Người an táng được cả nước Mỹ tắt điện một phút

Những tri thức khoa học ông lĩnh hội được chủ yếu do tự học và những phát minh của ông là kết quả của một quá trình tự học và sự mày mò thực nghiệm vô cùng  bền bỉ...

Từ cậu bé bị đuổi học trở thành chủ bút tờ "Người dẫn đường" trên tàu hỏa...

Chỉ vì ham học và "thông minh quá" mà Edison bị nhà trường đuổi học. Lên 7 tuổi mới cắp sách đến trường, cậu bé Edison gầy gò, nghễnh ngãng, hay hỏi vặn vẹo đã không ít lần khiến cho ông thầy bực mình. Và đến một lần, trong giờ Toán, vì không làm thế nào để giải thích được câu hỏi "Vì sao hai cộng hai lại bằng bốn", ông thầy bèn quy cho Edison tội hỗn láo và đuổi cậu ra khỏi lớp.

Bà mẹ của Edison tức giận bèn không cho con đi học nữa. Nhưng việc học của Edison không vì thế mà ngừng trệ. Sau khi rời khỏi trường học, Edison trở thành học trò của mẹ mình - bà Nancy, một giáo viên tiểu học có kinh nghiệm. Ngoài việc dạy cho con những kiến thức cơ bản, bà luôn động viên con: "Rất nhiều danh nhân so với người khác không phải thông minh hơn, mà là sự cần mẫn phấn đấu học tập sau này...".

Bà đã kiên nhẫn giải đáp những thắc mắc của con trai và kể những câu chuyện danh nhân để khích lệ tinh thần học tập của con. Dưới sự dẫn dắt của bà mẹ và chuyên cần tự học trong sách vở, Edison tiến bộ rất nhanh. Cuốn "Giáo khoa tự nhiên" và cuốn "Nghiên cứu điện học" của Faraday là hai cuốn sách "gối đầu giường", là cẩm nang thần kỳ dẫn dắt Edison vào con đường khoa học thực nghiệm.

Năm lên mười một tuổi, vì gia đình gặp khó khăn, Edison phải bán báo trên tàu hỏa để kiếm sống. Hàng ngày, cậu bé phải bán báo từ 7 giờ đến 21 giờ trên suốt lộ trình của con tàu từ Huron đến Detroit.

Để tăng thêm thu nhập, ngoài bán báo, Edison đã tự mình phát hành một tờ báo với tên gọi: "Người dẫn đường" mà cậu vừa là ký giả, vừa là chủ biên, vừa là công nhân sắp chữ và in báo. "Xưởng in" báo của cậu cũng được bí mật lập ở trên tàu, trong xó của một toa chở hàng. Số tiền thu được từ việc làm báo và bán báo cũng kha khá. Cậu dành một phần mang về nuôi gia đình, còn lại một phần dùng để mua sách vở và đồ dùng thí nghiệm.

Nhờ sự giúp đỡ ngầm của trưởng xa, Edison đã lập "phòng thí nghiệm nhỏ"  ngay trên tàu. Cứ bán báo xong là cậu lại chui vào đó để làm thí nghiệm. Nhưng cũng vì phòng thí nghiệm này mà sự nghiệp bán báo của Edison chấm dứt khi cậu 15 tuổi. Một lần do tàu hỏa lắc mạnh khiến lọ phốt pho trên bàn rơi xuống và bốc cháy. Edison bị viên trưởng xa tát cho nảy đom đóm mắt và đuổi việc.

Từ việc bắt chước gà ấp trứng đến những phát minh vĩ đại...

Nhà phát minh Thomas Alva Edison

Trên thế giới, có rất nhiều nhà phát minh, sáng chế được đào tạo một cách bài bản, có học hàm, học vị cao. Song cũng có một số không ít người không được học hành đến nơi đến chốn, vẫn trở thành bác học thiên tài. Edison là trường hợp như vậy. Phát minh của ông chủ yếu dựa trên thực nghiệm, và mỗi phát minh, sáng chế của ông đều phải trải qua một quá trình lao động cần mẫn, cực nhọc, không ít lần nguy hiểm đến tính mạng.

