Bài học nghiệp vụ từ một vụ án hối lộ

"Giấu đầu lòi đuôi"

Theo thông tin mà chúng tôi vừa nhận được, Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ đã có văn bản gửi các cơ quan chức năng để nêu rõ quan điểm của mình về việc đề nghị xử lý này. Cục Báo chí, Bộ Thông tin - Truyền thông cũng đang xúc tiến phối hợp với các cơ quan thẩm quyền khác để giải quyết vụ việc.

Sự việc bắt đầu từ hai bài điều tra  đăng trong một khoảng thời gian khá gần  nhau phản ánh về  những sai  phạm của cùng  một đối tượng: Huỳnh Minh Đức, nguyên cán bộ Đội CSGT trật tự - phản ứng nhanh thuộc Công an quận Bình Thạnh.

Ngày 5/7/2011, Báo Tuổi Trẻ đăng bài điều tra "Đồng tiền xóa sạch hồ sơ" của phóng viên Hoàng Khương. Nội dung thể  hiện: 23 giờ 15 phút ngày 23/6, xe đầu kéo do Võ Văn Thắng điều khiển chạy trên đường Phan Đăng Lưu hướng từ Bạch Đằng vào đến giao lộ Đinh Tiên Hoàng, quận Bình Thạnh thì vượt sai quy định, gây tai nạn. Mặc dù  đã thương lượng đền bù với nạn  nhân, nhưng do vi phạm luật giao thông nên phía gây tai nạn vẫn bị giam xe. 

Sáng 25/6, ông Tuấn (chủ xe đầu kéo) cùng một người bạn tên Hoàng đã chủ động hẹn gặp Huỳnh Minh Đức tại một quán cà phê gần vòng xoay cầu Điện Biên Phủ, Bình Thạnh xin  được chi tiền để  không bị giam xe, không bị giam bằng lái của tài xế và được lấy xe ra trong ngày. Sau khi thương lượng, hai bên nhất trí giá "giải tỏa" là  3 triệu đồng. Ông Tuấn đã đưa tiền cho ông Đức và được ông này  giúp lấy xe ra…

Tiếp đó, ngày 10/7/2011, trang 4 chuyên mục “Thời sự của  báo Tuổi Trẻ lại đăng bài  "CSGT giải cứu đua xe trái phép" cũng  do Hoàng Khương ký tên tác giả. Một lần nữa, đối tượng Huỳnh Minh Đức lại trở  thành nhân vật của bài viết, đi kèm với sai phạm cụ thể. 

Trong  bài, tác  giả  Hoàng Khương phản ánh: Ngày 23/4/2011, Trần Minh Hòa điều khiển xe máy biển số 51F6-2435 bị  Đội CSGT Bình Thạnh lập biên bản vi phạm với cùng lúc nhiều lỗi vi phạm: điều khiển xe máy lạng lách, đánh võng, gây rối trật tự… Bản thân  chiếc  xe Hòa đang đi  cũng là xe "độ". Khi bị lập biên bản, Hòa không xuất trình được cả giấy tờ xe lẫn giấy tờ tùy thân. Do trước đó đã từng bị xử lý về hành vi tương tự nên Hòa nhờ một người thân tên Hoàng để "gỡ". Nhận "hợp đồng", Hoàng liên hệ với cán bộ thụ lý hồ sơ là Thượng úy Huỳnh Minh Đức để "giải cứu" chiếc xe này với giá "mười mấy triệu đồng". Sau đó ông Hoàng đưa cho Đức trước 10 "chai" (10 triệu đồng) và đã lấy xe ra". Bên cạnh bài viết, bài báo còn đăng kèm tấm ảnh Thượng úy Huỳnh Minh Đức đang nhận tiền từ tay của ông Hoàng. Ảnh được ghi  là do phóng viên Hoàng Khương  chụp.

Bài "CSGT giải cứu đua xe trái phép" đã gây xôn xao dư luận, bởi hành vi nhận hối lộ của Thượng úy Đức để giải tỏa cho kẻ đua xe trái phép vốn đang bị xã hội lên án là một hành động đi trái với chủ trương "cương quyết xử lý nạn đua xe" mà chính quyền thành phố đang quyết liệt thực hiện. Liên hệ hai  bài báo  đăng cách  nhau chưa  đầy một tuần, người ta  dễ  nhận ra  cả hai lần, đối tượng cố tình sai phạm  cần bị xử  lý  đều là Huỳnh Minh Đức. Vụ việc đã ảnh hưởng nặng nề đến hình ảnh của người CSGT nói riêng và ngành công an nói chung. Chính vì vậy mà Ban giám đốc Công an TP HCM cương quyết phải xử lý đến nơi đến chốn đối với cán  bộ chiến sĩ  đã vi phạm, lấy đó làm bài học, làm sự răn đe nhằm chấn chỉnh kỷ luật, kỷ  cương trong lực lượng CSGT. 

