Nguyễn Văn Long - lão nghệ sĩ, chiến sĩ một thời

Năm 1938, Nguyễn Văn Long bắt đầu làm chân soát vé cho các rạp hát Ái Liên, Tố Như (Hà Nội). Nhưng mỗi lần nhìn các nghệ sĩ chơi nhạc là cái “máu âm nhạc” tiềm ẩn trong anh lại sục sôi, đến nỗi, cứ không có khách là nhảy vào tập đánh trống. Khả năng thẩm âm tốt và trí thông minh, lại được các nghệ sĩ người Hoa ủng hộ nên chỉ sau hai tháng, Long chơi được trống khá ngon lành.

Nhưng từ biết chơi đến chơi giỏi là cả một quãng đường tập luyện kỳ công. Người chơi phải hoạt động nhịp nhàng cả hai chân, hai tay, để điều khiển được cả trống cái, trống con, rồi xanh-ban, mõ… trong một quy luật nghiêm ngặt, để từng âm thanh nổi lên đặc sắc. Để chơi trống giỏi, đòi hỏi nghệ sĩ không chỉ nhanh tay, mà còn phải thính tai, nhạy cảm và giàu sáng tạo để tung hoành trong những đoạn “hot” đầy ngẫu hứng.

Nghệ sĩ Long đã “vê” tiếng trống con giòn, nhỏ cao thủ đến nỗi, phải là người nghe “tỉnh” mới thấy được. Từ “vê” sang “quét chổi” yêu cầu kỹ thuật cao, vậy mà Long đã chơi rất thành công. Tiếng chuông, tiếng gõ của Long cũng tạo hợp âm nhịp nhàng trong mỗi bản nhạc. Những cú “xanh-cốp” (đảo phách) của nghệ sĩ làm cho không khí sôi động hẳn lên trong những tiết tấu phong phú, đa dạng.

Mỗi  bài là một ngôn ngữ “hot” riêng, phản ánh rất đậm phong cách và tài năng của nghệ sĩ. Rất nhanh chóng, nghệ sĩ Long đã trở thành một trong 5 tay trống có tiếng nhất Hà thành và được trả mức lương hậu hĩnh: 200 đồng/tháng (trong khi giá mỗi bát phở chỉ có 1 xu).

Ông Nguyễn Văn Long (bìa trái) trong một cuộc gặp gỡ truyền thống của Công an Hà Nội.

Nhận rõ tài năng của tay trống Jazz có hạng này, ông Chu Bảo Khầu nhạc sĩ người Hoa, đã mời Long vào ban nhạc đi Côn Minh (Trung Quốc) biểu diễn, cùng các gương mặt nổi tiếng: Lương Ngọc Trác, Lê Lôi (tác giả bài “Lúa tháng năm”), Lê Yên (tác giả “Bộ đội về làng”), Nguyễn Văn Quỳ (“vua xô-nat)… Nhưng vì lý do khách quan nên ông Long phải bỏ dù hợp đồng đã ký.

Có một sự thật khác là từ lâu trái tim Nguyễn Văn Long đã thuộc về cách mạng. Được giác ngộ, từ năm 1944, ông Long đã là hội viên Hội Cứu quốc, hoạt động bí mật trong tổ vũ trang tuyên truyền do ông Nguyễn Công Lộc phụ trách. Sau mỗi đêm cống hiến niềm say mê âm nhạc với những âm thanh sôi động cho khách, ông lại lặng lẽ đi treo cờ, dán truyền đơn, khẩu hiệu chống Nhật trên các phố.

Đầu năm 1945, ông Long được ông Chu Đình Xương - phụ trách Công an Hà Nội khi đó - gặp gỡ và yêu cầu ông Long giúp đỡ, vì các bar thường là nơi tụ tập của các sĩ quan Pháp, Nhật nên có nhiều thông tin quan trọng. Từ đó, ông Long đều đặn mật báo tình hình với ông Xương, hoặc khi gấp, ông Xương trong vai khách nhảy trực tiếp đến lấy báo cáo.

Có lần, ông Long lại được lệnh của ông Lộc là rải truyền đơn trong bar Keakeara - ông đang làm. Đêm xuống, chờ khách khứa về hết và hai tên lính gác người Hàn Quốc và Trung Quốc ngủ say, ông Long liền khóa trái cửa phòng chúng, rồi rải truyền đơn khắp trong nhà, ngoài sân. Hôm sau, sen đầm xuống chỉ còn cách bắt hai tên lính gác vì tội để Việt Minh mò vào tận nơi rải truyền đơn, bởi ông Long đã cao chạy xa bay...

Cách mạng Tháng Tám thành công, người nghệ sĩ trống nổi tiếng quyết định chia tay với bộ trống đã tạo dựng danh nghiệp cho ông, để trở thành một chiến sĩ tự vệ thành, chiến đấu tại khu Văn Miếu, Hà Nội, do ông Nguyễn Tiến Lê chỉ huy.

