Cần tạo môi trường cạnh tranh cho DN kinh doanh xăng dầu:

Nhiều ý kiến khẳng định: mấu chốt trong kinh doanh xăng dầu hiện hành và lâu dài là Nhà nước cần tạo điều kiện để các DN tham gia cạnh tranh, giảm dần sự chi phối, phụ thuộc vào một DN đầu mối. Đây là yếu tố trọng tâm giúp giảm giá, tăng sự lựa chọn cho người tiêu dùng. Nhà nước chỉ quản lý về thuế, không quản lý về giá (trừ trường hợp kinh tế suy thoái hoặc giá dầu quá cao).

Doanh nghiệp vẫn bị động vì cơ chế "xin - cho"

Tiến sỹ Vũ Đình Ánh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả cho rằng, thực tế, DN vẫn đang bị động trong kinh doanh xăng dầu khi còn phụ thuộc vào cơ chế xin ý kiến liên Bộ mỗi khi muốn tăng hay giảm giá xăng. Việc Nhà nước can thiệp vào thị trường giá cả xăng dầu thông qua các công cụ tài chính đã làm cho hệ thống giá xăng dầu trong nước bị bóp méo, khi giá thế giới xuống thấp, giá bán xăng dầu thường không được điều chỉnh xuống mà lại tăng phần thu của Nhà nước thông qua tăng thuế suất thuế nhập khẩu và các khoản thu khác, thậm chí để DN có thể bố trí trả những khoản được Nhà nước bù lỗ trước đó. Ngược lại, khi giá thị trường thế giới lên cao, giá trong nước lại chỉ được điều chỉnh lên ít hơn và Nhà nước lại phải cắt giảm các khoản thu, thậm chí còn phải hỗ trợ tài chính (bù lỗ) thông qua DN. Như vậy, dù giá thế giới lên cao hay xuống thấp, với cơ chế giá hiện hành, xét về mặt tổng thể, lơị ích chung của xã hội đều bị thiệt hại. Khi giá cả thế giới xuống thấp, lợi ích của người tiêu dùng bị xâm hại, ngược lại khi giá cả thế giới lên cao thì lợi ích của Nhà nước lại bị thiệt hại.

Cạnh tranh lành mạnh sẽ bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.

Cùng quan điểm này, ông Bùi Ngọc Bảo, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Xăng dầu (Petrolimex), "đại gia" chiếm tới 60% thị phần cũng cho rằng từ khi công bố chấm dứt bù giá đến nay, DN vẫn không có thực quyền về xác định giá bán như các văn bản quy định; Nhà nước không có biện pháp kiểm soát các DN kết cấu giá bán xăng để hình thành nguồn trả nợ ngân sách, tạo ra sự mấp mô về giá bán, DN không bình đẳng trong cạnh tranh; các văn bản mới tiếp tục ra đời song cũng không đi vào thực tế (barem thuế nhập khẩu, quỹ bình ổn giá); cơ chế đăng ký giá kéo dài mang nặng tính xin cho (phê duyệt), các cơ quan truyền thông khai thác và đưa ra thông tin về tăng giảm giá rất sớm, không những không có tính định hướng dư luận mà tạo ra áp lực nặng nề cho cả DN và cơ quan quản lý, nguồn lực từ DN đầu mối chuyển qua đại lý rất khó kiểm soát sự minh bạch và đúng đắn của các nhu cầu ở trước thời điểm tăng giá. Trầm trọng hơn là xã hội không thừa nhận hoạt động kinh doanh xăng dầu là phải có lãi (dù rất thấp) như tất cả các hoạt động kinh doanh khác, trong khi dễ dàng chấp nhận thông tin về  hoạt động ngân hàng có thể lãi hàng ngàn tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2009.

Vận hành theo cơ chế thị trường

Ông Vũ Đình Ánh đề nghị: thời gian thới, giá xăng dầu cần quán triệt nguyên tắc thị trường, hướng tới cạnh tranh, bình ổn, hạch toán đầy đủ, công khai minh bạch, tiết kiệm năng lượng, không bù lỗ. Đặc biệt, các khoản phải nộp gồm: các khoản thuế (nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt, GTGT…), phí xây dựng cơ sở hạ tầng, trích quỹ bình ổn giá, trả nợ ngân sách Nhà nước, phí lưu thông gồm các khoản định mức chi phí và lợi nhuận cho hoạt động của DN nhập khẩu xăng dầu và các đại lý, cây xăng… nên tính là số tuyệt đối trên 1lít hoặc kilôgam xăng dầu bán lẻ trong dự toán ngân sách Nhà nước hàng năm để đảm bảo ổn định nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và DN kinh doanh xăng dầu chủ động trong hoạt động kinh doanh của mình.

Đại diện cơ quan quản lý, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính cho biết: Mục tiêu lớn nhất của việc tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý và điều hành giá xăng dầu là bảo đảm để giá xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường; tạo điều kiện cho DN thực hiện quyền tự chủ về giá, cạnh tranh trong sản xuất kinh doanh và cạnh tranh về giá; tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Đồng thời đảm bảo vai trò quản lý Nhà nước về giá hướng vào việc khắc phục tình trạng độc quyền, cạnh tranh không lành mạnh về giá, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả của nền sản xuất xã hội; bình ổn giá, ngăn ngừa tác động tự phát của giá thế giới vào hệ thống giá trong nước, đẩy giá trong nước tăng quá cao hoặc giảm quá thấp bất hợp lý.