Tội phạm và bạo lực ở Nam Phi có ảnh hưởng tới World Cup?

Cẩn tắc vô áy náy

Liên tục trong tháng 5 vừa qua, hàng loạt các trang web lớn của các quốc gia có nhiều công dân đến chung vui với VCK World Cup 2010 tại 9 thành phố của Nam Phi đã lần lượt đăng tải những thông tin liên quan đến tình hình tội phạm, bạo lực và khủng bố có thể xảy ra ở đất nước này cũng như những chỉ dẫn cụ thể để khách du lịch tránh được những mối nguy hiểm đó.

Trang web của Cục Lãnh sự Hoa Kỳ, mặc dù cho rằng thời gian qua đa số khách du lịch đến và rời Nam Phi chẳng hề hấn gì, nhưng cũng vẫn đưa ra cảnh báo chi tiết rằng bất cứ ai đến đất nước này đều phải ý thức được rằng họ có thể trở thành nạn nhân của các loại tội phạm, bạo lực vốn xảy ra khá phổ biến ở mọi nơi.

Tại một trang web của tổ chức khác đã đề cập một cách tỉ mỉ tổng cộng 12 yếu tố đảm bảo cho những đứa trẻ đi du lịch Nam Phi cùng người lớn không trở thành nạn nhân của các vụ bắt cóc hay lạm dụng tình dục.

Một kẻ tình nghi bị cảnh sát Nam Phi bắt giữ.

Cũng theo thống kê của tổ chức này, sau khi phỏng vấn trực tiếp 907 khách du lịch đến Nam Phi thì có 58 người, tương đương 6%, đã từng chạm trán và trở thành nạn nhân của bọn tội phạm tại đây. Còn như thống kê trong giải Cúp Liên đoàn các châu lục năm 2009, vốn được coi như một đợt tổng diễn tập cho Nam Phi để chuẩn bị cho World Cup 2010, đã có 39 vụ phạm pháp hình sự xảy ra đối với khách du lịch, trên tổng số ước tính hơn 600 nghìn khách đến Nam Phi vào thời gian ấy. 

Phải nói rằng, bất chấp những nỗ lực kiểm soát của chính phủ, tình trạng bạo lực tràn lan tại quốc gia phát triển hàng đầu Lục địa đen này vẫn rất đáng lo ngại. Đưa ra những cảnh báo về nguy cơ bị khủng bố và tội phạm có thể xảy ra ở bất cứ đâu tại 9 thành phố lớn của Nam Phi, website của Cục Lãnh sự quán Hoa Kỳ cho rằng việc tập trung đông đảo khách du lịch sẽ "thu hút triệt để sự chú ý" của các phần tử cực đoan quá khích.

Để tự bảo vệ mình, trang web này đã cảnh báo du khách trong mọi hoạt động vui chơi, phải luôn luôn để mắt quan sát xung quanh, trông chừng các hành động khác lạ, và tốt nhất là đứng gần nơi có mặt cảnh sát hoặc lực lượng an ninh địa phương. Khách phải tự bảo vệ mình bằng cách, mỗi khi đi trên xe hơi cần nâng hết cửa kính, tránh để những đồ tùy thân như ví, điện thoại hay túi xách gần cửa sổ, và đặc biệt mỗi khi dừng chân tại một nơi biệt lập, cần nhanh chóng giữ một khoảng cách đủ xa về phía trước đối với chính chiếc xe mà họ vừa ngồi trên đó. Có lẽ là để giảm thiểu sát thương trong trường hợp chiếc xe bị gài bom chăng?

Lời cảnh báo còn cụ thể tới mức trong trường hợp đi bộ trên phố, khách bộ hành cần phải có kế hoạch cho việc vượt qua bất cứ chướng ngại vật nào, hay đơn giản chỉ là kiểm tra lại tư trang trong mọi trường hợp va quệt với xe hay người khác.

Đối với hộ chiếu, tốt nhất là nên cất ở khách sạn hoặc nơi chắc chắn khác. Đi trên đường phố, khách chỉ nên mang theo bản copy. Còn khi thấy xe có gắn đèn nháy thì cũng chớ có vội dừng xe, mà phải chắc chắn đó là xe cảnh sát hoặc một loại phương tiện đặc biệt nào khác có đầy đủ phù hiệu, chữ viết bên sườn xe. Nếu không, rất có thể bạn đã trở thành miếng mồi ngon của một chiếc bẫy tinh vi do bọn tội phạm dựng nên... Vân vân và vân vân, rất nhiều cảnh báo nữa được lưu ý. Xem ra, có tiền mà đi du lịch kiểu này, chưa hẳn đã sướng!

Nam Phi có thực sự mất an toàn?

