Dân Hà Nội thờ ơ với lệnh "cấm mắm tôm"

Sáng 31/10, ngày thứ hai kể từ khi Ban Chỉ đạo vệ sinh an toàn thực phẩm TP Hà Nội quyết định tạm thời ngừng lưu thông trên thị trường mặt hàng mắm tôm, mắm tép vì nguy cơ nhiễm khuẩn tiêu hóa lan rộng, PV Báo CAND đã có cuộc khảo sát thị trường Hà Nội ở các chợ lớn, siêu thị và một số hàng ăn uống.

Qua mặt cơ quan chức năng

Tại những chợ lớn ở Hà Nội như Hàng Bè, chợ Hôm - Đức Viên, chợ Đồng Xuân - Bắc Qua, vừa vào đến chợ, chúng tôi đã nghe trên loa phát thanh của Ban quản lý tuyên truyền về nguy cơ nhiễm khuẩn tiêu hóa và chủ trương cấm lưu hành mặt hàng mắm tôm, mắm tép đến các hộ kinh doanh và khách hàng. Tuy nhiên, đến bất kỳ hàng gia vị đồ khô nào, chúng tôi cũng dễ dàng mua được những lọ mắm tôm, mắm tép đã đóng hộp sẵn.

Khác với trước đây, nhiều hàng bán mắm tôm bằng cách để cả vào can lớn, ai mua bao nhiêu thì rót ra chai. Hôm nay, tất cả các hàng đều không bày bán mà dấm dúi ở dưới gầm sạp hàng, có khách hỏi mới mang ra. Một số người bán hàng còn lấm lét bọc túi nilon đen và yêu cầu chúng tôi khi nhận hàng phải bỏ vào cốp xe hoặc giấu trong túi, không được cầm tung tẩy kẻo bị Ban quản lý chợ tịch thu.

Đi dọc theo dãy hàng khô ở chợ Hàng Bè, chúng tôi đã "sưu tập" được nhiều lọ, đủ các loại mắm tôm, mắm tép, đựng trong những lọ nhỏ cho đến những chiếc chai nhựa to đùng vốn là vỏ chai nước khoáng. Đa số những lọ mắm tôm này đều không có nhãn mác, đồng nghĩa với việc không có tên cơ sở sản xuất, không có chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng cũng như hạn sử dụng.

"Ôi giời ơi, mắm tôm này chúng tôi "đánh" hàng từ tận trong Thanh Hóa, Nghệ An ra, của những người dân làng biển làm nghề truyền thống đấy. Hàng trăm năm nay, người ta vẫn sản xuất, chúng tôi vẫn buôn bán, người tiêu dùng vẫn ăn, có ai chết vì ăn mắm tôm đâu mà sợ. Nhãn mác làm gì, như mắm tôm Trung Thành đấy, chắc gì đã ngon được bằng hàng gia truyền của chúng tôi", một chủ hàng trấn an chúng tôi.

Chợ Hàng Bè nổi tiếng với mặt hàng mắp tép chưng thịt. Món ăn này cũng bị tạm thời yêu cầu dừng bán vì sử dụng mắm tép. Các quầy hàng đều trưng bày những chiếc lọ rỗng, nhưng chỉ cần thấy khách đi ngang qua, người bán lại mời chào mua món đặc sản này.

Trong ẩm thực của người Việt, mắm tôm luôn có một hương vị riêng mà không một gia vị nào có thể thay thế được. Đối với một số món ăn mang tính đặc thù thì mắm tôm là gia vị bắt buộc. Bởi vậy, khi quyết định ngưng lưu hành loại gia vị thực phẩm này trên thị trường, nhiều người kinh doanh các món ăn đặc thù như  thịt chó, giả cầy, lòng lợn tiết canh, bún đậu mắm tôm, bún riêu,… đều tỏ ra khá lo lắng.

Không phải họ lo lắng vì thiếu nguồn hàng, món ăn của mình không đủ gia vị, sẽ ít khách đi, mà lo lắng làm sao để đối phó với cơ quan chức năng khi bị kiểm tra.

Vốn đã có nhiều kinh nghiệm trong những lần đối phó với chủ trương cấm lưu hành thực phẩm như thịt lợn bị bệnh, thịt và trứng gia cầm bị bệnh hoặc nhập lậu, nên các chiêu giấu hàng và bán thậm thụt vẫn được những người kinh doanh triệt để áp dụng và xem ra vẫn rất hiệu quả đối với cơ quan chức năng khi đi kiểm tra.

