Hành trình đi tìm người anh hùng Che Guevara (kỳ 2)

>> Hành trình đi tìm người anh hùng Che Guevara (phần 1)

Trong khi đó, chính quyền địa phương tại Vallegrande cũng công khai tuyên bố, hài cốt của Che là “tài sản quốc gia” và  ra lệnh đình chỉ việc tìm kiếm và khai quật vào trung tuần tháng 6/1997. Sau đó, thị trấn này xúc tiến tổ chức một tour du lịch mang tên “Hành trình theo chân Che” với giá 70 USD/ngày và dự định sẽ xây một khu bảo tàng chứng tích ở đây.

Còn Loyola Guzman, thành viên của tổ chức bí mật Mácxít Bolivia, người đảm bảo kinh tài cho toàn bộ chiến dịch du kích của Che năm 1967, nói rằng một khi Che đã hiến dâng cuộc sống của mình cho cuộc đấu tranh của nhân dân Bolovia, thì hài cốt của Che phải thuộc về mảnh đất này. “Cuộc đời anh ấy là hiện thân của chủ nghĩa quốc tế anh hùng nên không một nước nào được “độc quyền” cả”, Guzman nói, khi đó cô là một người lãnh đạo của một tổ chức nhân quyền.

Ngay sau khi công việc tìm kiếm của phái đoàn hỗn hợp Argentina - Bolivia tiến hành trong 18 tháng mà không thu được kết quả và bị đình chỉ, thì Chính phủ Cuba đã đạt được một thỏa thuận với chính quyền Bolivia về việc Cuba sẽ đưa đoàn chuyên gia của mình sang Bolivia để đảm nhận toàn bộ công việc tìm kiếm này.

Tuy nhiên, theo thỏa thuận, chính phủ của Tổng thống Gonzalo Sánchez de Lozada chỉ đồng ý cho đoàn chuyên gia Cuba có mặt ở Bolivia đến ngày 28/6, sau đó mọi công việc khai quật phải kết thúc.

Lý do của việc này, có lẽ do cuộc bầu cử tổng thống ngày 2/6 ở Bolivia đã chọn được một tổng thống mới, đó là Hugo Banzer. Nhà cựu độc tài quân sự của những năm 70 này được biết đến như là một người có rất ít thiện cảm đối với Che, Chủ tịch Fidel Castro hay Cuba.

Tổng thống Sanchez de Lozada có thể đã tiên liệu được những việc làm của ông sẽ có thể bị tra xét một cách ác cảm bởi người kế nhiệm. (Quả thật, Hugo Banzer, người đến nhiệm sở nhậm chức vào tháng 8, ngay lập tức tuyên bố rằng, sẽ cho điều tra về vai trò của người tiền nhiệm và một số bộ trưởng trong chính phủ về việc đã giúp đỡ Cuba tìm kiếm và khai quật hài cốt của Che).

Liên quan đến hài cốt của Che, các báo cáo được soạn thảo trong suốt gần 2 năm để có thể vẽ nên sơ đồ thường ít tương đồng. Ở Havana xác lập 88 hồ sơ về những địa điểm có khả năng chôn cất thi hài từ 13 bản báo cáo ban đầu, chúng được dựng lên dưới những tiêu chuẩn khắt khe, với quan điểm toàn diện, từ nhiều góc nhìn, với mục đích hoàn tất những báo cáo rời rạc của những người được phỏng vấn.

Trên cơ sở đó, họ đã xác lập một thứ tự ưu tiên cho 88 hồ sơ  và địa điểm sau này tìm thấy hài cốt nằm trong hồ sơ số 1, trong đó khẳng định rằng: Che được chôn cất ở cạnh sân bay thị trấn Vallegrande, gần một đường băng, sau lưng một nghĩa trang cũ.

Ngày 20/6/1997, những người Cuba cùng với sự hỗ trợ của một số chuyên gia Argentina, bắt đầu tiến hành đợt khai quật hài cốt Che với một nỗ lực chưa từng có. Họ làm việc từ sáng sớm tới tối khuya, dường như không ngừng nghỉ. Khu vực khai quật được xác định trong 80 hécta, theo một hồ sơ có khả năng cao nhất, sau đó rút xuống 20 hécta.

Ngày 26/6, họ bắt đầu đào đến địa điểm được xác định là khúc giữa của đoạn hào, nơi được cho là có khả năng lớn nhất, nhưng không tìm thấy gì.

