Cuộc chiến chống lại đồng đôla Mỹ

Tại Hội nghị các bộ trưởng Tài chính nhóm G20 thượng tuần tháng 11/2008, Brazil, đại diện của các quốc gia có nền kinh tế mới nổi trong nhóm G20, lên tiếng yêu cầu thế giới cần có một hệ thống tài chính Bretton Woods thứ 2 để các tổ chức tài chính quốc tế có được đại diện xác đáng hơn cũng như trách nhiệm lớn hơn của các tổ chức này.

Hội nghị Bretton Woods gồm 44 quốc gia tham dự diễn ra ở Bretton Woods-New Hamshire-Mỹ năm 1944, đã thống nhất cho ra đời hệ thống tài chính quốc tế mang tên Bretton Woods, thiết lập khung về giá trị mà đồng tiền các nước phải dựa vào. Theo đó, nước Mỹ và đồng đôla nghiễm nhiên trở thành trụ cột của cơ cấu tài chính và kinh tế thế giới.

Ngày 23/3 vừa qua, Zhou Xiaochuan, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, đã lên tiếng chỉ trích những tác hại của đồng đôla Mỹ và yêu cầu thông qua một đơn vị tiền tệ mới dùng làm dự trữ quốc gia thay thế tờ bạc xanh của Mỹ.

Theo vị Thống đốc ngân hàng này, hệ thống kinh tế thế giới hiện bị chi phối quá nhiều bởi chính sách của Mỹ. "Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới và những hệ lụy của nó trên toàn cầu phản ánh những bất cập cố hữu và rủi ro trong hệ thống tiền tệ quốc tế" - ông Xiaochuan nhận xét, trước khi yêu cầu tạo ra một đồng tiền mới. Đó là đồng SDR (Special Drawing Rights). Thực tế thì đây là một loại tiền tệ tổng hợp được IMF tạo ra năm 1969.

Năm 2002, tỉ phú người Mỹ Georges Soros là người đầu tiên đưa ra vấn đề này. Sau đó, Nga cũng đã xem xét tới và có thể sẽ đưa vào chương trình nghị sự của nhóm G20 sắp tới. IMF đã đánh giá rất cao đề xuất của Trung Quốc.

"Đây là một đề nghị nghiêm túc. Tôi không nghĩ những người đưa ra phương án này cho rằng đó là vấn đề cấp bách mà là một giải pháp dài hạn cần được nghiên cứu nghiêm túc" - John Lipsky, Phó giám đốc IMF cho biết.

10 quốc gia dự trữ đồng đôla Mỹ và vàng nhiều nhất thế giới.

Chính ông Xiaochuan cũng cho rằng việc đưa ra một đồng tiền mới dùng làm dự trữ được nhiều quốc gia chấp nhận cần phải có lộ trình dài. Về ngắn hạn, cộng đồng quốc tế và đặc biệt là IMF có lẽ phải lo đối mặt với những nguy cơ phát sinh từ hệ thống hiện hữu, tăng cường kiểm soát và giám sát tài chính.

Nếu như IMF đưa ra SDR, một loại dự trữ quốc tế, để bù đắp khoản dự trữ thiếu hụt của các quốc gia thành viên vào thời kỳ đó thì nay Trung Quốc đề xuất loại tiền mới theo giới phân tích là để giảm thiểu rủi ro cho lượng dự trữ ngoại tệ khổng lồ bằng đồng USD của họ. Hiện nay, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc đã tăng mạnh và ước tính đạt trên 2.000 tỉ USD.

Tuy nhiên, theo nhiều nhà quan sát, ít có khả năng đề xuất trên của Trung Quốc được chấp thuận. Dự trữ bằng USD hiện đang cho phép Trung Quốc giữ được ổn định tỉ giá hối đoái giữa đồng nhân dân tệ và đồng đôla Mỹ, giúp cho hàng xuất khẩu của Trung Quốc vào được thị trường Mỹ. Như vậy, đôi bên cùng có lợi nếu giữ nguyên tình trạng hiện nay.

Nếu một số nước như Trung Quốc, Nhật Bản hay Nga từ bỏ dự trữ quốc gia bằng tiền USD mà thay vào đó bằng một ngoại tệ khác sẽ khiến USD mất giá nghiêm trọng ảnh hưởng tới hàng hóa của Trung Quốc vào Mỹ sẽ kém cạnh tranh hơn.

Theo Trung tâm Nghiên cứu triển vọng và thông tin quốc tế, nếu đồng USD mất 25% giá trị sẽ khiến Trung Quốc giảm 5,7 điểm GDP. Tuy nhiên, nếu giữ cho đồng nhân dân tệ giá trị quá thấp Trung Quốc sẽ đứng trước nguy cơ nhập siêu và lạm phát.

Giới phân tích cho rằng, yêu cầu của Thống đốc Ngân hàng Trung Quốc có thể chỉ là đòn phép chính trị. Bắc Kinh đang muốn mở rộng vai trò có sức thuyết phục của mình trên thế giới.

Tuy nhiên, trả lời báo chí sáng ngày 24/3 vừa qua, Tổng thống Obama cho rằng ông không cảm thấy "ấn tượng" trước cảnh báo của Trung Quốc: "Tôi nghĩ không cần thiết phải đưa ra một đơn vị tiền tệ toàn cầu. Đồng đôla của Mỹ còn rất mạnh vì các nhà đầu tư luôn coi Mỹ có nền kinh tế đứng đầu thế giới với hệ thống chính trị ổn định bậc nhất".

Về phần mình, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Timothy Geithner cũng khẳng định rằng USD sẽ tiếp tục là đồng tiền dự trữ của thế giới về lâu dài.

Trong khi đó, tại Diễn đàn kinh tế Astana giữa tháng 3 vừa qua, Tổng thống Kazakhstan, ông Noursoultan Nazarbaiev, đã đề xuất một đơn vị tiền tệ chung (evraz) cho toàn Cộng đồng kinh tế Á - Âu (CEEA) gồm Bélarus, Kazakhstan, Kirghizstan, Uzbékistan, Nga và Tadjikistan.

"Hiện các nước thành viên CEEA có đủ lý do để giảm thiểu tác động của cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ hệ thống tiền tệ quốc tế, đó là đưa vào lưu thông một đơn vị tiền tệ duy nhất trong toàn khối" - ông Nazarbaiev cho biết.

Người đề xuất cũng cho biết loại tiền này không nhất thiết phụ thuộc vào sự thay đổi của các ngoại tệ.

"Hệ thống tiền tệ mới, không ảnh hưởng tới các hệ thống hiện hữu, sẽ cho phép đảm bảo được các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng về dài hạn, cũng như những giao dịch tín dụng giữa các nhà nước, các pháp nhân bên trong CEEA và không ảnh hưởng tới độc lập chủ quyền của các nước thành viên. Đây là cách duy nhất để giảm sức tàn phá của cuộc khủng hoảng thế giới hiện nay lên các nền kinh tế của chúng ta" - ông Nazarbaiev nhận định. Hiện đề án này đang được các nước thành viên CEEA xem xét và có thể trở thành hiện thực trong thời gian tới