Điều gì ẩn sau sự căng thẳng Thái Lan – Campuchia?

Sự việc trở nên căng thẳng sau khi Campuchia bắt giữ một nhóm chính khách Thái, vì tội danh xâm phạm lãnh thổ và làm gián điệp. Cụ thể, ngày 29/12/2010 chính quyền Campuchia bắt giữ 7 người Thái gồm 5 đàn ông, 2 phụ nữ về tội danh đi vào đất Campuchia bất hợp pháp khi đoàn người này đang thực hiện công vụ do Dân biểu Panich Vikitsreth trong đảng đương quyền Thái Lan hướng dẫn, đó là mở cuộc điều tra về khu vực phân tranh trên tuyến biên giới trong phạm vi huyện Ban Nong Chan, tỉnh Sa Kaew của Thái Lan và tỉnh Banteay Meanchey của Campuchia.

Báo Bangkok Post số ra ngày 12/1/2011 nói Thủ tướng Abhisit đã bổ nhiệm một dân biểu có vị thế quan trọng tại Quốc hội là ông Panich Vikitsreth đi thu thập các dữ kiện về dân Thái Lan sống tại vùng biên giới, tuy nhiên không rõ lý do gì ông Panich đã cùng ông Veera Somkwamkid, một người cầm đầu phe áo vàng nổi tiếng chống Campuchia và 5 người nữa đi vào lãnh thổ Campuchia.

Giữa lúc tình hình đang nóng lên như thế, thì phía Thái Lan đã bất cẩn hay theo thói quen của họ khiến cho quan hệ hai bên có thể xấu thêm khi lính biên phòng nổ súng bắn 11 người dân Campuchia đang đi kiếm củi tại biên giới, làm cho 1 người chết và 1 bị thương. Vào ngày 6/1, ngày mà 7 người Thái Lan phải ra hầu tòa lần thứ hai tại Phnom Penh. Đến ngày 1/2, 2 cựu lãnh đạo của phe áo vàng đã bị kết án tù và hiện vẫn bị giam giữ tại Phnom Penh, trong khi 5 người còn lại đã bị trục xuất về nước.

Tờ Bangkok Post cho rằng, việc Tòa án Phnom Penh truy tố lãnh đạo phe áo vàng với tội danh gián điệp là một hành động đe dọa và trừng phạt lại nhân vật này do hoạt động quá khứ muốn gây hấn, cũng như cầm đầu sự kích động chống Campuchia tại vùng biên giới.

Bất chấp lệnh ngừng bắn ngày 5/2 được ký giữa chính phủ hai nước, một đợt chạm súng thứ ba xảy ra chiều ngày 6/2/2011. Theo nguồn tin quân đội Campuchia, xung đột xảy ra vào lúc 18h35’, giờ địa phương và phía Campuchia quy trách nhiệm cho lính Thái Lan đã nổ súng trước. Hai đợt chạm súng trong hai ngày liên tiếp (4 và 5/2) đã làm ít nhất 5 người thiệt mạng về cả hai phía Campuchia và Thái Lan. Kể từ năm 2008 đến nay, đây là đợt giao tranh nghiêm trọng nhất tại khu đền thờ cổ Preah Vihear nơi có tranh chấp chủ quyền.

Báo chí hai nước cùng khẳng định, số người tử vong cao hơn các con số chính thức được Phnom Penh và Bangkok công bố. Các phương tiện truyền thông Thái Lan cho hay, 64 lính Campuchia tử thương. Thiệt hại nhân mạng về phía Thái Lan lên tới khoảng 30 người.

Lính Campuchia đứng gác trước Đền Preah Vihear.

Phe Áo Vàng biểu tình gần trụ sở Chính phủ Thái Lan ở Bangkok.

Bộ Ngoại giao Campuchia khẳng định: "Trước hành động tấn công này, quân đội Campuchia không có lựa chọn nào khác là phải trả đũa để tự vệ và bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Campuchia". Thông cáo trên cũng nêu rõ rằng, Campuchia cam kết tìm một giải pháp hòa bình với Thái Lan về vấn đề phân định đường biên giới theo các tài liệu hợp pháp hiện có hiệu lực mà hai bên đều phải tuân theo. Trước đó, phía Thái Lan cho rằng vụ giao tranh đầu tiên xảy ra do hiểu nhầm.

Trong một phát biểu sau cuộc giao tranh chiều 4/2, Ngoại trưởng Thái Lan Kasit Piromya bác bỏ sự tham gia của bên thứ ba giải quyết tranh chấp biên giới giữa Thái Lan và Campuchia tại đền Preah Vihear. Bình luận của ông Piromya nhằm đáp lại lời đe dọa cùng ngày của Ngoại trưởng Campuchia Hor Namhong kiện lên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc về việc quân đội Thái Lan xâm phạm lãnh thổ Campuchia.

