Vấn đề pháp lý để Trung Quốc buộc phải rút giàn khoan Hải Dương 981

1.Trong mấy ngày qua, tàu Trung Quốc vẫn tiến hành các hành vi gây hấn khi đâm và bắn vòi rồng vào các lực lượng chấp pháp của Việt Nam. Sáng 18/5, một tàu Cảnh sát biển (CSB) của Việt Nam mang số hiệu 2013 đã bị hai tàu hải cảnh của Trung Quốc chạy với vận tốc trên 25 hải lý/ giờ truy đuổi và áp sát khiến tàu này bị hỏng phần lan can và phần chắn gió trên tàu. Mỗi tàu CSB của Việt Nam đều có từ 4 đến 5 tàu Trung Quốc kẹp và vây với khoảng cách từ 800m - 1.000m.

Chưa hết, tàu đánh cá mang số hiệu QNg 90205 TS, với 14 ngư dân, bị tàu của Trung Quốc đâm trong khi đang hành nghề tại khu vực quần đảo Hoàng Sa, đã cập cảng Tịnh Kỳ, Quảng Ngãi. Vụ tấn công xảy ra hôm 16/5 khiến 2 ngư dân là Nguyễn Tấn Hải, 24 tuổi và Nguyễn Hiền Lê Anh, 20 tuổi, bị trọng thương. Xe cứu thương đã đón 2 ngư dân này tại cảng Tịnh Kỳ để đưa vào Bệnh viện đa khoa Quảng Ngãi cấp cứu.

Các tàu của Trung Quốc hiện lập thành 3 vành đai bảo vệ giàn khoan Hải Dương 981. Ngoài cùng là các chiến hạm, trong đó có 2 chiến hạm trang bị tên lửa đối hải và đối không. Kế đó các tàu hải cảnh, tàu hải giám, tàu đánh cá và trong cùng là các tàu hậu cần hỗ trợ hoạt động của giàn khoan Hải Dương 981. Chiến thuật mới của Trung Quốc hiện nay là sử dụng một số lượng lớn tàu cá bao xung quanh giàn khoan Hải Dương 981.

Trong ngày 18/5, khi di chuyển tiếp cận giàn khoan Hải Dương 981 theo hướng nam - tây nam, tàu CSB Việt Nam đã phát hiện hơn 60 chiếc tàu cá của Trung Quốc. Đây đều là tàu vỏ sắt và được sự hỗ trợ, dẫn đường của tàu dịch vụ hậu cần đi phía trước. Tất cả đi thành hàng chắn ngang trước mặt. Sự bố trí này đã làm cho các tàu CSB Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn khi tiếp cận giàn khoan.

Không chỉ dùng tàu, chiều 19/5, Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam cho biết, lúc 9 giờ 6 phút, lực lượng chấp pháp Việt Nam phát hiện máy bay chiến đấu kiểu JH-7 của Trung Quốc bay qua phía trên các tàu của CSB 4 vòng ở độ cao 700 đến 1.000 m. Khoảng 20 phút sau, máy bay Trung Quốc bay về hướng bắc, ra khỏi tầm kiểm soát của ta. 11 giờ 30 phút cùng ngày, lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam tiếp tục phát hiện một máy bay cánh bằng của Trung Quốc, số hiệu B-3808, bay hai vòng phía trên tàu 8003 ở độ cao 250m.

Máy bay Trung Quốc hoạt động thường xuyên tại khu vực xung quanh giàn khoan Hải Dương 981 mà họ hạ đặt trái phép.

Bất chấp sự cản trở của máy bay và tàu Trung Quốc, theo ông Nguyễn Văn Trung, Cục phó Cục Kiểm ngư của Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn Việt Nam, CSB và lực lượng kiểm ngư của Việt Nam vẫn tiếp tục yêu cầu các tàu của Trung Quốc cũng như giàn khoan Hải Dương 981 phải rút khỏi vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam. Một số tàu của CSB Việt Nam bị tàu Trung Quốc đâm hỏng sau khi được sửa chữa đã lập tức ra khơi làm nhiệm vụ.