Hồi nhỏ, thấy gà mái ấp trứng thành gà con, Edison bèn mua một rổ trứng rồi nằm ấp mấy ngày liền. Gà con thì chẳng thấy nở con nào, còn Edison bị người thân gọi là "thằng khờ".

Để tìm hiểu bí mật của lửa, cậu đã lén đốt nhà kho của một người hàng xóm, gây ra một trận hỏa hoạn lớn. Lại có lần, bắt chước nhà hàng xóm, Edison đã cho một người bạn ăn những chất mà họ dùng bơm để vào bóng bay. Tưởng là ăn mấy chất đó vào con người sẽ bay lên khỏi mặt đất, ai dè người bạn của Edison trúng độc suýt chết...

Điểm khác biệt giữa Edison và những đứa trẻ cùng  trang lứa là ở chỗ, cậu bé luôn mày mò làm thí nghiệm trong những "phòng thí nghiệm" của riêng cậu. Dụng cụ thí nghiệm của cậu là những chai lọ nhặt nhạnh đem về rửa sạch và sắp xếp ngăn nắp.

Có thể nói, "hệ thống" phòng thí nghiệm của Edison thật phong phú  và đa dạng. Khi là một nhà kho cũ kỹ, khi là một phòng bỏ không trên tàu hỏa, hoặc là một cơ sở thí nghiệm hiện đại, đắt tiền. Ở đó Edison có thể chìm đắm vào thế giới kỳ ảo và hấp dẫn. Cùng năm tháng, cậu bé hiếu kỳ Edison đã khôn lớn và ý thức được rằng: "Thiên tài xuất hiện do nỗ lực phấn đấu", rằng "Hứng thú còn quan trọng hơn cả tri thức!".

Cũng giống như những đồng tiền kiếm được đầu tiên, phát minh đầu tiên của Edison gắn liền với con tàu hỏa, năm anh 21 tuổi.

Số là sau khi chia tay với nghề làm báo và bán báo, Edison trở về nhà tiếp tục đọc sách và làm thí nghiệm. Nhưng rồi một lần trong khi dạo chơi, tình cờ Edison đã cứu đứa con của trưởng xa thoát chết. Để trả ơn cứu mạng con mình, ông trưởng xa đã cho Edison học nghề điện báo viên đường sắt.

Thời đó, nghề điện báo viên là một nghề cực nhọc. Nhân viên không được rời phòng trực, cũng không được ngủ gật trong ca trực. Để kiểm tra tinh thần làm việc của nhân viên, Cục đường sắt buộc điện báo viên phải phát tín hiệu một lần trong một giờ. Đối phó lại, Edison đã tiến hành nghiên cứu và phát minh ra máy phát tín hiệu tự động, kết nối giữa đồng hồ và máy phát tín hiệu.

Phát minh ra máy phát tín hiệu tự động đã trở thành cơ sở để ông chế tạo ra máy kiểm phiếu bầu cử và máy báo giá cổ phiếu sau đó. Nhờ món tiền 40.000 USD bán máy báo giá cổ phiếu, cuộc đời Edison thoát khỏi cảnh túng bấn và có thể xây dựng một phòng thí nghiệm hiện đại và chuyên tâm vào công việc phát minh, sáng chế.

Nối tiếp sự ra đời của máy báo giá cổ phiếu là sự xuất hiện của "chiếc máy biết nói" chấn động thế giới - máy hát quay tay, bóng đèn điện - một cuộc đại cách mạng trong lịch sử chiếu sáng của loài người, máy phát điện, máy quay phim, máy in bằng mực dầu, máy ghi âm, máy chiếu bóng...

Tính trung bình, trong 84 năm của cuộc đời nhà bác học vĩ đại, cứ 11 ngày ông cho ra đời một phát minh. Tất cả những phát minh đó đều làm thay đổi sức sản xuất và phương thức sinh hoạt của con người, thúc đẩy sự phát triển của văn minh nhân loại. 