Cũng tại chợ Hàng Bè, để có thêm bằng chứng, chúng tôi đã mua được 1 chai mắm tép và một lọ mắm tôm tại cửa hàng nằm đối diện với căn phòng của Ban quản lý chợ. Người bán hàng thản nhiên chào mời chúng tôi mua hàng, chỉ có điều, khác với ngày thường, việc buôn bán có "ý tứ" hơn chút ít.

Trong khi đó, tại "ngõ thịt chó" trên phố Lê Văn Hưu, những bát mắm tôm được đánh sủi bọt vẫn thoăn thoắt từ chuyển từ tay mấy cậu bé phục vụ tới bàn ăn cho khách. Dường như ở đây, kể cả chủ hàng và thực khách, chưa ai nghe thông tin gì về mối nguy hại từ loại thực phẩm sống đặc thù này cả.

Thực khách quá chủ quan

Nhộn nhịp và thực sự sôi động phải kể đến "trung tâm thịt chó" ở Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội những ngày cuối thu trời trở lạnh, lại thêm mưa nhỏ, nhất là cuối tháng, tư tưởng "giải đen" đã khiến nhiều người tìm đến món ăn khoái khẩu là thịt chó.

Giới "cẩu thực" (cách gọi tự trào của một số "fan" hâm mộ món thịt chó) đã từng có câu cửa miệng: "Việc đâu có đó, thịt chó phải có… mắm tôm".

Với họ, ăn thịt chó mà không có mắm tôm là mất vị. Bởi vậy, mặc cho các phương tiện truyền thông ra sức tuyên truyền, họ vẫn thản nhiên ăn mắm tôm, coi như việc lo cho sức khỏe của mình là của… người khác.

"Khách hàng là thượng đế", với phương châm đó nên thay vì không bán mắm tôm theo đúng quy định, nhiều chủ hàng ăn sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của khách.

"Chúng tôi đã bán từ lâu đời, có ai bị làm sao đâu. Với lại, chúng tôi đâu có ép khách ăn mắm tôm. Nếu họ yêu cầu, chúng tôi sẵn sàng thay bằng nước mắm hoặc muối ớt mà. Ăn hay không là tùy thuộc vào khách hàng, còn mắm của chúng tôi đã nhập mấy yến từ tuần trước, với lại, hàng đảm bảo chất lượng nên không sao", một chủ cửa hàng thịt chó trên đường Nhật Tân khẳng định.

Còn tại các quán bia lớn ở phố Ngọc Hà, việc bán hàng ăn mắm tôm và mắm tép rất ngang nhiên. Khi chúng tôi hỏi chủ hàng về thông báo của thành phố Hà Nội, thì đại diện một nhà hàng ở phố Ngọc Hà cho biết: "Đến bây giờ, nhà hàng vẫn chưa biết là cấm lưu hành mặt hàng này".

Và để "xoa dịu tình hình", người này đã lớn tiếng yêu cầu nhân viên không đưa mắm tôm cho khách nếu… không yêu cầu.

Mặc dù trời mưa, nhưng trưa 31/10, trên vỉa hè của rất nhiều tuyến phố ở Hà Nội, những hàng rong bán bún đậu mắm tôm vẫn đông khách ăn uống. Chẳng cần nhà hàng hay ngõ nhỏ kín đáo, những bát mắm tôm vẫn bày công khai trên hè phố, thực khách vẫn thưởng thức món ăn một cách khoái trá, như không hề nghe và biết đến nguy cơ nhiễm khuẩn. Và điều đáng nói là chẳng có ai kiểm tra hay cấm đoán những hàng rong này cả.

Điều này cũng là do đặc thù: Những người bán hàng rong này hầu hết là không có chỗ ngồi ổn định, hôm nay họ ngồi ở phố này, ngày mai đã sang địa phận phường khác. Đội ngũ này hoạt động không ổn định, nên hầu như không địa bàn nào quản lý được, mà nếu có thì cũng chẳng ai buồn quản lý vì tư tưởng… con chung không ai khóc!

Khác với thái độ công khai nói trên, một số nhà hàng bán thịt chó ở Mỹ Đình thì chống chế bằng cách trấn an khách là mắm tôm đã được "chưng" qua lửa. Nghe thì có vẻ chín và an toàn đấy, nhưng thực chất thì trò "chưng" mắm tôm chỉ là một cách trá hình mà thôi.

Trong khi đó, ở một hàng bún riêu trên phố Hòa Mã, bên cạnh một bát rau sống rửa qua quýt, nhà hàng còn để sẵn một bát mắm tôm, nếu khách nào có nhu cầu, thì chỉ việc dùng đũa vớt, sau đó ngoáy thẳng vào bát.