Chiến tranh bùng nổ ở Bắc Ossetia: Cápcadơ đỏ lửa

Cho đến hôm nay vẫn chưa rõ bên nào nổ súng trước, chỉ biết rằng, đã có không ít những nạn nhân là dân thường ở cả hai phía. Máy bay Nga đã bắt đầu những đợt ném bom xuống thủ đô của Tbilisi. Hội đồng Bảo an LHQ mãi vẫn chưa thống nhất được chung một thái độ đối với những đụng độ quân sự ở Cápcadơ.

Thực ra câu chuyện hậm hực lẫn nhau ở khu vực đầy nhạy cảm này đã bắt đầu hiện hình rõ từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước, sau khi xảy ra cảnh tan đàn xẻ nghé của các nước cộng hòa nằm trong thành phần Liên bang Xôviết cũ.

Sau khi Gruzia tuyên bố độc lập với Moskva, như một phản ứng dây chuyền, người Ossetin cũng chẳng chịu kém cạnh gì, cũng bày tỏ tinh thần "không có gì quý hơn độc lập tự do" của mình đối với Tbilisi và yêu cầu được quyền tự trị. Dĩ nhiên là những nhà lãnh đạo mang nặng tinh thần dân tộc ở Tbilisi lúc đó đã không thể gật đầu trước đòi hỏi này và đã tìm mọi cách đè bẹp khát vọng chia ly của người Ossetin bằng hàng nghìn chiến binh sát khí đằng đằng. Chỉ trong vòng có một năm rưỡi đụng độ vũ trang, đã có tới gần hai nghìn người ngã xuống ở đây.

Trẻ em từ Nam Ossetia sơ tán đến nước Nga.

Cực chẳng đã, những nhà lãnh đạo Nam Ossetia đã phải hướng tới Moskva tìm sự đồng cảm và trợ lực. Người Nga đã không quay mặt đi trước nhu cầu vừa chính đáng vừa có thể coi như "buồn ngủ gặp chiếu manh" đối với những kế hoạch củng cố vị thế của Moskva ở khu vực Cápcadơ rất đỗi quan trọng về mọi phương diện này, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện không chỉ một dấu hiệu về dự tính liên kết chặt chẽ hơn với phương Tây của giới thượng lưu chính trị mới ở Tbilisi.

Moskva đã cung cấp tài chính để hỗ trợ ở mức rất đáng kể cho nền kinh tế Nam Ossetia và như một sự tiếp nối tất nhiên, tạo dựng ảnh hưởng không nhỏ đối với Tskhinvali. Trong hoàn cảnh riêng của mình, Tbilisi cũng tạm thời chấp nhận mọi sự đã hình thành ở thế "ông chẳng bà chuộc" sau khi không thể dùng vũ lực đè bẹp được các lực lượng không đồng điệu với mình ở Tskhinvali. Nam Ossetia tiếng vẫn thuộc bản đồ hành chính Gruzia nhưng trong thực tế, gần gụi với Moskva hơn là với Tbilisi.

Tuy nhiên, cho tới năm 2004, sau khi chính quyền ở Gruzia lọt vào tay vị thủ lĩnh trẻ tuổi và máu rất nóng Mikhail Saakashvili với tham vọng khôi phục toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, gió đã bị đổi ngược chiều. Tổng thống Saakashvili muốn đưa Gruzia gia nhập NATO, biến nước mình thành nơi trung chuyển dầu mỏ cũng như khí đốt qua mặt Điện Kremli và muốn dựa vào các cường quốc phương Tây để củng cố tiềm năng an ninh quân sự của mình. Phần lớn chi phí ngân sách của Gruzia đã được nhận từ Washington.

Tháng 4/1997, Tổng thống Saakashvili còn tuyên bố sẽ thành lập ở nước cộng hòa chỉ có 4 triệu dân của mình một lực lượng vũ trang đông tới cả trăm nghìn người. Ở khu vực gần Nam Ossetia, người Gruzia đã bắt tay vào xây dựng một căn cứ quân sự cỡ lớn… Bộ trưởng Nội vụ Gruzia, Vano Merabishvili, một nhân vật rất thân cận của Tổng thống Saakashvili, mới đây còn công khai nhục mạ ban lãnh đạo Nam Ossetia và gọi họ là "những kẻ cướp" đang nắm một chính quyền cần phải bị tiêu diệt…

Những động thái như trên hiển nhiên, càng làm cho quan hệ giữa Tbilisi với Moskva và với Nam Ossetia cũng như với Abkhazia trở nên ngày một xấu đi. Mọi nỗ lực hòa giải quốc tế đều không mang lại kết quả gì đáng kể do cách nhìn nhận vấn đề của các bên quá trái ngược nhau vì vùng đất này dường như đã trở thành nơi tập trung tinh lực đối đầu giữa Moskva với phương Tây.

