Bộ mũi tên bằng đá cổ ở Khụ Khiêng - Hòa Bình

Trước đây, tại bãi cỏ phẳng dưới chân núi Khụ Khiêng, hướng tây - nam có một ngôi đình thờ ông Chưởng Tín và bà Triệu Ân, tương truyền họ là những người có công cầm đầu binh Mường đánh đuổi giặc Ngô, giữ yên đất Mường. Sau này để nhớ ơn người có công, nhân dân trong vùng đã lập đình thờ, cứ 3 năm một kỳ mở hội to ngay tại chân núi (tương truyền là nơi căn cứ của nghĩa quân ông Chưởng Tín và bà Triệu Ân đóng quân) dâng hương tưởng nhớ và diễn lại một số tích trò luyện quân, đánh giặc khi xưa.

Không chỉ là điểm di tích văn hóa tâm linh, dưới chân núi Khụ Khêng và trong một số hang đá, nơi đây còn là điểm di chỉ khảo cổ đang được các nhà khoa học trong tỉnh và quốc gia quan tâm, khảo cứu.

Từ trước đến nay dưới chân núi Khụ Khêng và trong một số hang đá có nhiều mảnh vụn cổ vật do mưa xói, lở đất phát lộ, nhân dân nhặt được, như rìu đá loại không có vai, loại có vai được làm rất công phu từ thời tiền sử, các vòng đeo tai bằng đá rất đẹp, tinh xảo, rất nhiều công cụ bằng đồng của thời Văn hóa Đông Sơn. Ngoài ra, trên mặt đất có nhiều mảnh gốm Phùng Nguyên và các mảng tước đá, sản phẩm bỏ đi khi chế tạo công cụ.

Đặc biệt vào tháng 3/2005, có một người dân (chủ nhân không đồng ý nêu tên) trong lúc cày, canh tác dưới chân núi đã nhặt được một bộ mũi tên bằng đá gồm có 4 chiếc rất đẹp. Hiện Bảo tàng tỉnh Hòa Bình đã có liên hệ, yêu cầu người dân không được bán, không làm biến dạng, để có nghiên cứu cụ thể.

4 chiếc tên được xếp cạnh nhau, làm theo thứ tự từ dài đến ngắn, chiếc dài nhất: 6,3cm, chiếc thứ 2 dài 6cm, chiếc thứ 3 dài 5,7cm; chiếc thứ 4 dài 5,5cm. Bề dày bình quân từ 0,3 đến 0,5 cm. Các mũi tên đều có ngạnh, phần đuôi tẽ hình mang cá góc nhọn, bề ngang rộng nhất ở phần ngạnh mũi tên và đuôi  tẽ mang cá khoảng từ  1,2 đến 1,5 cm, chỗ hẹp nhất khoảng 0,6 đến 0,7 cm ở thân mũi tên tiếp xúc với ngạnh phần đầu mũi tên.

Các mũi tên này được làm bằng loại đá cuội có rất nhiều ở các sông, suối huyện Lạc Sơn. Các mũi tên đều đã bị ám gỉ sét, phong hóa, song còn giữ được nguyên dạng. Chúng được chế tác công phu, đầu mũi tên nhọn sắc, có ngạnh, phần đuôi vát tẽ ra tạo hình mang cá góc nhọn, có lẽ là dùng tì đón lực trên dây bắn kiểu như cánh ná hoặc cánh cung. Nói chung hình dạng mũi tên như ngày nay ta thường nói là hình khí động lực rất chuẩn. Đây là bộ mũi tên đá đầu tiên phát hiện được ở địa bàn tỉnh Hòa Bình.

Trong những năm qua, nhất là từ khi tái lập tỉnh đến nay, bằng nỗ lực của mình và được nhân dân giúp đỡ, Bảo tàng Hòa Bình đã tích cực sưu tập hơn 10.000 hiện vật, song chưa có bộ mũi tên đá. Ở đây, kỹ thuật mài đã đạt trình độ kỹ thuật cao, khéo léo, thể hiện cụ thể là mũi tên có hình dạng cân, các mặt phẳng, bề mặt nhẵn, đầu mũi tên nhọn, sắc, các góc ở mang ngạnh nhọn, cạnh thẳng.

Ý đồ làm mũi tên từ dài đến ngắn phải chăng được sử dụng để bắn thành dàn (?). Cũng có ý kiến cho rằng, mũi tên được buộc vào thanh tên để bắn hoặc được buộc vào những cây gậy dài kiểu như cây lao dùng để phóng vào mục tiêu khi đi săn hoặc đánh trận... Tất cả chỉ mới ở bước sơ bộ đánh giá nên rất cần sự nghiên cứu thấu đáo của các nhà chuyên môn.

Trong núi Khụ Khêng có hơn 40 hang động lớn nhỏ, hang rộng nhất phải bằng nửa sân bóng đá, hang dài nhất chừng 2km đi xuyên dưới lòng đất. Mắt đá phía tây - nam của núi cao gần 200m là địa điểm rất thích hợp cho phát triển du lịch hang động và mạo hiểm.

Núi Khụ Khêng là một điểm di sản văn hóa tâm linh, là danh thắng thiên nhiên gắn với lịch sử đang được sưu tầm, nghiên cứu, rất có tiềm năng phát triển du lịch.

Hiện nay Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Văn Sơn đang ra sức bảo vệ, nghiêm cấm mọi hành vi đào bới, khai thác khoáng sản nhằm bảo vệ nguyên trạng những gì hiện còn có, để sau này có điều kiện sẽ phát triển thành điểm thu hút khách du lịch phục vụ cho phát triển của địa phương