Đi tìm căn nguyên vắng phương tiện trên đường Hồ Chí Minh

Để sáng tỏ những vấn đề dẫn đến lưu lượng người và phương tiện đi trên đường Hồ Chí Minh thấp như hiện nay, trong khi các phương tiện giao thông lại rất lớn trên tuyến quốc lộ 1A, nhóm phóng viên Báo CAND đã trực tiếp điều tra khảo sát trên tuyến, đồng thời ghi nhận nhiều ý kiến tâm huyết làm cơ sở hướng tới giải pháp khai thác hiệu quả tuyến đường này.

Những dấu hỏi dọc hành trình đường Hồ Chí Minh

Ngoại trừ đoạn tuyến từ đại lộ Thăng Long đến ngã ba Xuân Mai có lưu lượng phương tiện lớn, lần lượt qua các địa danh Chợ Bến, Xóm Kho, Ngọc Lặc (Thanh Hóa)… nếu như vẻ đẹp của đường Trường Sơn năm xưa, đường Hồ Chí Minh ngày nay cuốn hút bao nhiêu thì bất ngờ bởi tình trạng thưa vắng các loại phương tiện cũng như các công trình phục vụ. Lưu lượng xe vận tải hàng hóa, xe chở khách trên đường Hồ Chí Minh qua các huyện Thọ Xuân, Ngọc Lặc, Cẩm Thủy, Thường Xuân… của tỉnh Thanh Hóa chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Không chỉ thưa thớt dân cư, các điểm kinh doanh dịch vụ sửa chữa ôtô, nhà nghỉ, cửa hàng ăn uống, buôn bán xăng dầu... cũng trong tình trạng tương tự. Ngắn nhất từ cây xăng dầu Thọ Xuân đến trạm xăng dầu tiếp theo thuộc huyện Ngọc Lặc (Thanh Hóa) cũng phải hơn 30 cây số.

Đại úy Trang Công Đông - Đội phó Đội CSGT đường Hồ Chí Minh cho biết: Tuyến đường Hồ Chí Minh chạy qua địa phận các huyện miền núi của Thanh Hóa như: Thạch Thành, Cẩm Thủy, Thường Xuân, Như Xuân, Ngọc Lặc, Thọ Xuân… có tổng chiều dài khoảng 130km. Chỉ từng ấy kilomet ở vùng núi không quá xa vậy mà đang tồn tại nhiều vấn đề như thiếu hệ thống đường ngang nối quốc lộ 1A - đường Hồ Chí Minh, cơ sở kinh doanh dịch vụ không được phát triển đồng bộ. Điều đó giải thích vì sao xe khách lưu thông qua đây chỉ toàn là xe khách liên huyện của Thanh Hóa, các xe khách, xe tải đường dài chỉ từ 1, 2 xe/ngày.

Anh Trần Nam Lĩnh đang điều khiển xe chạy tuyến TP Vinh đến Đồng Hới, Quảng Bình cho biết: "Nếu chạy theo quốc lộ 1A từ TP Vinh vào Quảng Bình chỉ có 220km, nhưng chạy trên đường Hồ Chí Minh thì quãng đường này dài gần gấp đôi, vì phải chạy theo địa hình cánh cung. Ngoài việc tốn thêm tiền xăng xe thì ít khách dọc đường ảnh hưởng rõ rệt tới nguồn thu của nhà xe".

Đường Hồ Chí Minh qua đất Quảng Bình có 2 nhánh, nhánh Đông dài 200km, nhánh Tây dài 178km. Lẽ ra với 2 nhánh đường Hồ Chí Minh qua địa bàn, Quảng Bình sẽ giảm tải rất lớn lưu lượng xe lưu thông trên tuyến quốc lộ 1A, nhưng thực tế hiện nay đang chứng minh điều ngược lại. Các dịch vụ phụ trợ cho giao thông trên đoạn tuyến này đều thiếu và yếu. Điển hình là từ ngã ba Cha Lo, Quảng Bình ra đến tận thị trấn Lạt, Tân Kỳ, Nghệ An với chiều dài hơn 300km nhưng chúng tôi tính được chỉ có 3 cây xăng hoạt động. Ngoài ra không hề có một garge ôtô nào khả dĩ có thể giúp các tài xế khi xe gặp sự cố hỏng hóc dọc đường.

Ông Võ Như Quang - Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải Quảng Bình - người hơn 30 năm gắn bó với ngành cầu đường cho rằng: Hiện nay hầu hết xe khách, xe tải, xe con... đều thuộc quyền sở hữu tư nhân, vì vậy khi kinh doanh hay tham gia giao thông, người ta đều phải tính đến hiệu quả kinh tế như đường dài hay ngắn, có tiết kiệm được xăng hay không? Các dịch vụ phụ trợ của vận tải thế nào… Tất cả những vấn đề này nếu đưa ra so sánh với quốc lộ 1A thì rõ ràng còn nhiều điều phải tháo gỡ cho tuyến đường Hồ Chí Minh.

