Chưa muộn để cứu hồ Ba Bể

GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường: Phải đình chỉ ngay việc khai thác khoáng sản

Khai thác khoáng sản một cách thiếu thận trọng là hành vi xâm hại thiên nhiên khốc liệt nhất. Rừng tự nhiên bị hủy hoại, nguồn nước bị ô nhiễm... Một danh thắng như hồ Ba Bể bị đối xử tàn tệ là việc vô cùng đau xót. Khoan hãy nghĩ tới việc đổ lỗi cho ai. Việc quan trọng nhất lúc này là phải dừng việc khai thác khoáng sản tại mỏ Pù Ổ (Đồng Lạc), mỏ Khau Săm, bản Cuôn (Quảng Bạch)...

Việc quy trách nhiệm cũng phải được tiến hành đầy đủ và công bằng. Muốn thế phải xem lại giấy phép khai thác của Công ty Narihamico, trình tự thủ tục cấp phép đã đúng chưa. Có thể cấp phép đúng, nhưng trong quá trình thực hiện, công ty lại cố tình làm sai. Trường hợp này, Bộ Tài nguyên - Môi trường vẫn phải đứng ra nhận trách nhiệm vì đã lơ là việc kiểm tra, dẫn đến không phát hiện được sai phạm. Nếu doanh nghiệp làm đúng, Bộ cấp phép sai, Bộ phải chịu trách nhiệm bồi thường cho những thiệt hại đã gây ra.

Quy trình cấp phép khai thác khoáng sản thường được tiến hành rất thận trọng. Những nghiên cứu tác động tới môi trường (có thể có) được nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Dự án phải không gây tổn hại hoặc tổn hại rất ít tới môi trường mới được cấp phép. Thế nhưng, cũng không loại trừ khả năng, có những dự án không đáp ứng đủ tiêu chuẩn vẫn được cấp phép.

Tôi đến hồ Ba Bể gần một tháng trước để khảo sát và thực sự bị choáng. Mọi thứ thay đổi quá ghê gớm. Lại sắp có thêm 2 ngọn núi bị xẻ ra để lấy khoáng sản. Người dân hỏi tôi, có nên sử dụng nguồn nước ở suối Bó Lù cho sinh hoạt hằng ngày nữa không.

Tôi thấy vô cùng ái ngại cho hàng trăm hộ dân khi hằng ngày vẫn phải sử dụng nguồn nước nhiễm hóa chất đục ngầu để tắm rửa, ăn uống. Trong khi đó, chính quyền địa phương lại phản ứng quá chậm, thậm chí vô cảm. Ba Bể là vùng có nhiều khoáng sản: mỏ vàng, quặng, kim loại màu…

Tuy  nhiên, Bắc Kạn đã đi sai hướng khi lợi dụng tài nguyên để phát triển. Nếu có khoáng sản, hãy cất đi, đừng dùng ngay. Hãy biết động viên người dân phát huy trí tuệ để sáng tạo. Bắc Kạn lại là vùng có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Nếu phát triển công nghiệp mạnh và nhanh quá thì rất khó bảo vệ yếu tố văn hóa đa màu sắc. Bắc Kạn hoàn toàn có thể phát triển du lịch, thay vì công nghiệp.

Tiềm năng du lịch của hồ Ba Bể rất lớn mà chưa được khai thác. Hạ tầng du lịch chưa có gì, cũng chưa thiết kế được tour nào. Đó mới là sự lãng phí tài nguyên lớn nhất.

GS.TS Chu Hảo, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học  Công nghệ - Môi trường: Giám sát khai thác khoáng sản ở ta rất kém

Việc phân quyền cấp phép khai thác khoáng sản cho các địa phương đang bộc lộ những lỗ hổng. Không thể phủ nhận điều này giúp tăng cường tính chủ động cho các địa phương. Thế nhưng, ở nhiều nơi, trình độ chuyên môn của cán bộ chưa cao đã dẫn đến việc cấp phép một cách ồ ạt, không có quy hoạch. Trong khi đó, việc giám sát khai thác khoáng sản ở ta lại được thực hiện rất kém, một số nơi không kiểm soát được. Hồ sơ cấp phép có thể được làm rất nghiêm túc, đề xuất đầy đủ các phương án giảm thiểu tác động môi trường, nhưng khi triển khai trong thực tế lại đi ngược hoàn toàn. Nhiều mỏ bị khai thác tận thu tàn bạo dẫn đến hủy hoại tài nguyên môi trường ghê gớm, không thể bù đắp. Vì giám sát kém, hoặc buông lỏng giám sát, cơ quan quản lí đã không thể phát hiện được sai phạm hoặc phát hiện quá muộn.

Nhà thơ Dương Thuấn: Là người con của Ba Bể, tôi rất sốc

Tôi ở Hà Nội đã nhiều năm nay, nhưng chưa khi nào quên mình là người con của Ba Bể. Tôi lớn lên, chứng kiến sự đổi thay từng ngày của Ba Bể. Mỗi lần về thăm quê, tôi rất sốc vì sự thay đổi tàn bạo của hồ. Những hồ nước trong xanh nay đã trở thành bãi trồng ngô. Khi tôi còn nhỏ, các bản Pác Ngòi và Bó Lù đều nằm ngay cạnh hồ. Các cô gái dệt vải có thể lấy mặt hồ để soi gương, chải tóc. Nay từ bản ra hồ phải đi qua bãi bồi dài tới cả 4 - 5km.

Việt Nam đã lập hồ sơ để UNESCO công nhận hồ Ba Bể là di sản thiên nhiên thế giới. Nay, danh thắng bị xâm hại sẽ tác động tiêu cực tới quyết định của UNESCO. Nếu chúng ta không hành động, hồ Ba Bể sẽ biến mất, sẽ là có tội với thế hệ mai sau. Hồ Ba Bể không đơn giản là một hồ thủy lợi. Việc phục chế hồ Ba Bể có thể tiến hành từng phần, song kinh phí sẽ rất lớn. Bắc Kạn lại là tỉnh nghèo nên rất cần được hỗ trợ.

Hồ Ba Bể nằm ở huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất của Việt Nam. Hồ dài 11km, rộng 1km, nơi sâu nhất đạt 45m, xung quanh là vách núi đá vôi dựng đứng. Bao bọc hồ là Vườn quốc gia Ba Bể với hệ sinh thái phong phú, được công nhận là vườn di sản ASEAN. Năm 1995, Hội nghị hồ nước ngọt thế giới tổ chức tại Mĩ đã công nhận, Ba Bể là 1 trong số 20 hồ nước ngọt đặc biệt của thế giới cần được bảo vệ. Năm 1997, Nhà nước đã làm hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận hồ Ba Bể là di sản thiên nhiên thế giới.