Sang ngày 27/6, họ chuyển sang phía bên trái nhưng cũng vẫn không thấy dấu vết nào. Tất cả mọi người trong đoàn tìm kiếm ai cũng lo lắng và căng thẳng vì đến ngày 28 họ sẽ phải kết thúc mọi công việc khai quật theo đúng hiệp định.

Những chuyên gia của đoàn tìm kiếm đã gặp nhau từ 4h sáng ngày 28/6 để thảo luận và quyết định địa điểm nào là trọng tâm của việc khai quật. Một thiết bị radar quan trắc lòng đất phát hiện ra 12 vị trí có dấu vết xáo trộn trong lòng đất mà có thể chính là các phần mộ tập thể bí mật. Tiếp tục thăm dò, thì 3 trong số đó có đầy đủ các đặc điểm của sự tác động nhân tạo. Đó chính là nơi các chuyên gia tìm kiếm quyết định sẽ tiến hành công việc cuối cùng.

Vị trí đầu tiên, họ cho máy xúc đất đào dần xuống mỗi nhát sâu khoảng 10cm. Gần 2 giờ sau, họ chạm vào các tảng đá và không có dấu hiệu nào của hài cốt. Họ chuyển sang vị trí thứ hai.

Tại vị trí thứ hai, sau 18 nhát đào của máy xúc, tức là ở độ sâu khoảng 180cm, lưỡi gầu của máy xúc đã chạm đến để lộ ra một bộ xương người. Vào thời điểm đó – 9h sáng ngày 28/6/1997, ngày thứ 9 của cuộc tìm kiếm,  họ đã tìm thấy hài cốt ở phần mộ tập thể số 9 - một vị trí nằm giữa đường băng sân bay về phía bắc và nghĩa trang cũ về phía nam.--PageBreak--

Các chuyên gia tìm thấy 7 bộ hài cốt, nằm thành 2 nhóm cách nhau 75cm: một nhóm 3 và một nhóm 4. Sự vui mừng bừng lên khi bộ hài cốt thứ hai lộ ra, người nằm giữa của nhóm ba người, đã được xác định là không có hai bàn tay. Tuy nhiên, hài cốt của Che vẫn cần phải được xác nhận chính thức bởi đại diện của Chính phủ Bolivia, sau đó mới có thể được đưa về Cuba.

Cuộc khai quật chính thức các bộ hài cốt bắt đầu từ 9h sáng ngày 5/7, ngoại trừ hài cốt của Che được khai quật muộn hơn, lúc 2 giờ chiều cùng ngày theo đề nghị của Bộ trưởng Nội vụ Chính phủ Bolivia để ông được có mặt chứng kiến, và việc đó kéo dài trong 2 giờ.

Lúc nửa đêm ngày 5/7, một đoàn xe gồm 10 chiếc xe tải cùng các xe hộ tống đã đi liên tục 5 tiếng đồng hồ vượt qua 150 dặm đường núi quanh co hiểm trở để đưa toàn bộ hài cốt các du kích về thủ phủ Santa Cruz.

Quy trình nhận dạng hết sức nghiêm ngặt được tiến hành ở phòng thí nghiệm pháp y của một bệnh viện có tên là Bệnh viện Nhật Bản ở thành phố Santa Cruz. Nó kéo dài gần một tuần, và đến ngày 12/7, mọi việc đã hoàn tất.

Một chuyên cơ của Cuba đã đến đây lúc 13h20’ cùng với một đặc phái viên của Chính phủ Cuba sẵn sàng chuyển hài cốt Che và đồng đội của ông về Cuba.

Hài cốt được xem là của Che đang chờ giám định - Bệnh viện Sânt Cruz ngày 8/7/1997.

Liên quan đến việc nhận dạng hài cốt của Che, có rất nhiều căn cứ để không thể nghi ngờ. Hài cốt của Che là bộ duy nhất không có hai xương bàn tay trong số 7 bộ được phát hiện. Về mặt khoa học kỹ thuật, thì những đặc điểm về giải phẫu xương trán: kích thước rộng và viền xương nhô cao lên rõ rệt là đặc điểm riêng của Che.