Cuối năm 1947, được sự giới thiệu của ông Chu Đình Xương (Giám đốc đầu tiên của Công an Hà Nội), ông Long về Công an quận VI, Hà Nội hoạt động, do ông Phạm Văn Phú (tức Hoàng Cường) phụ trách.

Giai đoạn đầu toàn quốc kháng chiến, địch lợi dụng con buôn đi lại giữa vùng tề và vùng tự do tung mật thám vào để lấy tin tức của ta, ông Long đã góp phần cùng các chiến sĩ công an quận VI tiêu diệt nhiều tên phản động khét tiếng, tay sai đắc lực của thực dân Pháp như Trương Đình Chi, Trương Hữu Đệ, gây tiếng vang trong nhân dân và khẳng định vai trò to lớn của lực lượng công an.--PageBreak--

Ông Vũ Văn Cầu, nguyên là chiến sĩ công an Chi Lam Điền, Ty Tập trung tài liệu thuộc Nha Công an Trung ương, từng nổi tiếng với vụ mượn vũ khí của ông Tạ Đình Đề giết được 9 tên giặc Pháp vào 12/1948 ở gần bốt Văn Điển, kể lại: “Khi đó, công an quận VI có nhiệm vụ trừ gian, diệt tề. Công việc rất nguy hiểm, vì có thể bị giặc đóng giả người dân rồi bắt giết bất cứ lúc nào. Tôi đã chứng kiến ông Long cùng mấy người nữa trừ khử tên phản động Trương Hữu Đệ tại bãi Đồng Quan.”

Ông Long cũng là người đã cải huấn, giáo dục Renato - tên hàng binh đầu tiên của ngành Công an – để Renato phát biểu trước cuộc míttinh của nhân dân quận 5 về sự lừa dối của thực dân Pháp khi đưa binh lính sang Việt Nam làm bia đỡ đạn. Ông còn tuyển được 7 người ở Hà Nội để Công an quận VI mở lớp huấn luyện điệp báo đầu tiên tại thôn Hạ Hồi, rồi đưa vào nội thành hoạt động.

Giữa muôn vàn khó khăn, mạo hiểm trong công tác diệt ác trừ gian, người nghệ sĩ lãng tử năm nào nay thực sự trở thành một chiến sĩ công an với nhiều thành tích. Ông Phạm Văn Phú đã nhận xét về ông Long: “Dũng cảm trong chiến đấu, có ý thức tổ chức kỷ luật”. Năm 1950, ông Long về làm trinh sát của Ban Bảo vệ chính trị, Công an Thanh Hóa. ở đây, ông lại được người thủ trưởng trực tiếp, ông Đặng Thanh, Trưởng ban Bảo vệ chính trị ghi nhận: “Luôn biểu dương tinh thần tích cực và cố gắng trong công tác”.

Đến năm 1955, vì lý do sức khỏe, ông Long được cử đi học y tá, rồi về công tác tại Ty Y tế Thái Nguyên, sau đó về Công ty Vận tải cấp I thuộc Bộ Nông nghiệp. Ông không có cơ hội trở lại với niềm đam mê trống nữa, dù chính nó đã làm nên danh tiếng cho ông.

***

Mỗi năm, vào ngày truyền thống, Công an Hà Nội đều có cuộc gặp mặt với các chiến sĩ lão thành. Ông lại có dịp gặp gỡ đồng đội cũ: Lê Giản, Lê Hữu Qua, Vũ Văn Cầu, Kim Giang v.v… cùng ôn lại một thời để nhớ. Và, không khỏi bùi ngùi khi những người bạn chiến đấu xưa cứ vắng dần trong các cuộc gặp mặt, để lại ông với bao nhiêu kỷ niệm buồn vui cùng họ …

Xin được chúc mừng ông đã vượt qua bao thử thách của thời gian, để tháng 4 này có ngày đại thọ. Các bạn bè nghệ sĩ đang rủ nhau cùng chuẩn bị tổ chức lễ sinh nhật thứ 90 của người nghệ sĩ - chiến sĩ này với những điều thật đặc biệt: Sau khi trình diễn tiếng kèn acmonica khỏe khoắn, vang âm, rất nghệ thuật (ông cũng là một trong hai nghệ sĩ acmonica đầu tiên ở Việt Nam), nghệ sĩ Long sẽ lại trải niềm đam mê trong những “hot” ngẫu hứng trên bộ trống mà ông vừa mới sắm.

Làm nên lễ sinh nhật đặc biệt ấy sẽ còn có tiếng hát ngọt ngào, truyền cảm của Thiếu tướng Bắc Việt, những cung bậc accordéon đằm thắm của nhạc sĩ Lương Ngọc Trác và tiếng kèn siêu thực của nghệ sĩ trompette số 1 Việt Nam Vũ Tiến Tôn…