Đà Nẵng: Hệ sinh thái các rạn san hô ven biển đang bị đe dọa

Quần thể sinh thái đa dạng và nhiều tiềm năng

Theo tài liệu nghiên cứu, khảo sát năm 2002 của Viện Hải dương học Nha Trang thì: Đà Nẵng hiện có 7 điểm tạo ra rạn san hô, chạy dọc ven biển từ chân đèo Hải Vân đến bán đảo Sơn Trà.

Quần thể các rạn san hô này tập trung nhiều nhất ở ven vùng bờ phía Bắc vịnh Đà Nẵng và vùng phía Nam bán đảo Sơn Trà từ Mũi Nghê đến Mũi Giòn và một bãi rạn ngầm cách làng cá Thọ Quang khoảng 1km về hướng Đông Nam với diện tích trên 58ha (trong đó rạn san hô ven bờ chiếm khoảng 43ha và vùng rạn ngầm Thọ Quang khoảng 15ha), phân bố từ bờ ra đến độ sâu không quá 12m nước.

Với 52 loài thuộc 26 giống và 11 họ san hô cứng. Các rạn san hô vùng biển ven bờ Đà Nẵng này còn là nơi cư trú của gần 74 loài thuộc 44 giống và 26 họ cá rạn san hô đã được xác định.

Rạn san hô thường tập trung ở độ sâu 4-6m dưới mặt nước biển, có thể coi là những khu rừng nguyên sinh dưới đáy biển, còn là nơi cư trú và sinh sản của các loài san hô quý cùng với hàng trăm loài cá cảnh có giá trị kinh tế cao...

Cũng theo khảo sát mới đây của Công ty Coral Reef Dive Center tại bán đảo Sơn Trà, vùng biển Mũi Nghê có diện tích 4,5ha có tiềm năng về lặn biển không thua kém gì Hòn Mun của Nha Trang bởi có tới gần 50 loài san hô quý hiếm rực rỡ sắc màu mọc rất sát bờ.

Cảnh quan ngầm của hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển tại khu vực này đã và đang có vai trò quan trọng đem lại nhiều lợi ích cho môi trường và nguồn lợi thủy sản. Đầy tiềm năng, hấp dẫn cho ngành Du lịch TP Đà Nẵng phát triển, đồng thời đang thu hút hàng loạt dự án lớn phát triển du lịch, kinh tế biển của trong và ngoài nước được đầu tư xây dựng tại khu vực này.

Các rạn san hô kêu cứu

Tuy nhiên, một thực trạng đáng báo động là các loài thủy sinh vật và nguồn san hô tại vùng biển Đà Nẵng, từ chân đèo Hải Vân đến bán đảo Sơn Trà đang bị đe dọa bởi nạn khai thác, buôn bán trái phép.

Kết quả khảo sát mới nhất cho thấy, độ phủ của các rạn san hô vùng ven bờ còn trong tình trạng tốt nhất chỉ đạt giá trị tối đa là bậc 3 (31-50%), tập trung tại khu vực Bãi Bụt, Hục Lỡ, Mũi Súng và Bãi Nồm (Sơn Trà).

Nhóm cá có kích thước nhỏ 1-10cm chiếm đến 93,1% số lượng cá rạn ghi nhận được, trong khi đó nhóm cá có kích thước 21-30cm thì hầu như không còn trên rạn... Điều này cho thấy rằng, rạn san hô vùng ven bờ Nam bán đảo Sơn Trà đã bị phá hủy nghiêm trọng.

Nguyên nhân là do: Việc khai thác vô tội vạ của các đối tượng chuyên khai thác và cung cấp san hô, thủy sinh vật biển cho các chủ kinh doanh làm đồ mỹ nghệ, trang trí. Và việc nở rộ thú chơi thủy sinh vật, cá cảnh và san hô biển đang là mốt thời thượng của một số gia đình có thu nhập cao trên địa bàn thành phố và các tỉnh lân cận.

Hiện việc kinh doanh, đánh bắt thủy sinh vật, san hô, cá biển để phục vụ cho thú chơi xa xỉ này đang là nghề đắt hàng và có thu nhập cao do nhu cầu ngày càng tăng của thị trường...

Để bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái rạn san hô ven biển trước nguy cơ bị khai thác, tàn phá của các đối tượng khai thác trái phép, ngày 13/9, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã có Văn bản số 54/ 2007/QĐ-UBND về việc ban hành quy định về phạm vi quản lý, bảo tồn rạn san hô và các hệ sinh thái liên quan đến vùng ven biển Đà Nẵng.

Trong đó nêu rõ: Tất cả các hoạt động có thể gây hủy hoại bãi đá ngầm, rạn san hô, thảm thực vật và hệ sinh thái khác như dùng chất nổ, xung điện, chất độc và các hình thức hủy diệt để khai thác nguồn lợi thuỷ sản, nuôi trồng thủy sản quy mô công nghiệp, khai thác khoáng sản, xây dựng công trình, xả nước thải... đều bị nghiêm cấm.

Nhưng qua tuần tra kiểm soát, lực lượng Biên phòng Đà Nẵng vẫn phát hiện, thu giữ nhiều tàu, tang vật của các đối tượng khai thác san hô và thủy sinh vật biển trái phép tại quanh khu vực vịnh Đà Nẵng và các bãi san hô bán đảo Sơn Trà.

Để đối phó, hòng tránh sự kiểm soát của lực lượng tuần tra, những đối tượng chuyên khai thác san hô, cá cảnh biển đã cố tình thuê ngư dân địa phương vơ vét, tận thu san hô và bắt các loài cá biển quý hiếm tại các rạn san hô này.

Manh động hơn, các đối tượng này còn dùng những phương tiện đánh bắt thô sơ như câu móc, đục, lưới vây để khai thác lén lút vào ban đêm, sau đó mới vận chuyển đi tiêu thụ...

Vụ việc gần đây nhất vào sáng 18/9, Đội tuần tra bảo vệ san hô của Ban Quản lý bán đảo Sơn Trà đã phối hợp với Đồn Biên phòng 252 bắt quả tang ngư dân Lê Thanh Tùng, trú tại tổ 23B Mân Thái (Sơn Trà) dùng phương tiện khai thác cá cảnh biển và hủy hoại san hô tại Hòn Sụp (Sơn Trà)...

Thêm vào đó là tình trạng dùng mìn tự tạo để khai thác, đánh bắt thủy hải sản ven biển trái phép hiện nay của ngư dân cũng đã trực tiếp làm chết, phá hủy môi trường trú ẩn của những động thực vật biển sinh sống trong các rạn san hô.

Một nguyên nhân gián tiếp khác góp phần làm hủy hoại môi trường sinh thái biển nữa đó là du khách khi đến nghỉ mát, hay tham gia các tour lặn biển tại khu du lịch bán đảo Sơn Trà đã vô tư mua hoặc hái san hô đem về nhà "làm kỷ niệm"...!

Thiết nghĩ, để quản lý, bảo tồn hệ sinh thái rạn san hô, nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá mà biển Đà Nẵng đem lại không chỉ là nhiệm vụ của riêng các cơ quan chức năng, mà còn phải có ý thức tự giác của cả cộng đồng.

Đồng  thời cần có hình thứ xử phạt, quản lý nghiêm khắc hơn đối với những hành vi có tính chất tác động tiêu cực đến sự tồn tại và phát triển của các rạn san hô ven vùng biển Đà Nẵng...