Sai phạm ở Công ty Cơ khí Hà Nội: Thanh tra đã vào cuộc

Đầu tháng 9, chúng tôi có mặt ở Công ty Cơ khí Hà Nội, số 74 đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân. Đây là một trong những doanh nghiệp có diện tích đất nội thành lớn nhất thủ đô với 12 ha kéo hơn 200 m mặt tiền. Đằng sau bức tường rào ốp đá mỹ thuật gắn tấm biển kim loại đồ sộ có ánh vàng rực sáng là một trung tâm công nghiệp cơ khí “hiện đại nhất Đông Nam Á” (theo dự án phê duyệt).

Từ năm 1998, Bộ Công nghiệp đã phê duyệt dự án “Đầu tư chiều sâu nâng cao năng lực sản xuất Công ty Cơ khí Hà Nội” với tổng vốn 164 tỉ đồng 95% là vốn ngân sách cấp và tiền vay tín dụng ưu đãi từ Quỹ Hỗ trợ phát triển.

Mục tiêu tiếp sức cho “con chim đầu đàn” ngành cơ khí Việt Nam tiếp tục trở thành một doanh nghiệp đứng đầu có tiềm lực và sức cạnh tranh trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, sau gần 10 năm khởi động dự án, nay trước mắt chúng tôi là những dây chuyền đúc, lò nấu luyện, hệ thống cầu trục đồ sộ nhưng nằm phủ phục hoặc nghễu nghện... đứng chơi.

5 năm qua, từ khi dự án hoàn thiện, đi vào hoạt động đến nay dây chuyền “hiện đại nhất Đông Nam Á” chỉ đạt sản lượng khoảng trên 10% so với công suất thiết kế.

Chất lượng thì tồi tệ hơn nhiều. Năm 2004, thực hiện hợp đồng chế tạo thiết bị cho Dự án Ximăng sông Gianh thuộc Tổng Công ty Xây dựng miền Trung, HAMECO đã bị đối tác kiện lên công ty mẹ như sau: kết thúc thời gian thực hiện hợp đồng, HAMECO mới hoàn thành 7% khối lượng nhận thầu, “thiết bị gia công chưa hoàn chỉnh, chưa có sản phẩm giao, chất lượng không đạt yêu cầu, phải sửa chữa nhiều lần, đặc biệt trong 3 tháng nay không triển khai được thêm chi tiết nào”.

Đã vậy, đối tác mời gặp để giải quyết thì HAMECO “lặn” biệt tăm. Năm 2006, HAMECO cũng nhận hợp đồng gia công thiết bị cho Dự án Ximăng Cẩm Phả (thuộc Vina Conex). Thực hiện chậm, chất lượng thấp, thái độ làm việc thiếu trách nhiệm nên ngày 2/4/2007, Vina Conex có công văn gửi HAMECO như sau: Tiến độ đã chậm mất 9 tháng so với cam kết trong hợp đồng.

Ban Quản lý dự án đã đôn đốc cảnh báo nhiều lần và HAMECO đã cam kết tới 11 lần về tiến độ. Gần đây nhất, ngày 10/8/2007 lại một đối tác nữa là Công ty Cổ phần Za Hưng có thêm một công văn cảnh báo tình hình vi phạm hợp đồng một cách trầm trọng của HAMECO khiến Za Hưng thiệt hại nặng.

Za Hưng tuyên bố: “Căn cứ theo các điều khoản trong hợp đồng, bảo lãnh hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng, chủ đầu tư sẽ xem xét phạt nhà thầu để bồi thường các tổn thất mà nhà thầu gây ra. Mặt khác xem xét việc chấm dứt hợp đồng...”.

Báo cáo của Tổng Công ty Máy và Thiết bị công nghiệp (MIE), công ty mẹ HAMECO, tổng vốn đầu tư cho dự án là 164 tỉ 170 triệu đồng. Trong đó, vốn vay ưu đãi từ Quỹ Hỗ trợ phát triển là 133 tỉ, 666 triệu đồng. Khoản tiền này bắt đầu từ năm 2004 HAMECO đã phải trả lãi nhưng công ty liên tục “giật gấu vá vai” phải khất, giãn nợ.

Với tình hình hoạt động như 5 năm qua thì chưa biết bao giờ Nhà nước mới đòi được vốn. Theo hồ sơ được duyệt, dự án này có hàng chục gói thầu chia theo 3 phần tương ứng với 3 nguồn vốn: vốn ngân sách cấp, vốn tín dụng ưu đãi và vốn của công ty.--PageBreak--

Theo kết luận thanh tra, trong phần vốn thuộc ngân sách Nhà nước có gói thầu đào tạo chuyên sâu cho kỹ sư lập trình hệ điều khiển CNC và kỹ sư lập trình chuyển động servo. Ngày 13/5/2002, Ban chủ nhiệm chương trình kỹ thuật - kinh tế về tự động hóa có công văn phê duyệt dự toán gói thầu này là 500 triệu đồng.

