Roman Gary – nhà văn lạ kỳ của Pháp trong thế kỷ XX

Màn kịch đầu tiên được Romain Gary đóng dưới cái tên Romain Kacev sinh ngày 8/5/1914 tại Moskva trong một gia đình người Do Thái, lớn lên tại Vilnius và sau đó là Varsava (thủ đô Ba Lan). Cha đẻ của Romain Gary đã sớm qua đời để lại đứa conã cho người vợ là Nina Owczinski, trước đó là một nghệ sĩ hài kịch, nuôi dạy. Chuyển tới định cư tại thành phố Nice miền Nam nước Pháp vào giữa những năm 20 của thế kỷ trước, Nina phải làm đủ mọi nghề để kiếm sống nuôi con.

Không phụ lòng mẹ, Romain Gary học rất giỏi trong lớp sáng tác và nghệ thuật biểu diễn của thành phố Nice. Tình yêu thương của Nina dành cho cậu con trai sau này được Romain Gary thể hiện trong cuốn tiểu thuyết La Promesse de l'aube xuất bản năm 1960. Nina rất muốn con trai mình trở thành người nổi tiếng, được cả thế giới biết đến như một người hùng. Do vậy, bà luôn luôn hướng Romain Gary đi vào con đường có thể thành danh nhanh chóng và theo bà, con đường đó có lẽ là gia nhập quân đội. Vậy là Romain Gary gia nhập quân đội Pháp và làm phi công phục vụ trong chiến trường của Pháp tại châu Phi và sau đó là tại Anh.

Can đảm, trung thành và bền bỉ, mặc dù bị đồng đội cho là chơi ngông, tháng 1-1944, Romain Gary nhận được huân chương về thành tích chiến đấu được nâng lên hàng ngũ chiến hữu và được tướng De Gaulle khá quý mến. Nhưng còn nổi tiếng hơn cả khi cầm vũ khí là lúc Romain Gary cầm bút. Ngay từ khi còn nhỏ, Romain Gary đã không ngừng viết và về sau này cũng vậy, ngay cả trong chiến trường, Romain Gary cũng không bỏ bút chỉ trừ vài tháng trước khi chết.

Trở thành tiểu thuyết gia sau khi cho xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên Education Européenne, sau đó Romain Gary đã cưới nhà báo sau này là nhà văn Lesley Blanch, người rất ủng hộ Romain Gary trên con đường văn chương và làm ngoại giao. Nhờ  đã qua phục vụ quân đội, cộng với khả năng diễn đạt khéo léo, Romain Gary được vào làm thư ký hạng hai cho Đại sứ Pháp tại Sofia (Bungari), rồi Bern (Thụy Sĩ), New York (Mỹ), London (Anh) và cuối cùng tại Los Angeles với cương vị Tổng lãnh sự quán Pháp.

Vào thời kỳ này, Romain Gary có cuộc sống hết sức xa hoa. Đó là một người đàn ông nổi tiếng thường xuyên cùng vợ lui tới những nơi hội tụ các nhân vật nổi tiếng của Hollywood. Tuy nhiên, sự nổi tiếng trong sự nghiệp văn chương của Romain Gary lại không đi kèm với sự nghiệp ngoại giao. Tác phẩm thứ hai của Romain Gary, Tulipe là một thất bại, rồi Le Grand Vestiaire (1948), Les Couleurs du ciel (1952) cũng không khá hơn. Nhưng, đến năm 1956, vận may đã mỉm cười với Romain Gary. Trước đó vài tuần, đã có tin đồn rằng Romain Gary là ứng cử viên số một trong cuộc bình chọn tác phẩm văn học hay nhất để trao giải thưởng văn học Goncourt cao quý của Pháp, trong năm đó.

Nhưng thời gian này Romain Gary đang làm việc tại La Paz (thủ đô của Bolivia), một nhà báo người Bolivia làm việc cho Hãng tin AFP của Pháp vội vàng chạy tới chỗ Romain Gary làm việc để báo tin vui rằng, ông vừa được công nhận trao giải thưởng Goncourt ngay từ vòng đầu. 6 ngày sau Romain Gary có mặt tại Paris. Tại Nhà xuất bản Gallimard ở Paris (nơi xuất bản các tác phẩm của Romain Gary) trước đó vài ngày đã ngập tràn rượu champagne mặc dù không có mặt của Romain Gary.

Les Racines du Ciel là tên của tiểu thuyết vừa nhận được giải Goncourt do Romain Gary lấy cảm hứng từ chuyến đi công tác tại châu Phi và kết hợp với hồi ức về chiến tranh viết nên. Từ đó trở đi, Romain Gary liên tiếp thành công trên con đường văn chương, các tác phẩm sau đó của ông bán chạy như tôm tươi. Có thể nói giai đoạn này là những năm tháng vàng son nhất đối với Romain Gary. Cuộc gặp gỡ với nữ minh tinh màn bạc Jean Seberg vào tháng 12/1960 càng làm cho danh tiếng của Romain Gary nổi như cồn. Sự kết hợp giữa một nữ minh tinh của trào lưu điện ảnh mới với một nhà tiểu thuyết lớn hơn hai chục tuổi đã làm cho giới bình luận thời bấy giờ có đủ mọi thứ để nói.