Cùng với thiên nhiên ưu đãi và một lịch sử khác biệt với các quốc gia khác ở châu Phi nhờ vào quá trình nhập cư sớm từ châu Âu và tầm quan trọng chiến lược của con đường biển Cape, Nam Phi lẽ ra đã có thể trở thành một quốc gia phát triển du lịch bậc nhất trên thế giới. Thế nhưng vấn đề tội phạm tràn lan đã thực sự trở thành vấn nạn nơi đây.

Thực tế thì, theo một thống kê của Tổ chức Liên Hiệp Quốc Liên vùng tội phạm và Viện Nghiên cứu tư pháp (UNICRI) số vụ tội phạm hình sự của Nam Phi cũng chưa phải đã là cao hơn so với nhiều quốc gia châu Phi hay Nam Phi khác, nhưng với một quốc gia được đánh giá là phát triển như Nam Phi thì để xảy ra tình trạng phạm pháp hình sự như thế là điều khó có thể cho là bình thường.

Theo một cuộc điều tra cách đây không lâu của một tờ báo uy tín của Anh, mỗi năm Nam Phi dành ra một khoản ngân sách tương đương 11% tổng chi tiêu của chính phủ cho cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm. Con số này đã thể hiện quyết tâm và sự xác định rất rõ ràng về nguy cơ phạm pháp hình sự tại đất nước hơn 50,1 triệu dân này. Tuy nhiên, mọi chuyện lại không chỉ đơn giản là tăng chi tiêu cho ngân sách phòng chống tội phạm.

Những kẻ ngoài vòng pháp luật ở quốc gia sử dụng chính thức tới 11 thứ tiếng này đã từng thách thức sẽ trả ít nhất 3.000 rand (tiền Nam Phi, ký hiệu là ZAR, khoảng 7 rand ăn 1 đôla Mỹ) cho mỗi hồ sơ tội phạm của chúng, tuồn ra ngoài thường từ những cảnh sát hoặc công tố viên biến chất.

Cũng theo điều tra nói trên, thì lạm dụng rượu, bia được cho là nguyên nhân dẫn đến tới 60% các vụ phạm pháp hình sự tại Nam Phi. Nhưng đó mới chỉ là những vụ việc được công bố. Một cuộc điều tra khác của Chính phủ Nam Phi thông qua hội các nạn nhân nước này đã từng tiết lộ rằng phải cỡ một nửa các vụ phạm pháp hình sự khác đã không được công bố. --PageBreak--

Bên cạnh vấn đề chênh lệch mức sống, tốc độ đô thị hóa, thì vấn đề các hủ tục và thái độ phân biệt đối xử, đặc biệt là giữa nam giới và phụ nữ, là nguyên nhân gây ra các vụ lạm dụng tình dục phụ nữ và trẻ em. Nguy hiểm hơn ở chỗ, đối với một khu vực mà dịch bệnh Aids/HIV lan tràn như châu Phi, tình dục cưỡng ép gần như là một án tử hình lơ lửng trên đầu bất cứ nạn nhân nào.

"Tôi được sinh ra trong một thế giới tàn độc, lớn lên trong một thế giới toàn bạo lực, và rồi sẽ chết trong cái thế giới tàn bạo ấy. Tôi không có tiền, vậy sẽ phải làm gì đây? Tôi phải ăn trộm ôtô để có tiền nuôi vợ, các con nhỏ và những người anh em của tôi. Họ đều trông chờ vào tôi!". Một tội phạm đường phố ở Johannesburg, người từng được mệnh danh là "kẻ giết người", đã nói trước phiên tòa xét xử mình như vậy.

Về tình trạng bạo lực ở Nam Phi, Tổng thống Jacob Zuma từng cho rằng chính chủ nghĩa apartheid trong quá khứ đã gieo rắc những mầm mống phá hoại nền tảng gia đình của đất nước này. Nhiều đứa trẻ ở Nam Phi sinh ra và hấp thụ một "bộ phông văn hóa" của băng đảng, bạo lực và súng đạn. Súng được có quá dễ dàng ở bất cứ đâu tại Nam Phi, và 75% các vụ phạm tội xảy ra có liên quan đến súng. Một con số không thể tệ hơn từng được Cảnh sát Johannesburg công bố, rằng mỗi năm có vào khoảng 5.000 vụ giết người xảy ra tại quận Gauteng, khu vực giao thoa giữa Johannesburg và thủ đô hành chính Pretoria.

Cổ động viên cuồng nhiệt sẵn sàng chào đón World Cup.

Skhumboso Dlamini, một gangster đường phố ở Durban, thành phố cảng sầm uất đông dân thứ 3 của Nam Phi, trong câu chuyện của mình đã thừa nhận từng biết đến súng và rượu từ rất sớm. Và cho đến thời điểm cuộc nói chuyện diễn ra, Dlamini, 15 tuổi, ý thức được mình vẫn còn cảm thấy "may mắn" vì mới chỉ nghiện thuốc lá và tài mà, chứ chưa "dính" vào ma túy.