Nhưng vì không có cơ hội tiếp thu nền giáo dục chính quy, có hệ thống nên trong nghiên cứu khoa học, Edison thiếu sự dẫn đường của lý thuyết, chủ yếu phải dựa vào thực nghiệm. Vì vậy, tiền của, công sức cho một phát mình của ông là con số không nhỏ.

Để chế tạo ra đèn điện, ông phải đọc hơn 200 quyển sách với hơn 40 ngàn trang tài liệu có liên quan. Suốt trong thời gian nghiên cứu chế tạo ra đèn điện, ông ăn, ngủ tại phòng thí nghiệm. Để tìm ra loại vật chất làm tóc bóng đèn điện sáng và bền lâu, ông đã phải thử nghiệm trên 1.600 nguyên liệu khác nhau; để tìm ra vật chất làm kim đĩa hát không bị mòn, ông phải mất thời gian làm thí nghiệm trên 2.300 nguyên liệu...

Theo thống kê năm 1931, các sản phẩm do nước Mỹ sản xuất có liên quan đến phát minh của Edison đã giúp Chính phủ Mỹ thu lợi nhuận 6 tỉ 900 triệu USD. 

Đãng trí bác học đến quên cả đi đón cô dâu...

Hầu như đa số các nhà bác học thiên tài đều đãng trí. Nhưng đãng trí đến mức quên cả đi đón cô dâu trong ngày cưới, trên thế giới có lẽ chỉ có mình Edison.

Năm 1873, Edison cưới cô Mary Steppewell 16 tuổi làm vợ.  Mary Steppewell là cô gái giúp việc cho Edison tại một nhà nhà máy của ông tại New York. Ngoài những điểm giống nhau về sự nghiệp, tư tưởng, cuộc sống, gia đình, Edison còn tìm thấy ở Mary Steppewell hình bóng của người mẹ thân yêu đã quá cố.

Vượt qua sự phản đối gay gắt từ phía gia đình Mary Steppewell, hai người dự định tổ chức một lễ cưới giản dị. Nhưng vì mải mê thí nghiệm, Edison đã quên mất sự kiện quan trọng  nhất của cuộc đời. Giờ đón dâu đã tới, nhưng chú rể biến đi đâu mất. Phải mất hồi lâu, bạn bè bằng hữu mới tìm thấy chú rể tương lai trong... phòng thí nghiệm. Cuộc sống của hai người rất hạnh phúc. Mary trở thành trợ thủ đắc lực cho chồng, sinh cho ông ba người con, cả ba đều thành đạt.

Cuộc đời của Edison là một chuỗi những ngày làm việc không ngơi nghỉ. Năm 67 tuổi ông nói: "Mặc dù tôi đã 67 tuổi rồi, nhưng chưa kể là quá già". Bảy năm sau, ông nói: "Bây giờ sức khỏe của tôi vẫn còn tốt, vậy cần phải tiếp tục phấn đấu làm việc". Đến năm 77 tuổi, ông tuyên bố: "Triết học nhân sinh của tôi là làm việc. Tôi cần phải vén bức màn bí mật của thiên nhiên, để từ đó mưu cầu hạnh phúc cho loài người".

Khi đã 84 tuổi, mọi người khuyên ông nghỉ hưu, ông thẳng thắn: "Chừng nào tử thần tới thì chừng đó mới là ngày nghỉ hưu của tôi". Đến ngày 18/10/1931, nhà khoa học vĩ đại đã đi hết quãng đường của sinh mệnh, xuôi tay từ giã cõi đời.

Để tưởng nhớ "vị lãnh tụ mở ra thời đại điện khí", trước khi an táng ông, người ta đã tắt điện trong một phút khiến cả nước Mỹ chìm trong bóng tối. Hậu thế kính trọng và tưởng nhớ Edison vì ông là chủ nhân của hơn hai ngàn phát minh, là "Napoleon" trong khoa học