Đại tướng Võ Nguyên Giáp với giáo dục

1. Trong cuốn Bách khoa toàn thư quân sự Bộ Quốc phòng Mỹ xuất bản năm 1993 nhận xét rất tinh: “Tài thao lược của Tướng Giáp về chiến lược, chiến thuật và hậu cần được kết hợp nhuần nhuyễn với chính trị và ngoại giao... Sức mạnh hơn hẳn về kinh tế, tính ưu việt về công nghệ cùng với sức mạnh áp đảo về quân sự và hỏa lực khổng lồ của các quốc gia phương Tây đã phải khuất phục trước tài thao lược của một vị tướng từng một thời là thầy giáo dạy sử”.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc đã đưa đẩy một người thầy giáo dạy lịch sử nổi tiếng ra ngoài chiến trường, trở thành vị tướng khiến quân thù phải nể phục. Nhưng trong cốt cách của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, bóng dáng của một người thầy giáo vẫn luôn hiển hiện.

Năm 1990, phóng viên tờ báo New York Time (Mỹ) đã có cuộc phỏng vấn Tướng Giáp. Trong cuộc trò chuyện này, ông đã trả lời một câu rất nổi tiếng: “Xin nhớ tôi là vị tướng chiến đấu vì hòa bình. Nếu không trở thành người lính, có lẽ tôi sẽ vẫn là một thầy giáo, có thể là triết học hoặc lịch sử”. Câu nói ấy đủ để nói lên tình yêu hòa bình của một vị tướng với những chiến công lừng lẫy. Thực tế đã chứng minh rằng ông không chủ động chọn nghề binh nghiệp mà chính lịch sử dân tộc đã chọn ông - để trao cho ông một trọng trách vĩ đại trong sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam.

2. Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ở làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình trong một gia đình nhà Nho, con của ông Võ Quang Nghiêm (Võ Nguyên Thân), một nhà Nho đức độ và mẹ là bà Nguyễn Thị Kiên. Tuổi đến trường, sớm thấm nhuần lòng yêu nước, Võ Nguyên Giáp hăng hái tham gia hoạt động Cách mạng. Sau nhiều thăng trầm, ông ra Hà Nội, học trường Albert Sarraut. Ông nhận bằng cử nhân Luật năm 1937 (Licence en Droit). 

Về già, Đại tướng vẫn không ngừng quan tâm đến giáo dục.

Tháng 9/1935, khóa học đầu tiên của trường Tư thục Thăng Long khai giảng. Võ Nguyên Giáp dạy các môn Pháp văn, Lịch sử, Địa lý từ lớp đệ nhất niên cho đến đệ tứ niên. Ở bậc tú tài, Võ Nguyên Giáp dạy môn Lịch sử. Mỗi giờ đứng lớp của thầy giáo Võ Nguyên Giáp đều có sức truyền cảm rất lớn, đã thắp lên ngọn lửa yêu nước trong lòng mỗi học sinh. Ngày ấy, mái trường này do Hoàng Minh Giám làm giám đốc nhà trường. Cùng dạy tại trường Thăng Long còn có thầy Đặng Thai Mai.

Những bài học lịch sử về phong trào Cần Vương, hay tấm gương đầy khí phách như Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu… được thầy Giáp truyền lại cho học trò. Bài giảng có sơ đồ, bản đồ, minh họa trực quan qua tranh ảnh, hoặc giảng ngay tại nơi diễn ra sự kiện khiến cho những tiết học của thầy luôn có sức truyền cảm mãnh liệt.

Trong những năm 1936-1939, nghề chính của Võ Nguyên Giáp là dạy học ở trường Thăng Long, nhưng vẫn tự học trường Luật và dành nhiều thời gian hoạt động báo chí. Dù thời gian gắn bó với phấn trắng bảng đen không dài, nhưng học trò của thầy Mai, thầy Giáp ở trường Thăng Long hồi đó sau này nhiều người đỗ đạt cao, trở thành chiến sĩ cách mạng, những tướng lĩnh của Quân đội nhân dân, và có người trở thành cán bộ cấp cao của Đảng và Nhà nước như đồng chí Lê Quang Đạo, Nguyễn Lam…

Bây giờ, mái trường Tư thục Thăng Long ngày ấy đã đổi tên thành trường Tiểu học Thăng Long, nhưng địa chỉ thì vẫn ở đó: 20 ngõ Trạm – Hà Nội. Thầy trò trường Tiểu học Thăng Long ngày nay vẫn tự hào và noi gương tấm gương sáng của “người thầy – Đại tướng Võ Nguyên Giáp”.

Sau này cũng có đôi lần Đại tướng trở lại với bục giảng. Theo Trung tướng, PGS, TS Trần Xuân Ninh - Giám đốc Học viện Lục quân thì “Học viện Lục quân được thành lập ngày 7/7/1946, những khóa học đầu, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra và giảng dạy. Những bài giảng của đồng chí như: “Tư tưởng chiến lược”; “Phổ biến kinh nghiệm chiến đấu”... kể từ ngày đó cho tới tận bây giờ vẫn được đội ngũ giảng viên của học viện nghiên cứu, phát huy. Sau này, do bận nhiều công việc, Đại tướng không tham gia giảng dạy nhưng vẫn thường xuyên tới thăm, kiểm tra, chỉ đạo, động viên học viện”.

3. Theo Giáo sư sử học Phan Huy Lê, trong con người vị thống lĩnh quân sự, nét độc đáo chưa từng thấy ở bất cứ một nhà quân sự thế giới nào, đó là trước khi là nhà quân sự, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một nhà sử học, một giáo viên dạy sử. Còn nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng, không chỉ là một người làm nên lịch sử, Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn được biết tới là một người thầy giáo dạy sử và cũng là một nhà sử học.