2. Hành động Trung Quốc ngang nhiên đem giàn khoan nước sâu Hải Dương 981 vào Vùng Đặc quyền kinh tế của Việt Nam đã gây nên sự phẫn nộ, bất bình của người Việt Nam đang sinh sống và làm việc trên khắp năm châu. Trong những ngày qua, có hàng vạn kiều bào Việt Nam đang sống xa Tổ quốc một lòng hướng về quê hương và biểu thị lòng yêu nước rất mạnh mẽ.

Tại Philippines, ngày 16/5, hàng trăm người Việt Nam và Philippines đã xuống đường để phản đối hành động Trung Quốc đưa giàn khoan nước sâu Hải Dương 981 vào Vùng Đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

Tại Pháp, chiều ngày 16/5, hơn 1.000 người Việt gồm kiều bào, học sinh sinh viên đã tập trung tại Quảng trường Trocadero, gần tháp Eiffel ở thủ đô Paris để biểu tình phản đối các hành vi xâm phạm chủ quyền, lãnh thổ Việt Nam của chính quyền Trung Quốc.

Tại Bulgaria, vào ngày 13/5, đông đảo người Việt đã xuống đường phản đối giàn khoan Hải Dương 981 của Trung Quốc đặt trái phép trên vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Hội người Việt tại Bulgaria cùng Hội Hữu nghị Bulgaria - Việt Nam đã ra tuyên bố bằng văn bản phản đối hành động phi pháp của Trung Quốc.

Tại thủ đô Kiev, Ukraina, chiều 12/5, tinh thần yêu nước đã được hơn 200 người Việt gồm những doanh nhân, tiểu thương, sinh viên, học sinh và một số người Việt từ các thành phố Odessa, Kherson, Cherkassy... thể hiện bằng cuộc tuần hành hòa bình từ ga tàu điện ngầm Arsenalna tới trước cửa Đại sứ quán Trung Quốc.

Ngày 17/5, khoảng 300 người Việt sinh sống và làm việc tại Úc cùng những người bạn Úc, có cả những người bạn Trung Quốc xuống đường phản đối Trung Quốc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 trái phép trong Vùng Đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Cuộc biểu tình phản đối diễn ra trước Lãnh sự quán Trung Quốc tại 75-77 Irving Road, Toorak, Melbourne, Úc. Theo TTXVN, tại thủ đô Vientiane, Lào gần 1.000 người gồm cán bộ nhân viên sứ quán, các cơ quan - doanh nghiệp Việt Nam, Việt kiều và lưu học sinh, cùng tổ chức míttinh phản đối Trung Quốc.

Phía Trung Quốc hiện nay vẫn tiếp tục bao biện cho hành vi ngang ngược của mình. Ngày 16/5, người đứng đầu Vụ Biên giới và Hải đảo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc tổ chức họp báo khẩn cấp. Ông Âu Dương Ngọc Tĩnh không biết xấu hổ khi ngang nhiên bịa đặt rằng Việt Nam đã tăng gấp đôi số tàu ở vùng biển này, lên khoảng 63 tàu, rồi trắng trợn vu khống “cho đến nay tàu Việt Nam đã đâm vào tàu Trung Quốc tổng số 560 lần!...”.

Cũng với luận điệu giả dối trên, một vị tướng hàng đầu của Trung Quốc cáo buộc Mỹ và Việt Nam làm leo thang căng thẳng ở biển Đông. Báo South China Morning Post của Hồng Công ngày 16/5 cho biết, tại Washington, Tổng tham mưu trưởng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc Phòng Phong Huy đã quy kết Hà Nội phải chịu trách nhiệm về các cuộc bạo loạn chống Trung Quốc tại Việt Nam, và nhấn mạnh rằng Trung Quốc sẽ không chịu nhường "lãnh thổ của họ".

Còn trước đó một ngày, tại Bắc Kinh, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Hoa Xuân Oánh, lại cất giọng vu cáo Việt Nam. Bà Hoa cho rằng, tình hình bạo động bài Trung Quốc bùng nổ tại Việt Nam "có liên quan trực tiếp đến thái độ dung túng của Chính phủ Việt Nam và sự thông đồng của chính quyền với một thành phần chống Trung Quốc (tại Việt Nam) và những kẻ gây rối". Phát biểu vô trách nhiệm của đại diện ngành ngoại giao Trung Quốc cho thấy bộ mặt thật của chính quyền Bắc Kinh khi can thiệp trắng trợn vào công việc nội bộ nước khác, đi ngược lại đường lối ngoại giao mà nước này hô hào bấy lâu nay.

