100 năm câu chuyện bến phà Cần Thơ

Mỗi ngày có hàng chục nghìn lượt người qua lại phà Cần Thơ nhưng rất ít người trong số đó biết về lai lịch của bến phà nổi tiếng này. Từ những năm đầu thế kỷ XX, khi hệ thống giao thông đường bộ ở Nam kỳ được mở rộng, trong đó có cả phà Mỹ Thuận, người Pháp bắt đầu xây dựng bến tàu và Bungalow (là một dạng nhà ở nhỏ riêng biệt, có cơ cấu, công năng đơn giản, cơ động) để cho một số tàu bè ra vào buôn bán, giao thương ở các tỉnh Nam Sông Hậu.

Đến năm 1915, toàn quyền Đông Dương ra Nghị định cho đắp lộ đá từ Sài Gòn đi Cần Thơ - Rạch Giá. Đồng thời, trong giai đoạn khoảng 1914 -1918, việc xây dựng bến phà Cần Thơ cũng được người Pháp tiến hành. Từ khi xây dựng phà Cần Thơ và đi vào hoạt động, đường bộ từ Cần Thơ đi Sóc Trăng, Long Xuyên, Vĩnh Long được đắp và chỉnh trang.

Địa điểm ban đầu của bến phà, theo nhiều tài liệu ghi chép, bến đặt ngay bờ sông thuộc rạch Khai Luông (nay gần cầu Ninh Kiều) và dần dần sau này bến phà được dời về địa điểm như hiện nay.

Phà Cần Thơ ngang sông Hậu dài 1.840m, trong đó, phía Cần Thơ đường dẫn lên phà tại phường Cái Khế; phía bờ Vĩnh Long (thường gọi bờ Bắc) đặt tại thị trấn Cái Vồn, huyện Bình Minh. Theo nhiều cụ già cao tuổi kể lại, vào những năm 1946 đến 1950, tại bến Phà Cần Thơ chỉ có 6 chiếc phà loại nhỏ, mui trần, mỗi chiếc chở được hai xe đò. Trên mỗi chiếc phà thường có 6 nhân viên phục vụ. Thời gian hoạt động cũng chỉ từ 4h sáng đến 10h đêm mỗi ngày.

Bà Hai (74 tuổi) nhà gần bến phà kể lại rằng, phà ngày xưa rất nhỏ so với bây giờ nhưng dưới phà cũng có ponton đóng bằng gỗ. Mỗi lần phà cập bến thường phải có 4 nhân viên dùng tay quay bàn cầu để chỉnh ponton theo hình chữ thập, từ đó các xe mới lên hoặc xuống phà được.

Trong cuốn Hồi ký Sơn Nam, tác giả có kể lại rằng lúc nhỏ, ông có dịp xuống phà chơi nhìn thấy ở bờ sông có ngôi miếu nhỏ thờ Thủy Long, dưới hầm máy cũng có trang thờ Thủy Long. Người coi lái phà ngồi trên mui cao, còn thợ máy thì làm việc dưới hầm tối om om để theo dõi việc vận hành của máy. Mỗi lần nghe tiếng kẻng hiệu lệnh của tài công (hoa tiêu), người thợ máy vội nắm cây cần điều khiển giảm tốc độ khi phà từ từ tiến vào bờ.

Bến phà Cần Thơ ngày nay.

Theo thời gian đến nay bến phà Cần Thơ được đầu tư nhiều phương tiện hiện đại, phà có trọng tải từ 100 đến 200 tấn và thời gian hoạt động suốt 24/24h. Tuy nhiên, điều đó vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển giao thông trong những năm qua, đặc biệt là những ngày lễ, Tết phà luôn bị kẹt xe nhiều giờ.

Và theo qui luật phát triển thì sứ mệnh của bến phà cũng phải chấm dứt để mở ra một trang sử mới - cây cầu cho vùng Nam sông Hậu. Nhưng với người dân miền Tây, phà Cần Thơ là kỷ niệm gắn với dòng sông, bến nước với vùng quê miệt vườn rợp mát, cây trái sum xuê. Cũng chỉ ít ngày nữa thôi, phà Cần Thơ sẽ trở thành hoài niệm.

Và một thông tin cuối cùng liên quan đến phà Cần Thơ mà ông Phan Quang Dự, Giám đốc cụm phà Hậu Giang cho chúng tôi biết, đến thời điểm này đề án chuyển đổi Cụm phà Hậu Giang thành Công ty TNHH một thành viên Quản lý, khai thác cầu Cần Thơ (tên gọi là Công ty quản lý khai thác cầu Cần Thơ), đã cơ bản hoàn thành và Cụm phà Hậu Giang chuẩn bị nhận nhiệm vụ mới.

Theo đó, 307 nhân viên của bến phà khi chuyển qua đơn vị mới sẽ có 99 người dư dôi. Trong số 99 người, có nhiều trường hợp nghỉ hưu và các chế độ theo qui định. Số còn lại sẽ tiếp tục theo những chiếc phà Cần Thơ đang được sắp xếp đưa đến phục vụ các bến mới, đặc biệt là tập trung cho phà Vàm Cống (Long Xuyên, An Giang), vì bến phà này có QL 80 đi qua, và cũng đang chịu áp lực rất lớn về giao thông trong thời gian qua.

Riêng những người tiếp tục làm việc sẽ được đưa đi tập huấn về công tác thu phí, quản lý để cuối tháng 3/2010 cầu Cần Thơ sẽ hoàn thành, khai thác sử dụng. Thế nhưng, có một thông tin mà ông Dự luôn giữ bí mật là công tác nhân sự. Bởi, theo ông Dự thông tin sẽ được công bố vào phút cuối để không ảnh hưởng đến tinh thần làm việc của cán bộ công nhân viên.