Hiểm nguy nghề thợ đá

Vất vả và nguy hiểm

Ở phía Bắc chân đèo Cả thuộc ba xã Hòa Xuân Nam, Hòa Xuân Tây và Hòa Xuân Đông - huyện Đông Hòa, tỉnh Phú Yên, có hàng triệu tảng đá bạc màu mưa nắng chất chồng xen lẫn giữa sắc xanh cây rừng. Đây là nơi nghề chẻ đá đã hình thành từ lâu, thu hút hàng trăm lao động trong và ngoài tỉnh đến mưu sinh hết ngày này qua ngày khác.

Ông Đỗ Chín - một thợ chẻ đá lão luyện có hơn 20 năm trong nghề tâm sự: "Nghề chẻ đá rất vất vả và nguy hiểm, nhưng muốn trở thành một người thợ chẻ đá lành nghề, ngoài yêu cầu sức khỏe bền bỉ, còn phải biết chọn lựa tảng đá, thế ngồi, điểm tựa an toàn, vị trí đặt mũi chạm sắt dễ thao tác. Mặt khác mỗi người thợ còn phải biết tính toán kỹ thuật, kích cỡ sản phẩm cần chẻ phù hợp với khối lượng tảng đá để tận thu đá chẻ, tránh lãng phí và nâng cao hiệu quả kinh tế. Do đó, người thợ thành thạo phải có ít nhất một năm kiên trì theo nghề mới thu nhập ổn định".

Theo đó, bình quân mỗi ngày một người thợ chẻ được 30-35 viên đá vuông có cạnh 20cm với thu nhập được từ 100.000 đồng đến 120.000 đồng, ngoài ra không còn một khoản thu nhập nào khác. Nhưng muốn có khoản tiền trên, họ phải ngồi suốt ngày trên những tảng đá vung tay búa đục chẻ, rất cực nhọc, thậm chí có lúc phải trả giá bằng máu và nước mắt khi những sự cố bất cẩn xảy ra. Thế nhưng, hàng trăm mỏ đá vẫn mở ra bên QL1A tại khu vực Chùa Hiềm, Hóc Heo, Đồng Khôn, Gò Dông và ven tuyến Phước Tân - Bãi Ngà, mỗi nơi có từ 5 đến 15 người hành nghề.

Hiểm nguy luôn rình rập ở những mỏ đá chẻ phía Bắc chân đèo Cả.

Tài nguyên bị thất thoát

Chưa có con số thống kê cụ thể về số vụ tai nạn lao động trong những năm qua tại các mỏ đá chẻ dưới chân đèo Cả, nhưng nhiều sự cố thương vong cho thấy tính chất nguy hiểm của nghề chẻ đá. Thảm khốc nhất là vụ sập mỏ đá xảy ra ở Hóc Trùm, xã Hòa Xuân Tây sáng 6/1/2008 khiến 3 người thợ: Trần Bá Lý, Nguyễn Ngọc, Nguyễn Văn Hào tử nạn tại hiện trường. Vụ tai nạn gần đây nhất vào sáng 8/6, trong lúc một nhóm thợ đang chèn chống tại mỏ đá ở thôn Hảo Sơn, xã Hòa Xuân Nam, thì một tảng đá lớn đổ ập xuống, đè anh Phạm Minh Chí chết tại chỗ, hai người khác may mắn thoát nạn.

Anh Nguyễn Toàn, 32 tuổi, trú ở xã Hòa Xuân Đông tâm sự: "Điều đáng nói là hầu hết các mỏ đá đều khai thác trái phép, nên chủ thầu không tính đến bảo hộ, bảo hiểm tai nạn lao động, mà mỗi người, mỗi nhóm thợ đều phải tự phòng ngừa, lo liệu". Biết vậy nhưng miếng cơm, manh áo đã thôi thúc người dân lao vào mỏ đá để mưu sinh. Các Sở Công thương, Tài nguyên - Môi trường, Xây dựng, Lao động - Thương binh và Xã hội Phú Yên, UBND huyện Đông Hòa đã mở nhiều cuộc kiểm tra, xử lý hành chính và ngăn chặn, nhưng nạn khai thác đá chẻ trái phép vẫn tái diễn.

Trong cuộc kiểm tra hồi tháng 5/2011 cho thấy, hầu hết các mỏ đá không khảo sát thiết kế, không thực hiện đúng quy trình kỹ thuật khai thác đá lộ thiên như không bẩy những tảng đá treo, đá mồ côi có nguy cơ sập đổ. Thậm chí, có nơi còn sử dụng vật liệu nổ công nghiệp để khoan nổ… Và điều đáng nói là các mỏ đá trong khu vực này đều nằm trong quy hoạch thăm dò, khai thác vật liệu xây dựng của tỉnh Phú Yên đến năm 2020, nên chưa có mỏ đá nào được cấp giấy phép, trong khi tình trạng khai thác bừa bãi vẫn tái diễn nhiều nơi, gây thất thoát tài nguyên và tác động xấu đến môi trường sinh thái, tạo nguy cơ sạt lở núi.