Nhưng căn cứ quyết định là việc các đặc điểm giải phẫu về răng của bộ hài cốt hoàn toàn trùng khớp với mẫu khuôn răng của Che được lưu trữ ở La Havana. Mẫu khuôn răng này được Che làm vào giữa những năm 60 trước khi Che lên đường đi chiến đấu ở Congo. Đồng thời nó cũng được đối chiếu với phim X-quang răng của Che chụp ở Mexico giữa những năm 50 trước khi Che cùng Fidel lên tàu Granma đổ bộ về Cuba phát động khởi nghĩa.

Ngoài ra, còn có những chứng cứ khác.

Như câu chuyện của Jaime Nino de Guzman, Thiếu tá quân đội Bolivia và là phi công trực thăng vào năm 1967. Viên phi công này đã gặp Che vẫn còn sống tại ngôi làng La Higuera khi ông lái máy bay chở các sĩ quan ra vào và đồ tiếp tế cho chiến dịch truy lùng đội du kích.

Theo như ông ta kể lại, lúc đó Che trông rất mệt mỏi, bị thương ở chân phải, mái tóc dài bết lại, quần áo bị rách tơi tả và hai chân không có giày mà  được quấn bởi miếng da thô. Tuy nhiên, Che luôn ngẩng cao đầu, nhìn thẳng vào mọi người và có đề nghị được hút thuốc. (Khi còn ở Cuba Che luôn xuất hiện với một điếu xìgà Havana trên tay, nhưng từ khi bí mật chuyển đi chiến đấu, Che chuyển sang hút thuốc bằng tẩu).

"Tôi chạnh lòng trước đề nghị của Che và đưa cho anh ấy chiếc túi nhỏ đựng thuốc lá để nhồi tẩu của tôi. Che khẽ cười và cám ơn tôi - viên phi công nhớ lại".

Các chuyên gia đang khám nghiệm chiếc áo jacket xanh tìm thấy bên cạnh bộ hài cốt không có bàn tay.

30 năm sau, Tiến sĩ Alejandro Inchauregui xác nhận khi ông xem xét kỹ chiếc áo jacket xanh được tìm thấy bên cạnh bộ hài cốt không có bàn tay, ông đã phát hiện một chiếc túi nhỏ ở bên trong cái túi rộng mặt ngoài. Cái túi nhỏ này gần như bị khuất và có lẽ bị bỏ sót khi những tên lính lục soát thi thể của Che sau khi hành quyết. Nằm sau trong cái túi áo nhỏ này là một túi nhỏ đựng thuốc lá nhồi tẩu!

Và đến tối 12/7, hài cốt của Che cùng 6 đồng đội đã được chiếc chuyên cơ đưa về Cuba trong sự mong đợi của Chủ tịch Fidel Castro, vợ con và những bạn bè đồng đội của Che – những người đã đi tìm Che trong suốt 30 năm.

Giờ đây, 10 năm sau thời điểm không thể quên ấy, Tiến sĩ Jorge González nhớ lại những gì ông đã nói khi đó: Đối với tôi và những đồng chí của mình, đó là biểu hiện của sự toại nguyện khi hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ, sự vinh dự khi đã có thể tìm lại những người anh hùng - những người đã hiến dâng cả cuộc đời cho lý tưởng cách mạng, và cũng là sự ghi nhận về những gì chúng tôi đã làm như là một thành tựu của nền khoa học và công nghệ Cuba.

Sau đó, ông còn mất thêm hai năm rưỡi nữa ở Bolivia để tiếp tục công việc tìm kiếm khai quật và nhận dạng các chiến sĩ khác trong quân đội du kích của Che. Trong 36 người đã hy sinh, hiện chỉ còn thiếu 5 người nữa chưa được tìm thấy, trong đó có một chiến sĩ tình nguyện Cuba là Jesús Suárez “El Rubio” Gayol, hy sinh ngày 10/4/1967, tại trận đánh ở cửa sông Tacuaral.

Cùng với những chi tiết và diễn biến ly kỳ trong hành trình đầy khó khăn đi tìm hài cốt Anh hùng Che, một lần nữa, người ta lại có thể nhắc đến sự “linh thiêng” của ông - con người huyền thoại của thế kỷ XX, khi các chuyên gia đã chỉ có thể tìm thấy ông vào đúng ngày cuối cùng của cuộc tìm kiếm, cũng như việc ông “trở về” Cuba đúng sau 30 năm hy sinh