Ai cũng biết là đồng thau được làm từ đồng và thiếc. Người ta cần phải sử dụng đồng hàng nghìn năm cho tới khi biết chế ra các hợp chất của chúng, như thêm vào đồng 10% thiếc để tạo thành thứ hợp chất bền hơn. Nhưng thật ra ở châu Âu không có "kỷ nguyên đồ đồng" và các sản phẩm từ đồng nguyên chất dạo ấy cực hiếm, còn các chế phẩm từ đồng thau lại "đột nhiên" xuất hiện và phổ biến.
Một điều khó lý giải nữa là làm sao người ta lại đạt đến "đỉnh cao" về luyện kim mà không cần trải qua một giai đoạn phát triển để hoàn thiện nào cả?
Giống như Poll Rive, nhà nghiên cứu lớn nhất về các nền văn hóa Bắc Mỹ cho biết: "Tôi cũng đã gặp những điều tương tự như trên tại lãnh thổ Mexico. Ở đó sự sản xuất đồng thau bất ngờ xuất hiện với dạng phát triển rất cao, cùng những khả năng kỹ thuật phức tạp điêu luyện. Do vậy xuất hiện những nguồn cung ứng: tới tận Kavkaz hay bán đảo Pirenei tìm thiếc. Còn xa hơn nữa về phía bắc là những hòn đảo thuộc người Anh, mà dân Finiki cổ từng gọi là "những đảo thiếc". Không phải ngẫu nhiên mà ngành sản xuất và chế tạo kim loại ở châu Âu và nhiều nơi khác trong một thời gian dài từng bị coi là "nghề bí hiểm", liên quan tới ma quỷ. Thời Slave cổ, người ta coi nghề thợ rèn là một nghề ma thuật, thợ rèn là kẻ "nắm được các bí quyết của quỷ".
Gần đây trong một vùng cao ở Peru người ta tìm được thứ đồ trang sức cổ làm từ… bạch kim. Bạch kim nóng chảy ở nhiệt độ 1.7300C và để chế tạo chúng cần phải biết những kỹ thuật công nghệ riêng. Một tư liệu khác từ vùng Bắc Mỹ cho thấy đã tìm ra dấu vết của ngành công nghiệp luyện kim có niên đại trước đây cả… 7.000 năm: những sắc dân vô danh từng sống ở vùng này đã biết nấu chảy thép trong những lò luyện lớn với nhiệt lượng 9.0000C