3. Không chỉ vi phạm nghiêm trọng chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam trên biển Đông, Trung Quốc còn có những động thái khiêu khích với các nước láng giềng khác có tranh chấp lãnh thổ với Bắc Kinh trên biển Đông và biển Hoa Đông.

Tàu Trung Quốc dùng vòi rồng công suất cao phun nước vào tàu Kiểm ngư của Việt Nam.

Đối với Malaysia, trong chưa đầy một năm, Trung Quốc đã 2 lần tập trận ở bãi ngầm James - chỉ cách bờ biển bang Sarawak của Malaysia 50 dặm, là điểm xa nhất mà yêu sách "đường 9 đoạn" phi lý và phi pháp của Trung Quốc liếm tới. Lần gần đây nhất, ngày 26/1/2014, một tàu đổ bộ và 2 tàu khu trục của Hải quân Trung Quốc đã tuần tra ở bãi ngầm James. Tại đây, các tàu Trung Quốc còn tổ chức nghi lễ thề thốt, kiên quyết bảo vệ cái gọi là "chủ quyền" của Bắc Kinh đến cùng.

Đối với Nhật Bản, Trung Quốc từ lâu đòi chủ quyền quần đảo Senkaku hiện do Nhật Bản quản lý, mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư. Từ khi Nhật Bản quyết định quốc hữu hóa quần đảo này ngày 11/9/2012, Trung Quốc lập tức gia tăng một cách khủng khiếp các vụ xâm nhập vào vùng biển đang tranh chấp. Ngày 2/5/2014, Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Nhật Bản cho biết, 3 tàu tuần duyên Trung Quốc đã xâm phạm vào vùng lãnh hải xung quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Đây là vụ xâm nhập lãnh hải lần thứ 10 của các tàu công vụ Trung Quốc tính từ đầu năm 2014 và là lần thứ 45 trong vòng 3 năm qua.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng nhiều lần cho máy bay xâm phạm không phận Nhật trên quần đảo Senkaku. Thông tin từ Bộ Quốc phòng Nhật Bản, các máy bay của Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản đã xuất kích 115 lần để ngăn chặn các vụ xâm phạm không phận quốc gia. Đặc biệt, số lần vi phạm của Trung Quốc từ năm 2012 đến nay tăng 60% so với trước đó. Chỉ tính riêng trong tháng 3/2014, Nhật Bản phát hiện 146 lần máy bay Trung Quốc xâm phạm không phận quần đảo Senkaku.

Trung Quốc và Philippines hiện cũng tranh chấp chủ quyền trên biển Đông, đặc biệt liên quan tới bãi cạn Scarborough mà Trung Quốc gọi là Hoàng Nham. Tình hình đã trở nên gay gắt sau khi lực lượng hải quân Philippines phát hiện một số tàu cá Trung Quốc đánh bắt ở khu vực này hồi đầu tháng 4/2012 và tìm cách can thiệp nhưng đã bị tàu chiến Trung Quốc chặn lại. Trong vụ đối đầu ở Scarborough, kéo dài hàng tháng trời, phía Trung Quốc có lúc điều cả gần 100 tàu dân sự đến khu vực này.

Sau một thời gian dài đối đầu, hai bên đã thỏa thuận rút khỏi khu vực bãi ngầm, nhưng thực tế là sau khi phía Philippines rút đi, Trung Quốc đã độc chiếm bãi ngầm này. Trước tình hình này, Philippines quyết tâm đưa vấn đề này lên Tòa án trọng tài quốc tế được thành lập theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển.

