An Giang: Chim phượng hoàng tan tác

Không cưỡng nổi lực hấp dẫn của loài chim được tiền nhân khẳng định "nữ hoàng rừng xanh", từ TP HCM, chúng tôi có cuộc hành trình gần 300km đến huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang với hy vọng được mục diện.

Dừng chân tại chợ Tri Tôn, chúng tôi được ông Nguyễn Văn Hảo, người có hơn nửa thế kỷ sống trên núi Tô cho biết, theo tính toán của người xưa, ngọn núi này có tên Khmer là Phnôm Ktô, cao 614m, tổng diện tích 2.330 mẫu. Sau năm 1975, các nhà địa chất đo lại thấy núi dài 5.800m, rộng 3.700m.

"Các chú cứ theo đường tỉnh 943, chạy băng qua các xóm làng khoảng 20km là sẽ đụng núi, từ đó hỏi đường lên hồ Soài So rồi quẳng xe lại, cứ thế mà dấn bộ trên con đường bậc thang là đụng đỉnh núi". Nhiệt tình chỉ dẫn đường đi rồi, ông Hảo, tâm sự: "Nghe các cụ nói do núi có hình dáng cái tô lật úp nên đặt tên núi Tô".

Trên đường đi, chúng tôi ghé thăm chùa Nam Quy (xã Châu Lăng) và được ông Thạch Minh, phật tử, kể chuyện, lúc sinh thời, cố hòa thượng trụ trì chùa là Châu Sum không chỉ có biệt tài cứu hơn 1.000 người bị rắn độc cắn mà còn rất am hiểu về gốc tích các địa danh vùng Cấm Sơn. Ông Minh giọng nghiêm nghị: "Hòa thượng có lần giải thích Cô Tô ngày trước là nơi được nhiều loài chim quý hiếm cư trú, đặc biệt là phượng hoàng đất nên người xưa đã lấy tên chim đặt tên cho núi là Phụng Hoàng Sơn".

Ông Minh mô tả: "Không chỉ đẹp, phượng hoàng là loài có nhiều đặc tính kỳ lạ. Chúng là loài chim rất chung thủy vì trong cả một vòng đời, dù có bay đi đâu xa nhưng khi đến mùa giao phối thì con đực và con cái lại tìm về bên nhau. Đến lúc chim cái sinh đẻ, nó tìm một hốc cây nằm luôn trong ấy, trút cả bộ lông xinh đẹp lót ổ cho con nằm. Còn con chim trống thì làm nhiệm vụ kiếm đất sét bít tổ, chỉ chừa một lỗ nhỏ vừa đủ để "sủ" thức ăn vào cho chim cái".

Chúng tôi tỏ ra lạ lẫm với từ "sủ" thì ông Minh giải thích: "Không như các loài chim khác có tập tính đút mồi, mớm mồi cho con, chim phượng hoàng đất có kiểu cho ăn rất đặc biệt. Sau khi đi cướp trứng hoặc bắt chim non của các loài khác nuốt vào diều, con trống về tổ đổ hết thức ăn vào miệng con cái nhìn cứ tưởng chúng đang hôn nhau. Chim mẹ tùy lượng thức ăn tiếp nhận mà sủ cho con ăn theo cách đặc biệt này".

Môi trường tự nhiên bị con người hủy hoại là một trong những nguyên nhân khiến chim phượng hoàng biến mất.

Xuyên suốt Phụng Hoàng Sơn, chúng tôi chỉ gặp được loài chim phượng hoàng qua lời kể của các bậc cao niên và những cú lắc đầu của thế hệ hậu bối. Anh Châu Sa Run, trưởng Ban Tư pháp xã Cô Tô tâm tình, năm nay anh ngoài 30 tuổi nhưng chỉ biết con chim phượng hoàng qua lời kể của ông nội. "Ông nói nó đẹp lắm nhưng mình chưa từng gặp bao giờ".

Anh Lý Văn Tâm, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Núi Tô chỉ biết đó là loài chim quý hiếm, hiếm đến độ nhiều năm trời bám núi bám rừng anh vẫn chưa từng có cơ hội giáp mặt.

Chúng tôi liên lạc với anh Trần Ngọc Rạng - Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Trà Sư. Anh Rạng kể: "Trước đây tôi có đôi lần gặp loài chim này nhưng khoảng 1 năm trở lại đây thì chẳng thấy. Do là giống chim quý hiếm nên chúng bị săn lùng ráo riết".

Cũng theo các anh kiểm lâm, Phụng Hoàng Sơn vắng bóng loài chim phượng hoàng là do môi trường sống của chúng bị hủy diệt nghiêm trọng. Áp lực di dân, nạn phá rừng, nạn đào đá không chỉ ở núi Tô mà còn khắp các vùng núi Thiên Cấm Sơn… đã khiến loài chim phượng hoàng không dám ngụ trên vùng đất từng được mệnh danh là thiên đường của chúng.

Sách đỏ Việt Nam cũng đưa phượng hoàng đất vào danh sách cứu nguy nhưng điều đó chẳng thể cứu vãn được tình hình. Nếu còn sống và biết được sự thật này, hẳn nhà văn Thoại Văn Hầu buồn lắm!