Gắn chíp điện tử cho gấu nuôi: Vì sao khó làm?

Vụ gấu tấn công người thương tâm nhất xảy ra cách đây hai tuần làm chết ông Trần Hoàng Lộc, phường Linh Trung, quận Thủ Đức (Tp. Hồ Chí Minh) thực sự gây hoang mang cho chính những người nuôi gấu. Khi mở cửa chuồng tắm cho hai con gấu vẫn được coi là "cục cưng", ông Lộc đã bị con gấu cái cao 1,6m, nặng 1,5 tạ tấn công làm ông chết tại chỗ. Sau đó, con gấu lôi xác ông Lộc vào chuồng, xé quần áo và vần xác ông.

Một người nhảy vào cứu ông Lộc cũng bị gấu vồ làm dập cánh tay. Công an đã phải dùng súng bắn hạ hai con gấu mới lấy được xác ông Lộc ra an toàn. Tháng 7 vừa qua, cháu Nguyễn Văn Duy, 6 tuổi ở huyện Từ Liêm, Hà Nội sang nhà hàng xóm chơi cho gấu ăn đã bị gấu cắn mạnh vào bả vai khiến cả cánh tay trái bị đứt lìa... Không chỉ có thế, thỉnh thoảng gấu lại sổng chuồng khiến người dân hoảng loạn.

Hiện nay, số lượng gấu nuôi tại Tp. Hồ Chí Minh có khoảng 500 con và Hà Nội có khoảng 119 hộ đăng ký với Chi cục Kiểm lâm nuôi 384 con gấu (cả nước có 4.000 gấu nuôi). Đó là con số đăng ký, còn  trên thực tế, số lượng gấu nuôi tại Hà Nội ước tính có tới gần 800 con. Theo quy định của Bộ NN&PTNT, các chủ nuôi gấu phải đăng ký việc nuôi gấu trước ngày 28-2, làm cơ sở cho việc gắn "chíp". Từ ngày 1-3, các hộ nuôi gấu không đăng ký hoặc nuôi mới trái phép sẽ bị xử lý theo quy định.

"Chíp" là một thiết bị điện tử chỉ nhỏ bằng hạt gạo được "cấy" vào dưới da con gấu. Mỗi "chíp" có số hiệu riêng để các cơ quan chức năng có thể thường xuyên theo dõi, giám sát, quản lý sự di chuyển của gấu (trong trường hợp mua, bán, cho, tặng). Cuối tháng 7, Cục Kiểm lâm (Bộ NN&PTNT) đã tổ chức tập huấn về gắn "chíp" và yêu cầu từ 1 - 8, các tỉnh trong cả nước phải đồng loạt thực hiện. Tuy nhiên, theo ông Dương Văn Chiến, Phó trưởng phòng Quản lý, bảo vệ rừng (Chi cục Kiểm lâm Hà Nội), cả nước đến nay mới chỉ gắn "chíp" cho khoảng 3.000 con gấu bằng kinh phí của nước ngoài tài trợ, người dân chưa phải trả tiền. Do thiếu kinh phí, việc gắn "chíp" ở Hà Nội bị chậm. Khi Hội Bảo vệ động vật thế giới (WSPA) hỗ trợ kinh phí mua "chíp", thuốc mê… thì việc gắn chíp mới được thực hiện. Dù việc gắn "chíp" đang được thực hiện miễn phí nhưng số hộ tự nguyện đăng ký gắn "chíp" cho gấu vẫn rất thấp. 

Trao đổi với chúng tôi về việc người nuôi gấu lẩn tránh gắn "chíp", ông  Nguyễn Công Đức, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội cho biết, những năm trước, Chi cục Kiểm lâm đã cử người tới từng hộ nuôi gấu, hướng dẫn họ làm đăng ký, viết cam kết. Cuối năm 2004, Chi cục tổ chức xuống từng hộ hướng dẫn một lần nữa nhưng thấy người dân còn thiếu ý thức trong việc chấp hành  quy định về nuôi gấu như gấu chết không báo với cơ quan chức năng, tự do mua, bán, di chuyển gấu. Người dân không nhiệt tình hợp tác với kiểm lâm gắn "chíp" vì sợ ảnh hưởng đến sức khỏe của gấu.

Giải thích về số gấu "biến mất" hơn một nửa, ông Đức cho biết là do người nuôi gấu không tuân thủ pháp luật, tự do bán, di chuyển gấu và do lực lượng kiểm lâm quá mỏng, địa hình nuôi gấu phức tạp (nhà nuôi gấu sâu trong các ngõ, ngách…) nên còn nhiều hộ nuôi gấu không đăng ký. Sáng 21/10, chúng tôi đã "theo chân" lực lượng kiểm lâm đến gắn "chíp" cho 11 con gấu của hai hộ bà Trương Thị Tâm và bà Nguyễn Thị Toản tại phường Chương Dương, quận Hoàn Kiếm. Việc gắn "chíp" cho gấu khá đơn giản và không gây đau đớn cho gấu.

Sau giấc ngủ gây mê 15 phút, những con gấu đã có "lý lịch" ghi đầy đủ giới tính, cân nặng, tuổi. Sau khi thực hiện xong chương trình gắn "chíp", nếu phát hiện gấu hoang dã tại các cơ sở nuôi, chủ cơ sở nuôi gấu sẽ bị đề nghị chịu trách nhiệm hình sự.

Lập hồ sơ và gắn "chíp" cho gấu nhằm mục đích chấm dứt tình trạng săn bắt gấu tự nhiên về nuôi, quản lý số lượng gấu đang nuôi nhốt. Hiện nay, với số lượng chủ hộ đến đăng ký gắn "chíp" cho gấu còn thấp, nhiều khả năng tiến độ hoàn thành gắn "chíp" của Hà Nội sẽ không đạt được chỉ tiêu thời gian. Nên chăng, cần có những chế tài xử phạt nghiêm khắc với những hộ không chấp hành quy định về nuôi gấu như tịch thu gấu, phạt tiền… để tránh những tai nạn thương tâm do chúng gây ra