Thiếu những cơ sở dịch vụ như trạm sửa xe, cây xăng là một trong những nguyên nhân khiến lái xe ngại đi đường Hồ Chí Minh.

Anh Nguyễn Huy Hà - chủ một công ty vận tải ở Quảng Bình đi cùng đoàn nêu vướng mắc: "Đường Hồ Chí Minh từ Quảng Bình tới Quảng Ngãi dài hơn 300km hầu như không có trạm xăng nào. Ngay cả chỗ ăn nghỉ dọc đường cũng không có, khi hành khách yêu cầu tìm chỗ ăn trưa thì cả lái xe và phụ xe toát mồ hôi".

Ngoài những vấn đề trên, ông Nguyễn Việt Thắng - Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải tỉnh Hà Tĩnh khuyến cáo: "Các tay lái chạy xe đường Hồ Chí Minh cần cảnh giác với một số nguy cơ tai nạn, vì mặt đường nhỏ, ý thức chấp hành của người dân chưa tốt. Các đường nhánh chủ yếu là đường đất, một số đoạn còn sạt lở gặp trời mưa mặt đường rất trơn… dẫn đến tai nạn như vụ xe ôtô mang biển số 29B – 00153 gặp nạn nghiêm trọng tại địa phận xã Thanh Thuỷ, huyện Thanh Chương mới đây là ví dụ”.

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam Nguyễn Văn Quyền: “Nhiều công trình trên tuyến chưa đủ và thiếu đồng bộ, không ít đoạn tuyến chưa phủ sóng điện thoại di động, không có dịch vụ cứu hộ cứu nạn, sơ cấp cứu người bị tai nạn…”

Nhìn toàn tuyến, tình trạng thiếu và không đồng bộ các công trình phục vụ cộng với hiện tượng sạt lở làm ách tắc cục bộ trên đường mỗi khi có mưa lũ; các tuyến đường ngang kết nối với đường Hồ Chí Minh không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật (đặc biệt là khu vực miền Trung và Nam Trung Bộ) nên phương tiện lưu thông khó khăn… Bên cạnh đó, hệ thống dịch vụ trên tuyến chưa đồng bộ, nhất là các dịch vụ sửa chữa phương tiện, khoảng cách giữa các điểm dịch vụ khá xa (khoảng 120km mới có một trạm quy mô nhỏ) lại tập trung ở các thị trấn, thị xã như Hòa Lạc, Phố Châu, Hương Khê, Cam Lộ, Ngọc Hồi… đã gây cản trở giao thông trên tuyến, không thu hút được các  phương tiện. Đáng chú ý, nhiều đoạn tuyến chưa phủ sóng điện thoại di động như khu vực đèo Đá Đẽo (Quảng Bình), Thạch Mỹ (Kon Tum), không có dịch vụ cứu hộ cứu nạn và dịch vụ y tế sơ, cấp cứu người bị tai nạn giao thông…  

Phó Tổng giám đốc Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh - Nguyễn Văn Huấn: Chậm quy hoạch phân bố dân cư hai bên đường; tập quán đón trả khách còn theo lối cũ; hệ thống đường ngang, đường gom dân sinh còn thiếu nhiều

Là người trực tiếp tham gia quản lý thi công đường Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Văn Huấn thừa nhận hệ thống đường ngang kết nối quốc lộ 1A với đường Hồ Chí Minh hiện còn thiếu, chất lượng thấp và chưa đồng bộ. Các điểm dừng, điểm nghỉ và hệ thống đường gom dân sinh cũng mới chỉ đáp ứng nhu cầu ở mức tối thiểu, đang được lập quy hoạch để triển khai.

Hiện Bộ Giao thông vận tải đang trình Thủ tướng Chính phủ duyệt quy hoạch chi tiết hệ thống 108 tuyến đường ngang nối với đường Hồ Chí Minh. Đây là một trong những lý do khiến nhiều chủ phương tiện còn tâm lý e ngại khi đi trên tuyến này. Tuy vậy, nhiều đoạn tuyến đến nay đã khá đầy đủ đường kết nối cùng công trình phụ trợ như tuyến Hà Nội - Nghệ An.

Nguyên nhân ít xe khách chạy trên đường Hồ Chí Minh còn vì tập quán tùy tiện đón trả khách, mà việc này chỉ dễ thực hiện khi đi trên quốc lộ 1A. Mặt khác, do tuyến đường mới hình thành nên việc quy hoạch phân bố dân cư dọc tuyến chưa theo kịp. Việc này Chính phủ đã giao cho Bộ Xây dựng tổ chức quy hoạch các cụm dân cư, cùng các công trình hạ tầng đô thị khác theo thẩm quyền