Phát biểu với báo giới tại sân bay quốc tế Phnom Penh trước khi về Thái Lan sau khi tham dự phiên họp thứ 7 của Ủy ban hỗn hợp về hợp tác song phương, ông Piromya nhận định: "Sự tham gia của bên thứ ba sẽ gây hại cho quan hệ thân ái giữa hai bên". Ông cũng nhấn mạnh rằng tình hình biên giới tại và xung quanh đền Preah Vihear rất nhạy cảm và cả hai bên nên kiềm chế tối đa.

Ngày 6/2, Thủ tướng Thái Lan Abhisit Vejjajiga cho biết, quân đội và Bộ Ngoại giao hai nước đang nỗ lực để tình hình trong khu vực trở lại bình thường sau 3 vụ đụng độ vừa qua. Thủ tướng Thái Lan nói thêm, các trận giao tranh trên chứng tỏ là Thái Lan phải "luôn luôn đề cao cảnh giác bảo vệ chủ quyền lãnh thổ". Về phần mình, một viên tướng trong hàng ngũ quân đội Campuchia nhận xét là tình hình tại chỗ còn "căng thẳng" và đôi bên đều trong tình trạng báo động. Tuy nhiên, quân đội hai nước cùng làm việc chung trong ngày 6/2 để tìm cách cải thiện tình hình tại chỗ.

Như vậy, các xung đột biên giới giữa hai nước Thái Lan và Campuchia vừa qua có vẻ đã diễn ra khá bất ngờ. Vậy nguyên nhân nào nằm ở đằng sau sự căng thẳng gia tăng mới đây?

Somkwamkid, một lãnh đạo phe Áo Vàng Thái Lan, trên đường bị áp giải đến Tòa án thành phố Phnom penh ngày 12/1/2011.

Vùng đất mà 7 người Thái xâm nhập là nơi đã từng nổ ra tranh chấp lãnh thổ giữa Thái Lan với Campuchia vào cuối thập niên 70. Thực ra quan điểm của phía Thái Lan không phải là thống nhất trong vấn đề này. Theo báo The Nation, các thông tin do Cục Điều tra và Bộ Ngoại giao Thái Lan chứng tỏ rằng nhóm 7 người do Dân biểu Panich Vikitsreth dẫn đi đã lấn vào lãnh thổ Campuchia đến 55 mét. Phe áo vàng tỏ ra chán nản với thông tin do Bộ Ngoại giao Thái Lan xác nhận và họ gọi Ngoại trưởng Kasit Piromya và nhiều giới chức cao cấp trong Bộ Ngoại giao là "kẻ phản bội". Họ nhấn mạnh người của họ đã bị bắt khi còn ở trong đất Thái và bác bỏ việc chính quyền Campuchia truy tố họ.

Theo nhận định của báo chí Thái, chính quyền Thủ tướng Abhisit đang phải đối mặt với nhiều áp lực trong nước, đó là các cuộc biểu tình chống chính quyền từ cả hai phe. Phe thứ nhất gồm những thành phần cực đoan không đồng ý với cách giải quyết của chính quyền trong vụ 7 người Thái bị bắt giữ, mà hậu quả là cho đến nay tình trạng vẫn không được giải quyết. Phe thứ hai tức phong trào áo đỏ thân cựu Thủ tướng Thaksin.

Sau khi Đài Truyền hình CTN (Cambodia Television Network) của Phnom Penh cho chiếu đoạn phim Cảnh sát Campuchia tịch thu được từ nhóm 7 người Thái. Đài truyền hình áo đỏ đã thu hình lại và cho chiếu trên đài truyền hình của họ với dụng ý chỉ trích chính quyền Thủ tướng Abhisit. Trong đoạn phim do chính nhà báo đi trong đoàn Dân biểu Panich Vikitsreth quay suốt chuyến đi cho thấy từ lúc họ rời khỏi xe hơi nằm trên quốc lộ của Thái sát biên giới, sau đó băng đồng ruộng đi vào đất Campuchia và rồi bị 2 người lính Campuchia giữ lại, để báo cho cấp trên hay sự việc.

Đoạn phim ngắn cũng ghi âm cuộc đối thoại giữa ông Panich Vikitsreth và những người trong đoàn về cột mốc tại vùng phân tranh, cuộc đối thoại được Campuchia cho dịch qua chữ Khmer và chiếu trên đài truyền hình. Phe áo đỏ chụp lấy cơ hội này để phê phán Thủ tướng Abhisit không có khả năng cầm quyền, hay sinh chuyện với láng giềng. Hành động như vậy, phe áo đỏ muốn hâm nóng lại tinh thần cho lực lượng của họ để thúc đẩy cuộc vận động cho ông Thaksin được trở lại chính trường Thái.

Như vậy, theo một số nhà quan sát, những căng thẳng giữa phe áo đỏ và chính phủ cũng như những lực lượng khác về vấn đề chủ quyền lãnh thổ, vốn luôn luôn trong tình trạng căng thẳng dẫn đến xung đột. Những tác động này đã làm lỡ mất một cơ hội hòa giải và hòa dịu vừa được thiết lập lại trong tháng 12/2010, thậm chí có thể đưa quan hệ song phương vào chỗ bế tắc. Và điều này chắc chắn ảnh hưởng đến tình hình ổn định chung trong khối ASEAN