Đồng lòng vượt qua gian khó

Chỉ cách trung tâm thành phố Bà Rịa - Vũng Tàu khoảng bốn mươi cây số, nhưng do địa hình và tính chất đặc thù, trại giam Xuyên Mộc (thuộc xã Tân Lâm, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) trở thành khu vực "vùng sâu vùng xa" còn rất nhiều khó khăn trong tỉnh.

Thành lập năm 1977, khu trại giam Xuyên Mộc đóng ở khu vực giáp ranh giữa hai tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu. Về công tác tại trại từ năm 1979, Trung tá Hàn Văn Thế cho biết, trại giam Xuyên Mộc giờ đây đã đổi thay nhiều lắm. Những ngày đầu, trại nằm giữa rừng Xuyên Mộc, chung quanh toàn dầu, bằng lăng, thậm chí voi, hổ, báo vẫn còn lảng vảng xung quanh. Nhà của cả phạm nhân lẫn cán bộ đều được thưng bằng đất sét trộn rơm trát lên cốt tre.

Từ trại ra tới đường lớn khoảng hai mươi cây số. Không có phương tiện nào ngoài đôi chân vì đường toàn sình lầy. Đã có người bị nhiễm chất độc da cam, sinh con dị tật. Cho tới hôm nay, trên khu đất đứng chân của trại giam Xuyên Mộc, thi thoảng người ta vẫn còn phát hiện những túi hóa chất chưa phân hủy. Cũng vẫn còn những người bị thương tật hoặc bỏ mạng vì bom mìn sót lại của chiến tranh.

Để quản lý số phạm nhân nhiều gấp mấy chục lần số lượng cán bộ quản giáo ngoài giờ hành chính, trong tuần, mỗi quản giáo phải trực đêm ba hoặc bốn ca. Vậy là nếu vào ngày trực, họ phải vắng nhà từ sáng sớm hôm trước tới chiều muộn hôm sau. Không vô lý khi các quản giáo nói, thời gian họ ở với phạm nhân còn nhiều hơn với vợ con mình. Đại úy Nguyễn Đức Hưng, một cán bộ trại cứ day dứt mãi chuyện đã hứa lên hứa xuống với hai con sẽ đưa đi chơi công viên mà bao lâu rồi chưa làm được.

Phần lớn phạm nhân đều nghiện hút, không ít trong đó nhiễm các bệnh xã hội, đặc biệt là HIV/AIDS. Môi trường làm việc có nguy cơ lây nhiễm cao. Tới nay trại vẫn chưa được trang bị hệ thống kiểm soát an ninh với các thiết bị công nghệ hỗ trợ, mọi công tác kiểm tra, phòng ngừa vẫn phải làm theo lối thủ công, trực tiếp. Cũng đã có trường hợp cán bộ bị phơi nhiễm virus HIV trong quá trình tiếp cận phạm nhân.

Cán bộ trại giam Xuyên Mộc đón nhận quà tặng từ đại diện công ty văn hóa truyền thông Trí Việt - First news.

Có lẽ không mấy nghề nghiệp có nhiều điểm đặc thù như nghề quản giáo. Trại giam như một xã hội thu nhỏ và mối quan hệ giữa cán bộ quản giáo với phạm nhân cũng chịu sự chi phối qua lại rất phức tạp. Nếu không là tấm gương thực sự, người quản giáo không thể thuyết phục những người từng một thời là "giang hồ hảo hán", "có số má", "có sỏi sạn trong đầu".

Đại úy Nguyễn Đức Hưng bảo, lắm lúc ở nhà, nếu cáu vợ con, anh có thể nổi xung mắng mỏ, nhưng khi ở trại giam, anh luôn phải kiềm chế tính nóng giận. Với những con người đang phải vừa "dạy" vừa "dỗ" đó, nóng nảy và áp đặt chỉ làm thái độ phản ứng "bất cần đời" của họ mạnh mẽ hơn. Căng thẳng và ức chế trong quá trình làm việc cũng vì thế mệt mỏi hơn với người quản giáo.

Thế rồi cũng như bao công việc khác, theo thời gian, nghề lại dạy nghề, bản lĩnh ứng phó với hoàn cảnh phức tạp cũng dày dặn thêm. Những cán bộ quản giáo thực sự tâm huyết với công việc vẫn tận tụy ngày đêm cùng các phạm nhân, tranh thủ từng lúc, từng chút thời gian để thủ thỉ, rỉ rả nói cho họ về những điều "được", "mất" để tự họ có lựa chọn đúng đắn. Và tới giờ, sau gần 40 năm thành lập trại, thế hệ thứ hai của lớp cán bộ quản giáo đầu tiên đã có mặt trong đội ngũ nhân sự làm việc tại trại giam.

Dịp gần đây nhất khi chúng tôi tới công tác tại trại giam Xuyên Mộc, chiếc cổng trại sắp xây xong. Cổng to và vững chãi. Ít ai biết, chỉ cách đó vài tháng, chiếc cổng trại tồn tại suốt vài chục năm của trại chỉ là mấy thân cây treo vài hòn đá toòng teng.

Vào sâu hơn phía trong, khu nhà cho cán bộ quản giáo và khu nhà khách cũng đang hoàn thành. Sự đổi thay rất mới mẻ này - theo lời các cán bộ - chỉ vừa bắt đầu cách đây hơn ba tháng, thời điểm Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn về đảm nhiệm cương vị giám thị trại giam.

Nhưng dẫu thế thì điều kiện sống của các cán bộ ở trại giam Xuyên Mộc vẫn còn vô vàn khó khăn.

