Người tận tuỵ phục vụ cách mạng và Bác Hồ
101 tuổi đời, hơn 70 năm tuổi Đảng, tham gia Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội từ ngày đầu thành lập, từng được gần gũi, giúp việc đồng chí Vương (Bác Hồ) những năm Người hoạt động ở Trung Quốc. Đó là cụ Cao Hồng Lãnh, người được nhiều cán bộ, nhân dân kính trọng gọi là "Đại lão bên Tây Hồ".
Một ngày đẹp trời. Những làn gió từ Hồ Tây dặt dìu thổi tấm mành trước cửa phòng khách quay ra mặt hồ. Căn phòng thật ấm cúng với những tấm bằng huân chương trang trọng trên tường, liền kề là những bức ảnh đen trắng đầy dấu ấn thời gian xen kẽ những tấm ảnh màu tươi mới. Hoa tươi khiến căn phòng thêm vẻ trang nhã, hài hòa với đồ vật được bài trí xung quanh. Nhấp chén trà hoa cúc, chờ chừng dăm phút thì có tiếng batoong chống lộp cộp ngoài hiên; chị con dâu trưởng của chủ nhà bảo: “Cụ đến rồi đấy!”. Cụ thật đĩnh đạc và quắc thước với mái tóc để dài, bạc trắng, mặc chiếc áo choàng dài, như một đạo sĩ đầy bí ẩn chợt hiện ra. Chúng tôi trân trọng đứng dậy.
Vị đại lão trở nên hoạt bát, hóm hỉnh khi có người hỏi chuyện về quãng thời gian cụ hoạt động ở hải ngoại. Cụ tuổi Bính Ngọ (1906). Cất tiếng khóc chào đời tại Hội An (Quảng
Để chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chú trọng tổ chức những lớp bồi dưỡng chính trị cho số thanh niên ưu tú Việt Nam đang hoạt động ở Trung Quốc, đồng thời lựa chọn những người xứng đáng trong nước đưa sang đào tạo; anh Năm Thêm may mắn được chọn.
Đôi mắt của vị đại lão chợt tinh anh hẳn khi nhớ lại những ngày được dự lớp bồi dưỡng chính trị ở Quảng Châu, Trung Quốc, được nghe Bác Hồ - vị lãnh tụ tương lai của dân tộc giảng bài. Cụ nhớ lại: Dáng Bác cao gầy, giọng nói trầm và đặc biệt là đôi mắt sáng có sức truyền cảm, hấp dẫn người nghe. Bài giảng đầu tiên là cách thức thâm nhập, vận động quần chúng, với phương châm cụ thể là: Trong mọi hoàn cảnh đều phải có quan hệ tốt với dân; kính già, yêu trẻ; ở dân thương, đi dân nhớ... Như vậy thì dân sẽ hết lòng bảo vệ, giúp đỡ mình hoạt động...
Anh Cao Tú Phong, con trai trưởng của cụ tiếp chuyện: Có lần cụ kể, tại lớp bồi dưỡng chính trị, đồng chí Phạm Văn Đồng và Phan Thêm là hai người có chiều cao nổi bật. Đồng chí Vương nhận xét về Phan Thêm: Đồng chí này cao, khỏe nhất đấy... Còn cụ Hồ Học Lãm thì đặt cho Phan Thêm một bí danh họ Cao, tên là Hồng Lĩnh (có lẽ cụ Lãm đặt với ý nghĩa núi Hồng Lĩnh quê hương xứ Nghệ của cụ). Sau đó, anh em thường gọi là Lãnh theo lối Nam Bộ nên cụ dùng bí danh Cao Hồng Lãnh đến giờ. Nay sức cụ đã yếu, trí nhớ cũng giảm nhưng kỷ niệm những năm tháng hoạt động ở hải ngoại, được giúp việc Bác Hồ thì cụ vẫn nhớ lắm. Trong hồi ký của Thượng tướng Phùng Thế Tài “Bác Hồ - Những kỷ niệm không quên”, kể lại việc chuẩn bị đưa Bác Hồ về nước vào mùa xuân Tân Tị: Ngày ấy bộ phận hải ngoại của Đảng nhóm họp tại ngoại thành Liễu Châu, gồm các đồng chí Vũ Anh, Phùng Chí Kiên, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp và Cao Hồng Lãnh. Cuộc họp này đã quyết định nhiều vấn đề quan trọng, trong đó có việc đưa dần lực lượng xuống phía
Tôi hỏi: “Cụ còn nhớ những ngày ở Khuổi Nậm, Pắc Bó?”. Cụ cười hóm hém: “Hang Pắc Bó lạnh lắm. Có lần hai Bác cháu co ro mãi chẳng ngủ được... nhưng ở đây rất tiện vì nếu Tây càn thì rút lên phía Bắc, Tưởng lùng thì chạy xuống phía
Những kiến thức về thâm nhập và vận động quần chúng thu được từ lớp bồi dưỡng chính trị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội trước đây, được cụ Cao Hồng Lãnh vận dụng hiệu quả trong việc tham gia xây dựng khu căn cứ địa Cao - Bắc - Lạng. Tháng 8-1945, ông tham dự Quốc dân đại hội Tân Trào...
