bà không thể giải quyết hộ cho con gái bà những khủng hoảng tinh thần trên khi chính bà cũng đang rơi vào khủng hoảng.

Những trường hợp nêu trên là những khủng hoảng tinh thần sau một biến cố. Nhưng ở những dạng khủng hoảng tinh thần không bởi bất kỳ một biến cố nào mà do những ám ảnh trong ý nghĩ, trong tâm hồn cũng trở nên đáng sợ không kém. Những người bị khủng hoảng tinh thần ở dạng này thường gặp những chuyện không may, những chuyện buồn, những ẩn ức trong đời sống.

Ví dụ như do đời sống tình dục trước hôn nhân quá phóng đãng mà sau đó những người phụ nữ kết hôn mà không thể có con, sinh con. Do đã từng phản bội chồng, yêu và làm nhiều chuyện tình cảm với một người đàn ông khác, khi người tình quay gót, khi giấc mộng tan vỡ, người đàn bà trở về với thực tại đời sống, với người chồng chưa từng phát hiện ra vợ ngoại tình. Trước tình cảm trong sáng của người chồng tội nghiệp, người đàn bà càng ngày càng lâm vào khủng hoảng bởi những day dứt, dằn vặt trong lương tâm.

Cũng có khi con người bị khủng hoảng trong tâm hồn bởi những hành động khác gây ra tội lỗi trong quá khứ. Một sự dối trá, một cách gây tội ác, hay những ẩn ức khác nữa trong đời sống tâm hồn của con người cũng có thể gây nên những khủng hoảng trầm trọng.

Cách tốt nhất để không rơi vào khủng hoảng là cố gắng sống một cuộc sống khỏe mạnh về thể xác, lành mạnh về tinh thần, để không bao giờ phải rơi vào những bi kịch của chính mình. Nếu lỡ đã rơi vào những bi kịch của riêng mình, lời khuyên tốt nhất cho tất cả mọi người là hãy bỏ qua những mặc cảm cá nhân, hãy đến ngay bác sỹ tâm lý để được chữa trị ngay khi chưa quá muộn