Chương trình giao lưu Gieo Niềm Tin Cuộc Sống tại trại giam Xuyên Mộc.

Vì cả dãy chung một mái lợp nên nhà nào muốn sửa riêng mái nhà mình cũng không được vì sẽ ảnh hưởng tới nhà bên cạnh. Những lúc trời nắng nóng, nhiều người bảo chạy ra ngoài nằm còn mát hơn trong nhà.

Ở khoảng sân phía sau, các nhà chia nhau diện tích tăng gia sản xuất với gà, vịt, chó, mèo. Nhà nào cũng có cái giếng miệng rộng bịt kín vì lúc này đang là mùa khô, chẳng cái nào có nước.

Nắng hạn thì thế, nhưng mùa mưa, nước lại thoát rất chậm. Có khi mưa từ hôm trước, tới hôm sau nước vẫn còn ngập ngang vành xe máy.

Người ta chỉ cho chúng tôi xem hệ thống nước lọc trại giam mới lắp để hỗ trợ thêm nước sinh hoạt cho các gia đình. Nhưng họ bảo, nước vẫn đục lắm, không đảm bảo vì cũng chỉ là nước lấy từ giếng đào, để lắng lại và đưa qua hệ thống lọc.

Theo anh Võ Ân, Đội trưởng đội trinh sát của trại giam Xuyên Mộc, đợt vừa rồi, khi tiến hành kiểm tra sức khỏe cho cán bộ nhân viên toàn trại giam, người ta đã phát hiện tới 60% cán bộ bị sỏi thận, 3 người bị giữ lại viện để điều trị. Một phần nguyên nhân có lẽ bởi tình trạng thiếu nước sạch.

Thiếu thốn nhiều bề như vậy nhưng cũng chỉ có khoảng hơn 50 hộ "được" sống trong điều kiện đó. Hiện tại, nhiều cán bộ trẻ vẫn phải đi thuê chỗ ở vì quỹ nhà công vụ không đủ. Chính Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn, Giám thị trại giam Xuyên Mộc đã nói, con em cán bộ quản giáo ở đây dường như chỉ nghe thấy tiếng chó mèo, gà qué và tiếng ôtô, ngoài ra gần như không có điều kiện tiếp cận các dịch vụ văn hóa - giải trí khác. Vừa là không có đơn vị nào cung cấp dịch vụ, mà nếu có thì cũng chẳng mấy người có thời gian đưa con đi.

Biết có đoàn phóng viên báo chí và các nghệ sĩ nổi tiếng về công tác tại trại giam, dù muốn lắm, nhưng vì quy định của trại, không cán bộ nào dám đưa vợ con vào xem biểu diễn văn nghệ. Tội phạm ở đây rất manh động.

Khi gặp gỡ trao đổi, Thượng tá Nguyễn Trọng Tuấn, Giám thị trại giam Xuyên Mộc cười hỏi chúng tôi: "Các bạn thấy điều kiện sống của phạm nhân và cán bộ của chúng tôi, ai khổ hơn ai?".

Cũng như anh em chiến sĩ cán bộ của trại, người đứng đầu đơn vị cũng đang rất mong có sự hỗ trợ thiết thực và nhanh chóng của các cơ quan, đơn vị chức năng có thẩm quyền trong việc nâng cao đời sống cán bộ, giúp họ ổn định cuộc sống và yên tâm công tác.

Giữa muôn vàn thiếu thốn vật chất, tinh thần của đời sống cán bộ ở trại giam Xuyên Mộc, nỗi trăn trở và đau đáu nhất với họ bao lâu nay vẫn là có một khoảnh đất của mình. Thoạt nghe có vẻ hơi lạ bởi ở một nơi mà trước đây toàn rừng, thậm chí ngay bây giờ vẫn còn những người dân sống cách UBND xã tới bốn chục cây số, mà đất đai vẫn là chuyện thật khó khăn.

Thực tế, toàn bộ khu đất thuộc địa bàn quản lý của trại giam Xuyên Mộc đều nằm trong quy hoạch đất quốc phòng. Do đó, cơ quan chỉ có thể cho cán bộ mượn nhà công vụ hoặc mượn đất xây nhà chứ không thể cấp hoặc bán. Sau này, theo lời anh Võ Ân, cũng đã có sự linh hoạt trong cơ chế, cho phép cán bộ được mua đất và làm thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng, nhưng vì thuế chuyển đổi quá cao, cán bộ không thể mua nên mọi chuyện vẫn đang rất rối.

Chỉ còn vài năm nữa là nghỉ hưu rồi nhưng Trung tá Hàn Văn Thế vẫn còn đầy ắp lo âu khi chưa lo được cho vợ con một mái nhà có sổ đỏ để các con thực sự "an cư lạc nghiệp". Cũng vậy, Đại úy Nguyễn Đức Hưng mong có được miếng đất cắm dùi để có chút giấy tờ làm bằng, vay vốn ngân hàng tạo công ăn việc làm cho người vợ đã theo anh vào nơi công tác nhiều năm nay chưa có việc.

Vài chục năm sống trong điều kiện công tác, sinh hoạt kham khổ, bầu nhiệt huyết với công việc của các cán bộ, chiến sĩ công an ở trại giam Xuyên Mộc vẫn không suy giảm. Chúng tôi tin, nếu những mong muốn đúng đắn của họ và người thân được đáp ứng, họ càng có động lực gắn bó với công việc của mình nhiều hơn nữa.