“Riêng với chúng tôi, có một niềm tự hào rằng: hình như một trong những cái tạo nên phẩm cách của ông có yếu tố của một người dạy sử. Chính những tri thức lịch sử đã nuôi dưỡng ý chí của một thế hệ thanh niên Việt Nam trong thời kỳ đất nước là thuộc địa của thực dân Pháp. Ông thường hay kể lại cho chúng tôi rằng, khi còn trai trẻ, khi là những học sinh ở thành phố Hà Nội, nhiều người thường hay đi qua thành Cửa Bắc, khi nhìn thấy vết đạn của thực dân Pháp bắn vào cổng thành, người Pháp giữ lại để biểu thị sức mạnh của mình, thì những người Việt Nam yêu nước nhìn thấy ở đó nỗi nhục mất nước”, nhà sử học Dương Trung Quốc nhấn mạnh.

Luôn thao thức với từng bước đi của ngành Giáo dục, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có nhiều bài viết, ý kiến và kiến nghị để mong ngành Giáo dục phát triển. Theo GS.NGND Nguyễn Lân Dũng: “Quan niệm của Đại tướng về giáo dục đến bây giờ ta thấy vẫn hoàn toàn nguyên vẹn giá trị. Đại tướng cho rằng, giáo dục là một khoa học đồng thời là một nghệ thuật; nội dung giáo dục bao giờ cũng kết hợp chặt chẽ với phương pháp sư phạm”.

Còn nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, người từng có nhiều dịp đi công tác với Đại tướng Võ Nguyên Giáp với tư cách là Bộ trưởng Bộ Giáo dục cho rằng: “Quan điểm của Đại tướng về giáo dục luôn xuyên suốt và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước. Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn cho rằng: “Chúng ta phải luôn xây dựng, chăm lo nền giáo dục thật tốt vì đó là xây dựng con người. Muốn phát triển đất nước phải có những con người tài đức. Phải làm như thế nào để đầu tư tốt nhất cho giáo dục, quan tâm đến đội ngũ thầy giáo, cô giáo là những người dìu dắt các em học sinh”.

Khi chúng tôi nói phải cải cách trong giáo dục thì Đại tướng cho rằng: “Phải cách mạng trong giáo dục! Vì sự nghiệp giáo dục của chúng ta đã có đóng góp to lớn trong hai cuộc kháng chiến, nhưng trong giai đoạn này, chúng ta phải nâng giáo dục lên mức cao hơn để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước”.

Chúng tôi rất hiểu ý đó. Điều đó có nghĩa là phải làm thế nào để có sự chuyển biến thật mạnh để nền giáo dục của chúng ta đào tạo ra những lớp người có tài, có đức, đủ sức đóng góp cho đất nước. Kể cả sau khi nghỉ công tác và tuổi đã cao, Đại tướng vẫn luôn luôn trăn trở về vấn đề giáo dục. Mấy năm nay tôi vẫn luôn quan tâm đến giáo dục và tôi vẫn làm theo một số quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Trong một bài viết về giáo dục Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng khẳng định: “Nền giáo dục của kỷ nguyên thông tin là một nền giáo dục cho mọi người, tạo điều kiện để mọi người được học, giúp cho mọi người biết cách học, biết cách tự học, học tập liên tục, học suốt đời; là một nền giáo dục mở và liên thông, có khả năng hội nhập với nền giáo dục chung của thế giới. Nền giáo dục mới là một nền giáo dục hiện đại, sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin và truyền thông, mạng máy tính và Internet để tổ chức và triển khai quá trình dạy và học với những phương pháp và hình thức linh hoạt nhằm nâng cao nền tảng văn hóa và tinh thần chung của xã hội, mở ra những khả năng mới hỗ trợ cho quá trình học tập liên tục, học tập suốt đời, học ở mọi nơi, mọi lúc, học từ xa và đặc biệt là tự học của mọi người. Học trực tuyến và tương tác qua mạng Internet sẽ trở thành một hiện tượng toàn cầu…”.

Để phát triển đúng hướng, Đại tướng cho rằng: “Trước hết, cần đổi mới tư duy về quan điểm và mục tiêu giáo dục và đào tạo, từ đó mà đổi mới chương trình, nội dung, phương châm, phương pháp giáo dục, đổi mới hệ thống tổ chức, công tác quản lý và hệ thống chính sách nhằm hiện đại hóa nền giáo dục của nước ta phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc và xu hướng phát triển chung của thời đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phát triển và hiện đại hóa đất nước ta trong tình hình mới. Ngành Giáo dục và Đào tạo phải đổi mới tư duy và có quyết tâm cao đối với công cuộc đổi mới nền giáo dục. Trước mắt, cần rà soát lại các chủ trương, chính sách về giáo dục và đào tạo được đề ra trong các nghị quyết của Đảng, trong luật và chiến lược giáo dục của Nhà nước để xác định một kế hoạch, một lộ trình đổi mới nền giáo dục và đào tạo từ nay đến năm 2020 với yêu cầu nâng cao một bước rõ rệt chất lượng giáo dục và đào tạo”.

Vậy đó, cuộc đời 103 tuổi của vị Đại tướng tài ba luôn trăn trở với từng bước đi của ngành Giáo dục. Những người thư ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn kể với chúng tôi, cho tới những năm cuối đời ông vẫn làm việc bất kể ngày đêm. Các lĩnh vực ông quan tâm rất rộng, nhưng các vấn đề về giáo dục được Đại tướng đặc biệt quan tâm