Đối tượng Huỳnh Minh Đức (áo thun sọc) bị tố cáo nhận hối lộ.

Kiên quyết và nghiêm khắc, sau hơn 3 tháng điều tra, xác minh, ngày 18/11/2011, Phòng CSĐT tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Công an TP HCM đã tiến hành tống đạt quyết định khởi tố vụ án và bị can, đồng thời bắt tạm giam, khám xét đối với Huỳnh Minh Đức (trước đó Đức đã bị tước danh hiệu CAND) về tội "nhận hối lộ". Đối tượng Tôn Thất Hòa, Giám đốc DNTN Duy Nguyên bị khởi tố về tội "môi giới hối lộ". Đối tượng Trần Anh Tuấn cũng bị khởi tố về tội "đưa hối lộ" nhưng  được cho tại ngoại.

Kết quả điều tra bước đầu nêu rõ, ngày 25/6/2011, một người tên Hùng cùng Tôn Thất Hòa liên lạc với Huỳnh Minh Đức ra quán ăn trên đường D5 (quận Bình Thạnh) để nhờ Đức lấy xe gắn máy biển số 51F6-2435 (là xe người quen của Hùng, trong  bài  viết của Hoàng Khương là  đối tượng Trần Minh Hòa) bị tạm giữ do tham gia đua xe. Hùng và Hòa có đưa cho Đức 15 triệu đồng và Đức đã trả xe máy trái quy định cho Hùng.

Như vậy, các nhân vật có sai phạm mà nhà báo Hoàng Khương  đã  đề  cập đều  đã bị xử lý kiên quyết. Đáng  nói  là, ngoài nhân vật Huỳnh Minh Đức, trong  cả hai  bài  báo, liên quan đến việc  đưa  hối lộ  còn  có một nhân vật tên Hoàng xuất  hiện hai lần.  Không phải là sự trùng tên ngẫu  nhiên, không cần đợi đến phóng viên Hoàng Khương giải trình, mọi người đều có thể hiểu, nhân vật Hoàng trong bài viết  là Tôn Thất Hòa, còn nhân vật Hùng không ai khác hơn mà chính là… Hoàng Khương.

Câu chuyện "giải cứu xe đua" cũng chính Hoàng Khương làm "đạo diễn" kiêm luôn "diễn viên". Bởi Hoàng Khương là người chứng kiến vụ việc từ khi Trần Minh Hòa bị lập biên bản cho đến lúc chiếc xe được giải tỏa. Trong  hai  bài  báo, ảnh  đều  do  chính Hoàng Khương  chụp. Dù phản ánh hai  vụ việc  xảy ra  ở  hai thời  điểm khác nhau, nhưng  cả  hai  lần, nhân vật Huỳnh Minh Đức  đều  mặc cùng  một  chiếc  áo!  Hoàng Khương đã lái câu chuyện theo đúng ý đồ của mình và đã đạt được mục đích.

Nói một cách nôm na cho dễ hiểu là trong trường hợp này chính người phóng viên đã chủ động "gài bẫy" CSGT để thu thập chứng cứ nhằm phục vụ cho những toan tính của mình. Quyết định khởi tố bị can đối với Tôn Thất Hòa  nêu rõ: "Hòa đã có hành vi móc nối nhận tiền của Trần Anh Tuấn và Nguyễn Văn Khương (tức phóng viên Hoàng Khương) để đưa cho Huỳnh Minh Đức giải quyết trái quy định đối với xe vi phạm giao thông và xe đua trái phép". Như vậy, theo quyết định này thì ông Nguyễn Văn Khương, phóng viên Báo Tuổi Trẻ đã phạm vào tội "đưa hối lộ" theo quy định tại Điều 289, Bộ luật Hình sự.

Xử lý 1 vụ vi phạm an toàn giao thông.

Bài học xương máu

Từ vụ việc của phóng viên Hoàng Khương, chúng tôi đã trao đổi với ông Nguyễn Văn Phùng, Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo TP.HCM xung quanh vấn đề tác nghiệp của phóng viên. Ông Phùng kể lại một vụ việc xảy ra mới đây ở một tỉnh miền Trung. Một phóng viên nữ của một đài truyền hình nọ đóng giả công nhân để xâm nhập vào một xí nghiệp chế biến cá để thu thập thông tin về tình trạng gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, trong quá trình tác nghiệp, cô bị bảo vệ xí nghiệp phát hiện và thu giữ phương tiện hành nghề. Sau đó, có một số thông tin trên báo cho rằng xí nghiệp nọ đã cản trở tác nghiệp của nhà báo.