Rốt cuộc là quá mù ra mưa, chiến sự đã bùng nổ ở Nam Ossetia vào đúng ngày mà Thế vận hội Olympic 2008 khai mạc ở Bắc Kinh. Bom đạn vô tình, những nạn nhân đầu tiên của chiến sự luôn là những người dân thường ở cả hai phía. Lực lượng quân sự Nga gìn giữ hòa bình ở đây cũng bị thiệt hại.

Theo lời của Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov trong cuộc gặp các nhà báo ngày 8/8, tình hình ở Nam Ossetia đang xấu đi từng giờ: "Phía Gruzia đang sử dụng vũ khí và các trang thiết bị kỹ thuật hạng nặng, và thực chất là đã tiến hành những hành động gây hấn chống nhân dân Nam Ossetia. Họ bắn phá ồ ạt vào các khu dân cư của Tskhinvali cũng như những điểm dân cư khác, trong đó có cả những nơi nằm ngoài khu vực xung đột Nam Ossetia. Đoàn xe cứu trợ nhân đạo của Nga đã trở thành mục tiêu ném bom. Đã xuất hiện tin về những cuộc thanh trừng sắc tộc ở các làng mạc Nam Ossetia. Dân chúng ngày thêm hoảng loạn, số lượng người tị nạn do muốn cứu mạng sống của bản thân, con cái, gia đình và người thân của mình đang gia tăng. Một thảm họa nhân đạo đang dần chín muồi…".

Có lẽ vì thế nên Moskva đã không khách khí gì mà lập tức sử dụng cả lực lượng quân sự của mình để can thiệp vào cuộc đụng độ vũ trang ở Nam Ossetia. Sáng thứ bảy 9/8, tập đoàn quân 58 của quân khu Bắc Cápcadơ cùng các đơn vị đặc nhiệm và lính dù Nga đã vào đoạt lại Tskhinvali khỏi sự kiểm soát của quân đội Gruzia.

Theo CNN, sáng thứ bảy 9/8, máy bay Nga đã tiến hành những cuộc ném bom xuống Tbilisi, buộc Chính phủ Gruzia phải tiến hành sơ tán lực lượng. Cũng CNN cho rằng, binh lính Nga đã giao chiến với binh lính Gruzia trên địa phận Tbilisi… Tổng thống Saakashvili đã tuyên bố đặt Gruzia vào tình trạng khẩn cấp. Tbilisi tuyên bố rằng trong hai ngày đụng độ quân sự, Gruzia đã bắn hạ được 6 máy bay Nga.

Còn Ngoại trưởng Nga Lavrov khi trả lời câu hỏi của đại diện báo chí về những tuyên bố của chính quyền Gruzia liên quan đến tin dường như máy bay Nga bị bắn rơi ở Nam Ossetia, đã nhấn mạnh: "Tôi không muốn bình luận về những tuyên bố của ban lãnh đạo Gruzia nêu ra khi mô tả tình hình. Ban lãnh đạo Gruzia, xin thứ lỗi cho tôi nói thẳng, không được tín nhiệm trong việc đưa ra các sự kiện. Ở vào vị trí ban lãnh đạo Gruzia thì tôi sẽ chẳng đi đếm máy bay và xe tăng của người khác, mà sẽ đếm số xe tăng của mình đã tiến vào Tskhinvali, số máy bay của mình đang ném bom bệnh viện, nhà ở và khu dân cư, trong đó có Dzhavo, nơi những phụ nữ và trẻ em chạy từ Tskhinvali đến tìm nơi trú ẩn…".

Tổng thống Nga Dmitri Medvedev ngày 9/8 đã ra tuyên bố về những sự kiện đang diễn ra tại Nam Ossetia và giao cho Chính phủ Nga áp dụng các biện pháp cấp bách để cứu trợ nhân đạo những người tị nạn và những người khác đang trong tình cảnh hoạn nạn ở khu vực có chiến sự.

Cộng đồng quốc tế đang nỗ lực tìm kiếm những biện pháp mới để làm giảm nhiệt độ ở khu vực Cápcadơ. Ngoại trưởng Pháp (nước đang đảm nhận chức Chủ tịch luân phiên EU), Bernard Kouchner, Mỹ, EU và Tổ chức An ninh và hợp tác châu Âu (OSCE) trong thời gian gần nhất sẽ cử một phái đoàn hỗn hợp tới Gruzia với nỗ lực tìm kiếm một lệnh ngừng bắn tại Nam Ossetia càng sớm càng tốt. Thế nhưng xem ra, mọi sự sẽ không mau chóng kết thúc. Bát nước đã đổ đi rất khó làm đầy lại mặc dầu Moskva không phải là không có những động tác bày tỏ thiện chí hoà bình.