Một vấn đề cũng đang làm đau đầu các nhà chức trách Nam Phi, đó là tình trạng bùng nổ bột phát các tổ chức như là "tiểu ban kiểm tra", na ná như dân phòng. Lực lượng cảnh sát mỏng, yếu kém, không đảm đương được hết các vấn đề trật tự trị an, vậy thì có dân phòng đỡ cho, tốt quá rồi? Nhưng không phải vậy. Thực chất những tổ chức tạm gọi là "tiểu ban kiểm tra" này, tuy có đảm đương được phần nào công việc lập lại trật tự, trị an khu vực, nhưng lại thường sử dụng những màn đánh đập rất tàn bạo với những đối tượng mà họ bắt được.

Có lịch sử từ thời phân biệt chủng tộc apartheid, nhiều thành viên của "tiểu ban kiểm tra" tỏ ra không tin vào cảnh sát và bộ máy tư pháp của chính quyền. Cách tốt nhất họ cho rằng những kẻ phạm tội cần phải bị trừng phạt là... đánh đập và tra tấn. Griffiths Nkosi, một phạm nhân bị một tiểu ban kiểm tra như thế kết tội giết người, đã bị xử bằng cách lột quần áo, đánh đập, tẩm xăng vào người và đốt cháy thành than giữa đám đông trước sự bất lực của cha cố và cảnh sát.

Hướng tới World Cup 2010: Chú trọng vấn đề an ninh

Để chuẩn bị cho VCK World Cup 2010, Nam Phi đã nỗ lực hết sức để cải thiện tình hình an ninh trật tự tại những nơi có khách du lịch ghé thăm. Danny Jordaan, Trưởng ban tổ chức World Cup 2010 cho biết, để chuẩn bị cho sự kiện này, Nam Phi đã tuyển mộ thêm 45.000 cảnh sát và 41.000 quân đội. "Hiện tại hàng năm chúng tôi đón 11 triệu khách du lịch. Con số này đang được mong muốn nâng lên thành 14 triệu. Và chúng tôi sẽ chỉ đạt được nếu World Cup sắp tới diễn ra an toàn" - Jordaan thể hiện quyết tâm của nhà chức trách Nam Phi.

Cùng một chiều hướng trấn an dư luận, Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma cũng khẳng định, Nam Phi sẽ làm "tất cả những gì có thể" để khách du lịch đến và đi khỏi đất nước trong an toàn.

Không phải chỉ thuyết phục, Chính phủ Nam Phi cũng đã chứng tỏ cho thế giới biết những cố gắng cải thiện tình hình an ninh trong nước. Hơn 665 triệu rand đã được chi cho các trang thiết bị mới của lực lượng cảnh sát, bao gồm 6 máy bay trực thăng, 10 xe chỉ huy cơ động, 100 xe phản ứng nhanh và nhiều áo giáp, vòi rồng. 8.500 quân thuộc các lực lượng thiện chiến đã được gửi sang Pháp huấn luyện từ tháng 11 năm ngoái để sẵn sàng phục vụ cho VCK World Cup năm nay. Các lực lượng quân đội Nam Phi cũng được đặt trong tình trạng sẵn sàng đối phó với mọi hoạt động xâm phạm khủng bố có thể trong thời gian World Cup diễn ra.

Kế hoạch bảo vệ an ninh cho World Cup 2010 đã được Bộ Cảnh sát Nam Phi (SAPS) trình lên trụ sở FIFA tại Zurich từ đầu tháng 3. Chủ tịch FIFA Sepp Blatter đã bày tỏ sự tin tưởng vào một World Cup thành công tại Nam Phi. Interpol cũng đã phát triển một cơ sở dữ liệu đặc biệt về những cá nhân nguy hiểm và tiềm ẩn nguy cơ khủng bố (DDP) riêng cho VCK World Cup 2010 để cung cấp cho nhà chức trách Nam Phi. Tuy nhiên, ngay trong tài liệu của FIFA cũng lưu ý các fan của môn túc cầu đến Nam Phi cần tuân thủ mọi hướng dẫn của chính quyền địa phương để đảm bảo an toàn, an ninh cho chính mình.

Được biết lực lượng cảnh sát từ 27 quốc gia trong số 31 quốc gia có đội bóng tham dự World Cup 2010 (cộng cả nước chủ nhà là 32 đội) đã đến Nam Phi, sát cánh cùng cảnh sát nước này làm nhiệm vụ trong những ngày sắp tới. Trong một động thái khác, Bộ trưởng Tư pháp Nam Phi Jeff Radebe tuyên bố thành lập 56 văn phòng tư pháp ở khắp các khu vực trọng yếu, gần sân vận động của 9 thành phố lớn và các điểm du lịch hấp dẫn để tiếp nhận nhanh mọi thông tin liên quan đến tội phạm và an ninh khác.

Thế mới thấy, giành được quyền đăng cai lễ hội thể thao lớn nhất hành tinh đã khó, chuẩn bị tổ chức cho nó diễn ra sao cho thật suôn sẻ, lại càng không đơn giản