Phát hiện mới về người nguyên thuỷ ở Chiêm Hoá, Tuyên Quang
Mới đây (đầu tháng 5/2008), các nhà khảo cổ ở Viện Khảo cổ học Việt Nam và Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang đã tiến hành một cuộc khảo sát chuyên ngành tại nơi này.
Thẩm Vài là một hang lớn, nằm trên sườn núi dãy núi đá vôi thôn Bản Câm, cao khoảng 40m so với chân núi. Cửa hang hình vòm cao, lớn, quay về hướng nam chếch tây, trông xuống một thung lũng rộng lớn có một con suối chảy qua. Đường lên hang rất thuận tiện. Bề mặt nền hang khá bằng phẳng, rộng gần 1.000m, trần hang hình vòm đầy nhũ rủ. Phần lớn diện tích lòng hang nhận được ánh sáng tự nhiên, thuận lợi cho con người cư trú.
Tại khu vực gần cửa hang, các nhà khảo cổ đã tiến hành đào thám sát một hố rộng 3m2. Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy, dấu tích của người nguyên thủy tìm thấy ở hầu hết các khu vực trong hang. Tầng văn hóa khảo cổ dày khoảng 2m, nằm sâu dưới bề mặt hang hơn 10cm.
Tầng văn hóa có độ kết cấu khá mềm, được hình thành bởi đất sét. Trong hang, đá có màu nâu sẫm, xen lẫn vỏ nhuyễn thể sông, suối và di vật khảo cổ. Qua mặt cắt địa tầng cho thấy, di tích có 2 lớp văn hóa phát triển trực tiếp lên nhau, không có lớp phân cách.
Lớp văn hóa sớm, nằm ở phía dưới dày hơn 1m, chứa nhiều công cụ lao động như công cụ chặt đập, công cụ nạo cắt, cuốc tay có đầu nhọn cùng một số đá nguyên liệu. Tất cả đều được chế tác từ những viên đá cuội sông suối, bằng kỹ thuật ghè đẽo thô sơ... Loại hình công cụ ở lớp này mang đặc trưng công cụ văn hóa Hòa Bình như công cụ hình đĩa, công cụ rìu ngắn, công cụ hình bầu dục. Cũng đã tìm thấy một số chiếc rìu mài ở phần lưỡi.
Trong lớp văn hóa muộn dày gần 1m (nằm bên trên), ngoài những công cụ đá cuội ghè, đẽo đã tìm thấy rìu có vai, mài nhẵn toàn thân, đặc biệt là đã tìm thấy đồ gốm thô dày nguyên thủy được nặn bằng tay, độ nung thấp, bên ngoài trang trí vặn thừng. Đây là những sản phẩm đồ gốm nguyên thủy được chế tác tại chỗ tìm thấy lần đầu tiên trong hang động tiền sử vùng núi phía Bắc.
Trong các lớp văn hóa đã tìm thấy khối lượng lớn xương răng động vật và vỏ nhuyễn thể sông, suối như ốc, trai, trùng trục và vỏ mai rùa lớn. Trong lớp văn hóa muộn đã tìm thấy dấu tích hạt quả của một số loài cây. Đó chính là tàn tích thức ăn của người tiền sử bỏ lại.
Kích thước của các loài ốc, trai, trùng trục rất lớn cho thấy dòng suối chảy qua khu vực này xưa kia rất rộng và sâu. Đáng chú ý là đã tìm thấy dấu vết cháy và vết chặn trên những đoạn xương ống, chứng tỏ người nguyên thủy đã phân chia con thú săn được thành nhiều phần và dùng lửa nướng chúng.
Qua những dấu tích còn lại cho thấy, săn bắt, hái lượm chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong phương thức tìm kiếm nguồn thức ăn của người nguyên thủy nơi đây. Lớp cư dân ở giai đoạn muộn có thể biết đến kỹ thuật trồng trọt nguyên thủy. Sự có mặt của nhiều đá cuội nguyên liệu, phác vật đá và mảnh tước ở đây chứng tỏ quá trình gia công công cụ được tiến hành tại chỗ.
Cũng đã tìm thấy nhiều viên đá thổ hoàng, một loại khoáng chất mềm, màu đỏ thường được người tiền sử nghiền mài nhỏ dùng bôi lên cơ thể với ý thức làm đẹp bản thân và cả cộng đồng.
Dựa vào nghiên cứu tổng thể các di vật, vào kết cấu trầm tích của địa tầng văn hóa, các nhà khảo cổ cho rằng Thẩm Vài là một di tích cư trú của nhiều thế hệ cư dân nguyên thủy. Lớp cư trú sớm nhất thuộc cư dân văn hóa Hòa Bình muộn, có niên đại khoảng 8.000 năm cách ngày nay, lớp cư trú muộn thuộc giai đoạn hậu kỳ đá mới có niên đại cách ngày nay khoảng 4.000 năm.
Đây là phát hiện khảo cổ học quan trọng, đóng góp tư liệu, hiện vật mới vào việc nghiên cứu thời tiền sử ở Tuyên Quang nói riêng và Việt