Trong thời gian này, Romain Gary bắt đầu bỏ bê sự nghiệp ngoại giao của mình sau khi viết cuốn tiểu thuyết có nội dung chế nhạo giới ngoại giao, L'homme à la Colombe dưới bút danh Fosco Sinibaldi. Nhưng thời gian sau đó, Romain Gary và Jean Seberg đã chia tay vì người thì trầm mặc, người thì có tình yêu đam mê cháy bỏng. Cùng lúc này, báo chí cũng ít nhắc tới những tác phẩm của Romain Gary, thậm chí có báo còn bóng gió rằng Romain Gary là người đã hết thời...

Năm 1973, Romain Gary bắt đầu viết tác phẩm Gros Câlin và cũng ký dưới một bút danh khác. Sau khi viết xong, Romain Gary nhờ một người bạn tên là Pierre Michaut, một nhà công nghiệp người Brazil chuyển bản viết tay tới cho Nhà xuất bản Gallimard và với bút danh Emile Ajar.

Trong lá thư đính kèm bản viết tay, Romain Gary giải thích mình là một bác sĩ người Pháp đang có vấn đề với pháp luật do đã thực hiện một ca nạo thai (vì thời kỳ này ở Pháp, luật pháp cấm nạo thai). Mặc dù bản thảo này không được Hội đồng kiểm duyệt Hội Các nhà văn chấp nhận nhưng Gallimard vẫn cho xuất bản ngay cả khi không biết rõ tác giả là ai. Cách nhà xuất bản không xa, Romain Gary phủi tay mà không hề biết rằng mình vừa giăng ra một cái bẫy để rồi chính mình bị sập. Bởi vì thành công của Gros Câlin đã kích thích óc tò mò trong giới nhà văn Pháp, họ muốn biết bộ mặt thật của một cây viết đầy triển vọng này là ai.

Cũng trong năm đó, mặc dù các tác phẩm khác của Romain Gary là Les têtes de Stéphanie dưới bút danh Shatan Bogat và La Nuit sera calme ký tên Romain Gary cũng nhận được sự chào đón khá nhiệt tình từ phía giới nhà văn Pháp, nhưng không gì bằng Gros Câlin. Năm sau đó, tác phẩm La Vie devant soi cũng được Romain Gary ký dưới bút danh Emile Ajar, điều này càng làm cho người ta tò mò hơn về con người thật của Emile Ajar, đến nỗi có người còn nói Emile Ajar là ứng cử viên số một của giải thưởng Goncourt năm đó.

Bị dồn vào đường cùng, Romain Gary tìm một lối thoát bằng cách đưa vào "sàn diễn" một người bà con, chính xác là cháu trai của Romain Gary, Paul Pallowitch, người này sẽ đóng vai Emile Ajar thần bí. Vụ việc càng trở nên rắc rối hơn bao giờ hết khi Paul Pallowitch, một con người tối ngày chỉ biết rượu chè, gái gú, sống cuộc sống vạ vật lại đại diện cho tác giả của La Vie devant soi, một tác phẩm được hội nhà văn Pháp đánh giá rất cao.

Tất cả đều được chuẩn bị kỹ lưỡng, ngay cả chứng minh thư của Paul Pallowitch cũng được đổi tên thành Emile Ajar. Để rồi con người của đường phố này nhận giải thưởng văn học cao quý Goncourt vào năm 1975, mặc kệ việc vài giờ trước khi lễ trao giải được cử hành, Romain Gary đã ra lệnh cho cháu mình phải viết thư từ chối nhận giải. Nhưng ông cháu quý báu này đã kháng nghị. Sự việc còn đi tới chỗ, người ta còn nhờ Paul dàn dựng một số vở kịch chuyển thể từ tác phẩm được ký tên Emile Ajar, nhưng anh chàng này có biết gì đâu mà dàn dựng đành làm bừa. Những năm sau đó, một số nhà phê bình văn học còn cho rằng Romain Gary đã bắt chước phong cách thể hiện của cháu mình trong tác phẩm Clair de Femme.

Trước việc này, năm 1976 Romain Gary viết tác phẩm Pseudo, cuốn sách kể về một người đi đóng giả sắp trở thành kẻ điên khùng và Romain Gary còn chơi xỏ cháu mình khi xin ý kiến đánh giá của Paul Pallowitch về tác phẩm này. Điều đó đã gây ra một cuộc cãi vã kịch liệt giữa hai chú cháu nhà Romain Gary. Tuy nhiên “cháy nhà nhưng vẫn chưa ra mặt chuột”, vụ việc vẫn chưa bại lộ ngay cả sau cái chết của Romain Gary. Sau lần đó, Romain Gary bị suy nhược thần kinh trầm trọng, nhất là sau khi nghe tin Jean Seberg bị mất tích và khi cảnh sát tìm thấy thì bà đã chết trong cốp một chiếc xe ở Paris.

Ngày 2/12/1980, khi bị cơn tự kỷ dằn vặt, Romain Gary đã dùng súng tự sát tại nhà riêng ở phố Bac, Paris. Lễ tang của Romain Gary diễn ra hết sức trang trọng với những gì ông đạt được trong quân đội và trong sự nghiệp văn chương. Nhưng phải đợi đến ngày giỗ đầu của Romain Gary người ta mới biết được tác phẩm La Vie devant soi không của ai khác ngoài Romain Gary, người hai lần đoạt giải Goncourt, một trường hợp cá biệt, theo nghĩa xấu, trong làng văn học Pháp thế kỷ XX