Bộ trưởng Ngoại giao Nga S. Lavrov tại cuộc họp báo dành cho báo chí trong nước và nước ngoài về tình hình Nam Ossetia ngày 8/8: … Giờ đây chúng ta đang thấy ban lãnh đạo Gruzia đã tìm được chỗ sử dụng cả những vũ khí ấy cũng như lực lượng đặc nhiệm được chuyên gia nước ngoài hướng dẫn đào tạo. Chúng tôi công phẫn trước việc công dân Nga lâm nạn, trong đó có cả binh sĩ gìn giữ hòa bình của Nga, những người trong suốt những năm tháng này đang mạo hiểm mạng sống của mình để duy trì dù ở tình trạng nào đi nữa nhưng cũng vẫn là một nền hòa bình tại vùng xung đột Nam Ossetia. Và tôi cho rằng chính sự việc binh sĩ gìn giữ hòa bình Gruzia trong thành phần lực lượng gìn giữ hòa bình hỗn hợp nổ súng vào các đồng nghiệp người Nga trong đội quân phối hợp ấy tự nó đã nói lên tất cả. Có lẽ giờ đây tất cả đều hiểu rằng vì sao phía Gruzia trong nhiều tháng trời đã khăng khăng từ chối lời đề nghị khẩn khoản của chúng tôi ký kết một văn bản mang tính bắt buộc về mặt pháp lý không sử dụng vũ lực để giải quyết cuộc xung đột Nam Ossetia, cũng như họ đã từng từ chối và tiếp tục từ chối ký một văn bản tương tự liên quan đến cuộc xung đột tại Abkhazia. Ngay mới đây thôi - ngay trước khi các hành động quân sự tại Nam Ossetia nổ ra, Tổng thống Gruzia M. Saakashvili đã nói rằng đòi hỏi ông ấy ký một văn bản như vậy là chuyện vô nghĩa lý, bởi vì Gruzia không sử dụng vũ lực chống lại nhân dân mình. Cho đến giờ thì hóa ra là vũ lực đang được họ sử dụng. Và tất cả những điều đó đặt ra một sự hoài nghi lớn về Gruzia với tư cách là một quốc gia và một thành viên có trách nhiệm của cộng đồng thế giới. Dân thường, phụ nữ, người già, trẻ nhỏ vẫn đang tiếp tục thương vong tại Nam Ossetia. Nhiều người trong số họ có quốc tịch Nga. Tổng thống Liên bang Nga hôm nay đã nhấn mạnh một cách rõ ràng rằng nước Nga sẽ không cho phép gây ra cái chết của đồng bào mình mà không bị trừng trị, rằng mạng sống và phẩm giá của các công dân nước mình, dù họ đang ở nơi nào đi chăng nữa, theo Hiến pháp Liên bang Nga và luật pháp nước Nga, cũng sẽ được bảo vệ. Tổng thống Gruzia tuyên bố trên truyền hình về quyết tâm của mình tiếp tục sự việc đã được bắt đầu. Lời tuyên bố đó được nói ra không chỉ trên nền quốc kỳ Gruzia, mà còn cả trên nền cờ Liên minh châu Âu. Tôi nghĩ rằng các đồng nghiệp châu Âu và các đồng nghiệp Hoa Kỳ của chúng tôi, những người trong những tuần gần đây đã tích cực tiếp xúc với chúng tôi, và, theo như chúng tôi hiểu, đã tiến hành những bước đi nào đó nhằm không để tình hình chuyển sang giai đoạn nóng bỏng, hiểu được những gì đang diễn ra. Tôi rất trông đợi rằng họ sẽ có những kết luận đúng đắn. Chúng tôi có nghe tin rằng một bộ trưởng trong Chính phủ Gruzia, ngài Yakobashvili, nói rằng Nga cần can thiệp như một bên gìn giữ hòa bình chân chính. Tôi xin cam kết với ngài rằng đó chính là việc chúng tôi đang làm hiện nay. Tôi cũng xin thông báo rằng Tổng thống Nga đã giao cho Chính phủ áp dụng các biện pháp cấp bách để cứu trợ nhân đạo những người tị nạn và những người khác đang trong tình cảnh hoạn nạn. Chúng tôi sẽ cố gắng hỗ trợ họ bằng mọi cách.