4. Từ khi Trung Quốc kéo giàn khoan Hải Dương 981 vào Vùng Đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam đến nay, Đảng và Nhà nước ta luôn duy trì đường lối hòa bình, muốn giải quyết xung đột qua con đường đàm phán. Tuy nhiên, phía Trung Quốc muốn hành động một cách bá quyền. Trước tình hình này, các chuyên gia luật cho rằng Việt Nam nên tính tới giải pháp giải quyết xung đột bằng con đường pháp lý. Trung Quốc từ xưa đến nay luôn rêu rao bảo mình đúng, nhưng lại nhảy dựng lên mỗi khi vấn đề tranh chấp biển Đông được đưa ra ở các diễn đàn quốc tế, hay có một tiếng nói "đa phương" cất lên, càng không dám đối đầu với các vụ kiện liên quan đến vấn đề này.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia luật pháp quốc tế, trước hành động Trung Quốc kéo giàn khoan Hải Dương 981 vào Vùng Đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Việt Nam kiện Trung Quốc vào lúc này là hoàn toàn có thể và có lợi hơn cả. Giới luật gia cho rằng Việt Nam đang có lợi trong lập luận, trong chứng cứ thực tế, cũng như được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, ít nhất là các quốc gia ven biển Đông.

Có hai cơ quan tài phán quốc tế mà Việt Nam có thể đâm đơn kiện Trung Quốc trong vụ này là Tòa án Công lý Quốc tế hay Tòa Trọng tài Luật biển. Trên thế giới đã có nhiều tranh chấp lãnh thổ được Tòa án Công lý Quốc tế phân xử, như vụ tranh chấp đền thờ Preah Vihear giữa Campuchia và Thái Lan, đảo Ligitan và Sipadan (Indonesia - Malaysia), đảo Pedra Branca, Middle Rock và South Ledge (Malaysia - Singapore)...

Hạn chế của hai tòa án này là các bên tranh tụng phải chấp nhận thẩm quyền của tòa. Từ lâu Việt Nam đã thừa nhận vai trò của hai tổ chức pháp lý quốc tế này nhưng cũng từ lâu Trung Quốc luôn bác bỏ vai trò của một bên thứ ba trong tranh chấp chủ quyền ở biển Đông. Nói như vậy không có nghĩa là chúng ta không thể kiện Trung Quốc ra tòa được. Trường hợp Philippines là một ví dụ. Manila đã đơn phương kiện Bắc Kinh ra Tòa án Công lý Quốc tế về những tranh chấp ở biển Đông tháng 1/2013. Điều này cho thấy Trung Quốc là bên sợ công lý.

Theo giới luật gia, có một số loại tranh chấp mà Việt Nam có thể đơn phương kiện Trung Quốc. Khi một quốc gia tham gia UNCLOS, điều mặc định là quốc gia đó chấp nhận cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc của UNCLOS. Cơ chế này cho phép một quốc gia thành viên đơn phương kiện quốc gia thành viên khác về các vấn đề Luật biển, và trọng tài sẽ thụ lý, bất kể quan điểm của bị cáo. Đó là nguyên tắc sau việc Philippines đơn phương kiện Trung Quốc, và là vì sao vụ kiện đó có thể đi đến giai đoạn hiện nay, cũng như có tiềm năng được trọng tài phân xử, bất kể quan điểm của Trung Quốc.

Ngoài ra, Việt Nam còn có thể đơn phương kiện ra Tòa Trọng tài Luật biển. Xin khẳng định một điều là Việt Nam có đủ những căn cứ pháp lý, cũng như có đầy đủ căn cứ lịch sử, pháp lý để chứng minh chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, cũng như các vùng biển được quy định của luật pháp quốc tế, cụ thể là Công ước Luật Biển 1982. Do vậy, nếu kiện Trung Quốc, Việt Nam hoàn toàn có thể thắng kiện.

Tuy nhiên, theo giới luật gia, vụ kiện của Philippines hiện nay cũng như của Việt Nam trong tương lai là chưa có tiền lệ trong các vụ tranh tụng quốc tế. Hiện trong giới chuyên môn có hai luồng dư luận, một là Việt Nam nên kiện Trung Quốc vào thời điểm này, hai là Việt Nam nên chờ kết quả của vụ Philippines kiện Trung Quốc.

Tuy nhiên, từ khi bắt đầu tuyên bố kiện Trung Quốc đến lúc nộp đơn kiện, Philippines đã phải mất 3 năm để chuẩn bị hồ sơ và phải mất 2 năm nữa Tòa án Quốc tế mới đem vụ án ra xét xử và kết quả cuối cùng không biết khi nào mới có. Do vậy luồng dư luận thứ nhất cho rằng chúng ta nên kiện song song với Philippines