Cần phát triển ngành trồng nấm trong nước

Trên 90% nấm rơm, sò, mỡ, mộc nhĩ là nấm sản xuất trong nước

Nấm là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, được đưa vào 1 trong 9 nhóm sản phẩm chủ lực được ưu tiên phát triển của nước ta. Thế nhưng, trên thị trường hiện nay, dòng nấm cao cấp bày bán chủ yếu là nấm không rõ nguồn gốc, để lâu không bị hỏng. Đặc biệt, người dân miền núi còn hái nấm rừng về ăn dẫn tới ngộ độc và tử vong.

Theo TS Phạm Duệ, Giám đốc Trung tâm chống độc, Bệnh viện Bạch Mai thì cách tốt nhất người dân nên tự trồng nấm ăn, vừa đảm bảo an toàn, ngon, rẻ, giá trị dinh dưỡng cao và chi phí ban đầu thấp. Vì sao nấm dễ trồng nhưng chúng ta vẫn phải nhập một lượng lớn?

Theo ông Ngô Xuân Nghiễn, Trưởng phòng Nghiêu cứu nấm ăn và nấm dược liệu, Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật, Viện Di truyền nông nghiệp, Bộ NN&PTNT thì phát triển nấm ăn ở Việt Nam có rất nhiều thế mạnh, nguyên vật liệu (rơm, rạ, bã mía, mùn cưa…) dồi dào (khoảng trên 40 triệu tấn/năm), khí hậu thuân lợi cho việc trồng được nhiều loại nấm. Nếu sử dụng 1/10 nguyên liệu đó để sản xuất nấm thì sẽ đạt 1 triệu tấn/năm. Nhưng chúng ta chưa tận dụng hết cơ hội đó, mà sản lượng mới chỉ đạt 200-250 nghìn/tấn/năm.

Trung tâm Công nghệ sinh học hiện là nơi nghiên cứu, cung ứng nấm giống và chuyên giao công nghệ nuôi trồng cho cả nước. Theo ông Nguyễn Duy Trình, Phó Giám đốc Trung tâm thì hiện có trên 40 tỉnh thành trong cả nước phát triển trồng nấm theo công nghệ của trung tâm. Tuy nhiên, do thiếu quy hoạch, hỗ trợ, nên hầu hết nấm Việt chỉ được trồng với quy mô nhỏ lẻ, và chủ yếu chỉ là những loại nấm dễ trồng như nấm rơm, nấm sò, nấm mỡ. Do nấm tươi khó bảo quản nên hầu hết nấm Việt không có mặt ở siêu thị. Ông Nghiễn khẳng định: “90% nấm rơm, nấm sò, nấm mỡ tươi bán trên thị trường là nấm trong nước sản xuất, nên người tiêu dùng có thể yên tâm khi mua. Tổng sản lượng nấm rơm đạt khoảng 50 nghìn tấn/năm, trong đó có một phần xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc và một số nước châu Âu".

Người tiêu dùng có thể trồng nấm tại nhà khi mua những bịch nấm đã cấy sẵn.

Ông Nghiễn cũng cảnh báo, trên thị trường đang xuất hiện loại nấm rơm tươi của Trung Quốc nhưng trồng ở Việt Nam để 2 đến 3 ngày vẫn tươi ngon.

Cẩn trọng với nấm cao cấp

Nếu như nấm thông dụng (nấm sò, nấm rơm, nấm mỡ, mộc nhĩ) chúng ta đã chiếm ưu thế trên thị trường thì ngược lại, nấm cao cấp sản xuất trong nước chỉ chiếm từ 3-5% thị phần. Theo ông Nghiễn, hiện chúng ta mới đang từng bước đưa quy mô công nghiệp vào sản xuất nhóm nấm cao cấp như kim châm, ngọc châm (nấm hải sản), nấm sò đùi gà, nấm chân dài, nấm trà tân… Hiện cả nước mới chỉ có vài nhà máy sản xuất nấm cao cấp như Công ty TNHH Long Hải, khu Công nghiệp Kim Sơn, Đông Triều, Quảng Ninh và nhà máy sản xuất của Trung tâm Công nghệ sinh học ở Văn Giang, Hưng Yên... Theo ông Nghiễn để sản xuất nấm cao cấp từ 500 -1.000kg/ngày thì nhà máy phải có quy mô, đầu tư cao (từ vài tỷ đến vài chục tỷ), phải có nhà lạnh. Nếu sản xuất theo kiểu gia đình, đầu tư ít thì rất khó. Đặc biệt, nếu điện không ổn định thì năng suất nấm bị ảnh hưởng và có thể bị thất thu.

Chính vì những lý do trên mà các hộ nông dân hoặc doanh nghiệp đã gặp khó khăn trong việc đầu tư sản xuất nấm cao cấp. Và chúng ta vẫn phải nhập một lượng lớn dòng nấm này. So với nấm nhập thì nấm cao cấp trong nước sản xuất chất lượng cao hơn, giá thành đắt hơn nhưng người tiêu dùng lại rất ưa thích. Trên thị trường hiện có tới 90% nấm tươi cao cấp, nấm đóng gói bảo quản lạnh là nhập khẩu. Một số nhà đầu tư nước ngoài cũng đã xây dựng các cơ sở sản xuất nấm tươi ở nước ta, trong quá trình sản xuất cũng như nhập khẩu có thể đã sử dụng chất bảo quản cho nấm tươi lâu. Đặc biệt đang xuất hiện nấm nhập lậu dán nhãn nấm Việt để bán cho người tiêu dùng.

Theo ông Phạm Đồng Quảng, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNN thì cơ quan chức năng đang xây dựng đề án phát triển ngành sản xuất nấm theo hướng hàng hoá, tập trung, quy mô công nghiệp; từng bước ứng dụng công nghệ cao, có sự gắn kết chặt chẽ từ khâu nghiên cứu, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ, tạo thương hiệu nấm Việt trên thị trường quốc tế.

Để ngành sản xuất nấm cao cấp trong nước phát triển cung ứng cho thị trường, thiết nghĩ, các cấp, các ngành phải có cơ chế chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp, trang trại vay vốn để đầu tư công nghệ, phát triển sản xuất.