Ông Phùng cho rằng phản ánh như thế là không đúng, bởi người phóng viên đã âm thầm đột nhập vào nhà máy và khi bảo vệ phát hiện cũng đâu thể biết được đó là nhà báo mà anh ta chỉ làm đúng chức năng, nhiệm vụ của mình. Vấn đề "cản trở tác nghiệp" chỉ xảy ra khi nào người phóng viên thực hiện tác nghiệp công khai, theo đúng quy định của pháp luật mà bị ngăn cản. Còn nếu anh tự ý xông vào, tự  ý đóng vai  để thâm nhập, nếu thành công thì anh có thể được xem là có nghiệp vụ giỏi, ngược lại thì tùy theo tình hình thực tế mà xử lý. Nói như vậy, để thấy được rằng, người phóng viên được quyền sử dụng nghiệp vụ để điều tra thu thập thông tin.

Nghiệp vụ ở đây chính là cách tiếp cận sự việc mà người phóng viên được giao nhiệm vụ phải lên kế hoạch thực hiện căn cứ vào tình hình thực tế xảy ra chứ không theo một mô típ nào cả. Thực tế, cho đến nay cũng chưa có một văn bản pháp luật nào quy định cụ thể về việc  cho phép người phóng viên được sử dụng nghiệp vụ điều tra đến mức  độ  nào và sử dụng nghiệp vụ như thế nào là vi phạm pháp luật. Do vậy, trước nhất mỗi người phóng viên phải biết tự bảo vệ mình bằng cách trang bị cho mình đầy đủ kiến thức pháp luật để tránh vi phạm pháp luật trong quá trình tác nghiệp.

Trở lại vụ việc phóng viên Hoàng Khương. Từ nhiều  năm nay, Hoàng Khương là một  phóng viên được  biết đến với sự xông  xáo, năng nổ, tham gia nhiều loạt bài điều tra chống tiêu cực được dư luận  chú ý. Hoàng Khương đã đoạt một số giải thưởng báo chí, trong  đó có  giải nhì  báo chí TP HCM năm 2010 cho thể  loại phóng sự - điều tra  với  bài viết "Trả giá chung chi". Cũng  trong lần trao giải này, Hoàng Khương cùng với  một tác  giả khác ở Báo Tuổi Trẻ còn đoạt thêm một giải khuyến khích. 

 Khi vụ việc xảy ra, Báo Tuổi Trẻ  cũng  đã nhanh chóng điều  tra  làm rõ sự  thật  và sai phạm  của phóng  viên.   Ngày 3/12/2011, trên trang 4 của Báo Tuổi Trẻ có đăng thông tin "Về đề nghị xử lý của Công an TP HCM đối với phóng viên Hoàng Khương". Nội dung cho biết: "Ngày 28/11, Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ nhận được công văn của Công an TP HCM đề nghị kiểm điểm và thu hồi thẻ nhà báo của phóng viên Nguyễn Văn Khương. Liên quan đến vấn đề này, Ban biên tập Báo Tuổi Trẻ đã nghiêm túc tiến hành kiểm tra toàn bộ quy trình tác nghiệp của phóng viên Hoàng Khương khi thực hiện bài "Cảnh sát giao thông giải cứu xe đua trái phép". Theo tường trình của phóng viên Hoàng Khương, khi thực hiện bài viết trên đã có sai sót nghiệp vụ. Do đó Ban biên tập Báo Tuổi Trẻ đã ra quyết định tạm đình chỉ công tác đối với phóng viên Hoàng Khương".

Theo một luật sư, việc ông Nguyễn Văn Khương đưa tiền cho Tôn Thất Hòa để Hòa đưa cho Huỳnh Minh Đức cần phải được làm rõ là nguồn tiền này ở đâu ra, Trần Minh Hòa (người điều khiển xe máy vi phạm) đưa cho ông Khương hay tự ông Khương bỏ ra. Đối với dư luận, vụ việc có thật này trở nên rất khó hiểu vì chẳng lẽ chỉ  vì  để có một bài đăng báo, phóng viên Hoàng Khương lại chấp nhận  bỏ ra một khoản tiền lớn (15 triệu đồng) để thực  hiện việc gài bẫy. Động cơ đích thực dẫn  đến hành vi của phóng viên Nguyễn Văn Khương là  điều  cơ quan chức năng sẽ tiếp tục  làm rõ.

 Ngoài ra cũng cần phải làm rõ mối quan hệ giữa ông Nguyễn Văn Khương và Trần Minh Hòa. Bởi lẽ, theo quy định của pháp luật thì người đưa hối lộ là người có lợi ích liên quan đến việc làm hay không làm của người có chức vụ quyền hạn. Lợi ích này có thể là lợi ích trực tiếp của người người đưa hối lộ hoặc là lợi ích của người thân quen, bạn bè hoặc cũng có thể là lợi ích của một tập thể mà người đưa hối lộ là đại diện. Từ cơ sở này, Cơ quan Công an mới có thể đi đến quyết định khởi tố hay không khởi tố hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật của công dân Nguyễn Văn Khương, tức phóng viên Hoàng Khương