Sau Cách mạng Tháng Tám, với những kinh nghiệm hoạt động ở hải ngoại và thông thạo tiếng Trung Quốc nên Cao Hồng Lãnh được Trung ương cử làm Trưởng đoàn vào Nam Bộ làm công tác mặt trận Việt Minh để thống nhất các nhóm cộng sản Hoa kiều và đón các đồng chí tù chính trị Côn Đảo về đất liền. Cụ là một trong những Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ trong thời kỳ nước sôi lửa bỏng khi thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai. Chặng đường cách mạng đưa cụ đi hầu khắp các tỉnh Nam Bộ; thành lập được Hội Việt - Hoa hữu hảo Tây Nam Bộ; sang Băng Cốc (Thái Lan) trong Phái viên quán Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để khôi phục Ban tiếp vận Nam Bộ, xây dựng đường dây vận chuyển vũ khí từ Thái Lan về Nam Bộ...
Đến những năm 1951 - 1953, trước thời cơ mới của cách mạng khi đã mở thông biên giới với Trung Quốc sau thắng lợi Chiến dịch Biên giới, cụ Cao Hồng Lãnh được Trung ương điều động sang Quảng Châu làm Chủ nhiệm Biên sự xứ (tương tự người đứng đầu lãnh sự quán). Như một định mệnh của tuổi Bính Ngọ, cả cuộc đời cụ Cao Hồng Lãnh cho đến trước lúc hưu trí là sự bôn ba khắp trong nước lại đến ngoài nước để lo kinh tế - tài chính cho cách mạng; tổ chức, vận động quần chúng trong nước, vận động Hoa kiều, vận động Việt kiều; và sau này là làm công tác đối ngoại của Đảng.
Cụ Cao Hồng Lãnh có may mắn được gần gũi Bác Hồ và cũng được Người đặc biệt tin cậy. Dịp gia đình Luật sư Lôdơbi, vị ân nhân đã cứu Tống Văn Sơ (Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này), thăm Việt Nam xuân Canh Tý 1960, Bác Hồ đã trực tiếp giao nhiệm vụ cho người học trò thân thiết của mình chuẩn bị các công việc đón tiếp, chương trình hoạt động của Luật sư Lôdơbi cùng phu nhân và con gái. Ngày gia đình Luật sư trở lại Hồng Công, cụ Cao Hồng Lãnh là người đã thuyết phục được bà Lôdơbi nhận món quà nhỏ đầy ý nghĩa của Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng gia đình, dù trước đó bà đã không nhận vì cảm thông đất nước ta đang còn gian khổ vì chiến tranh.
Trước một vị đại lão, tôi không thể không đặt câu hỏi: Bí quyết nào giúp cụ giữ gìn được sức khỏe? Cụ cười, nói vui: “Tôi tuy tuổi cao nhưng lương không cao lắm đâu... nên phải tự lực cánh sinh, không ích kỷ; nghĩ đến việc tốt, làm việc tốt. Đã sống với nhau thì thương nhau, đừng thấy người hơn mà tị, mà ép người”. Rồi cụ phân tích về hai chữ “vừa phải” và sự vận dụng vào bản thân mỗi người, cũng như vận dụng vào việc nước. Đã ngoài trăm tuổi, vị đại lão “mình thông cốt hạc” vẫn kiến giải tận tình, sâu sắc vấn đề mình nêu ra với một trí tuệ minh mẫn và phong cách dí dỏm, lạc quan.
Tôi được xem tấm Thẻ Đảng của đảng viên Cao Hồng Lãnh, cấp ngày 19/5/2004, số thẻ 05012479, có ghi ngày vào Đảng: 1929 - trước cả khi Đảng ra đời! Đây có lẽ là trường hợp đặc biệt hy hữu và thật đáng trân trọng. Khi cụ tròn 100 tuổi (20/4/2005), Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đã đến thăm cụ tại nhà riêng. Đồng chí Tổng Bí thư đã bày tỏ lòng kính trọng, khâm phục người đảng viên thuộc lớp người đi tìm đường cứu nước, một nhân chứng lịch sử và mong cụ Cao Hồng Lãnh giữ gìn sức khỏe, vui sống với gia đình và xã hội.
Khi tôi viết bài này thì hay tin cụ Cao Hồng Lãnh đang phải điều trị tại Bệnh viện Hữu Nghị, do cách nay gần hai tháng cụ bị ngã gãy mấy xương sườn. Anh con trai trưởng của cụ cho tôi biết, cụ vẫn minh mẫn, chỉ không đi lại được. Xin được thay lời kết bài viết này bằng lời chúc vị đại lão sớm bình phục