Gồm 100 triệu thuê chuyên gia nước ngoài và 400 triệu để đào tạo lại cán bộ... Tuy vậy, khi thực hiện, thay vì thuê chuyên gia nước ngoài như dự án, ngày 18/3/2003, HAMECO tự ý ký hợp đồng đào tạo với Học viện Kỹ thuật Quân sự trị giá 500 triệu, thời gian thực hiện là 10 tháng.

Trong đó giảng lý thuyết: gồm 1.600 giờ (giá mỗi giờ là 50 nghìn đồng) thành tiền là 80 triệu đồng. Thời gian thực hành 3.200 giờ (giá 100 ngàn đồng/giờ) thành tiền là 320 triệu đồng. Tiền cung cấp tài liệu là 100 triệu đồng. Chỉ đào tạo có 3 cán bộ, thời gian ngắn hạn thì không hiểu cái tài liệu giá 100 triệu đồng này quý hiếm đến mức nào?...

Thế nhưng, rất nhanh, 3 ngày sau, tức ngày 21/3 công ty đã thanh toán toàn bộ 500 triệu đồng cho Học viện Kỹ thuật Quân sự. Tiền thì thanh toán nhanh nhưng việc đi học thì 7 tháng sau tức ngày 22/10/2003 mới khởi động. Và lớp học mới khai giảng 2 tháng thì ngày 29/12/2003, HAMECO đã nhanh chóng ký Biên bản nghiệm thu và Biên bản thanh lý hợp đồng...

Đoàn thanh tra phát hiện, thay vì giảng viên là chuyên gia nước ngoài thì HAMECO tự thuê người trong nước. Tuy vậy học viên cũng không được học hành gì vì HAMECO đã gian lận như sau: Tổng số giờ học lý thuyết và thực hành là 1.600h + 3.200h= 4.800h.

Nếu mỗi ngày học 8 tiếng thì thời gian đào tạo phải là 600 ngày. Quãng thời gian xấp xỉ 2 năm ấy đã được lãnh đạo HAMECO hóa phép thành 8 tháng, tức 243 ngày. Thiếu 357 ngày nữa.

Điều “thú vị” là tại kết luận thanh tra còn mở ngoặc ghi: “Thời gian này thực tế còn thiếu nhiều hơn, vì sau 7 tháng công ty mới cử người đi học...”. Như vậy, nếu thực tính từ ngày nhập học đến khi hoàn thành, các học viên được đào tạo trên dưới 1 tháng...

Còn tại gói thầu “cung cấp thiết bị và phần mềm quản lý chất lượng công nghệ đúc”. Ngày 16/12/2003, Công ty Cơ khí Hà Nội ký hợp đồng với Công ty TNHH Hài Hòa bản hợp đồng giá trị 2,458 tỉ đồng. Trong đó có mục “đào tạo, hướng dẫn sử dụng” thiết bị và phần mềm.

Cụ thể: đưa cán bộ sang Nhật Bản đào tạo, chi phí 200 triệu đồng. Số tiền được thanh toán chóng vánh nhưng khi đoàn thanh tra hỏi ai đi học, học cái gì và hồ sơ đâu thì mới vỡ lẽ: lại là một chương trình “Đông du” ảo để rút ngân sách chia nhau.

Một gói thầu khác mang tên: "Lập chương trình phần mềm điều khiển, giám sát hệ thống điều khiển cho Trạm thủy điện 1,8 MW"; tháng 1/2005 và tháng 7/2005, HAMECO đã ký 2 hợp đồng với Công ty Cổ phần Ứng dụng và Phát triển công nghệ mới (ADNT) và giải ngân 125 triệu đồng.

Thật kinh ngạc là toàn bộ chứng từ hóa đơn để giải ngân số tiền này đã được thực hiện với một công ty chưa có mặt trên đời là ADNT. Kết luận thanh tra ghi: “Đây là hai hợp đồng (HAMECO ký với ADNT) để hợp pháp hóa chứng từ giải ngân số tiền 125 triệu đồng”.

Tuy có nhiều DNNN  đã sai phạm tài chính trắng trợn nhưng có lẽ dám qua mặt Tổng công ty mẹ một cách ngang nhiên bất chấp pháp luật và nguyên tắc thì chỉ duy nhất có ở HAMECO. Đó là gói thầu xây dựng hệ thống mạng thông tin giữa HAMECO và Tổng Công ty Máy & Thiết bị công nghiệp.

Ngày 12/12/2002, Bộ Công nghiệp phê duyệt kết quả đấu thầu mà đơn vị trúng thầu là Công ty Máy tính - Truyền thông - Điều khiển 3C với giá 313.687 nghìn đồng. Một năm sau hai bên ký biên bản nghiệm thu và thanh lý hợp đồng. Tiền đã xài hết, nhưng cho đến bây giờ mạng thông tin vẫn chỉ là câu chuyện... viễn tưởng