Con người sẽ xoá được những ký ức đau buồn?

Bộ phim phản ánh cuộc đời của hai người đàn ông bị thất bại trong tình yêu và ước muốn được xóa đi tất cả những kỷ niệm đau buồn về mối tình dang dở trong quá khứ. Ý tưởng này đang được các nhà khoa học trên thế giới hiện thực hóa với nhiều phát hiện mới đây.

Từ trước tới giờ, trí nhớ con người luôn là một chủ đề lôi cuốn nhiều nhà khoa học, có thể là do sự phức tạp về nguồn gốc trí nhớ. Thực tế thì hàng ngày, các giác quan của chúng ta thường xuyên bị tác động bởi nhiều thông tin, một số thông tin mới chưa từng gặp và một số thông tin cũ đã được lưu giữ sẵn trong não bộ. Não bộ con người không thể ghi nhớ hết được những thông tin bắt gặp, do vậy nó phải bỏ qua phần lớn và trong thời gian đầu chỉ lưu giữ tạm thời một số thông tin đáng chú ý. Đó là sự ghi nhớ tạm thời.

Tiếp đến, chỉ một phần nhỏ trong số những thông tin được lưu giữ một cách tạm thời này được duy trì một cách thường trực. Khi đó, người ta gọi những thông tin được lưu giữ thường trực là sự ghi nhớ dài hạn (nói khác đi là chúng đã trở thành kỷ niệm). Trong não chúng ta, việc ghi nhớ tạm thời được đảm bảo bằng những luồng thần kinh tăng cường giữa các tế bào thần kinh, đặc biệt trong vùng ngư mã. Nhưng để một thông tin chuyển từ dạng được ghi nhớ tạm thời thành một kỷ niệm không quên, cần có những thay đổi về cấu trúc các kết nối giữa những tế bào thần kinh. Quá trình này kéo theo một loạt phản ứng mang tính hóa sinh khác nhau do các luồng thần kinh tạo ra các protéine mới. Các protéine chạy tới các khớp nối tế bào thần kinh và thay đổi cấu trúc của các khớp nối này.

Vì một loạt những phản ứng sinh hóa cần thiết để cấu hình lại các kết nối thần kinh diễn ra nhiều giờ sau khi một sự việc xảy ra, do vậy các nhà khoa học cho rằng có thể sử dụng các loại thuốc hay các chất ức chế để đảo lộn các quá trình ghi nhớ của não bộ.

Thực tế cho thấy, bằng một số loại thuốc, các nhà khoa học hiện nay có thể dỡ bỏ nhiều giai đoạn của quá trình ghi nhớ. Thử hình dung khi một người phát hiện vợ mình ngoại tình, sẽ đau buồn như thế nào thì tại sao không xóa khỏi não người đó sự kiện ấy? Bằng cách ngăn chặn quá trình truyền các luồng thần kinh hay khóa quá trình tổng hợp các protéine lại vài giờ sau khi nạn nhân chứng kiến sự kiện, các nhà khoa học đã có thể chặn đứng những kỷ niệm buồn như vậy đi vào não. Tuy nhiên, họ cho rằng nếu làm việc này quá trễ thì sẽ không thể nào xóa đi được kỷ niệm đau đớn tột cùng vì một khi sự kiện được “đóng đinh” bằng các chất sinh hóa trong não sẽ không có cách nào can thiệp từ bên ngoài vào được nữa.

Steven Rose thuộc một trường đại học Anh cho rằng, việc xóa kỷ niệm buồn là một phương pháp điều trị hữu ích đối với các nhà tâm lý điều trị hiện đại nhằm chống lại các triệu chứng căng thẳng hậu khủng hoảng (SSPT). Đối với những người lính trở về từ chiến trận, những chiến sĩ cảnh sát hình sự... đều có một điểm chung là bị SSPT. Hội chứng này được thể hiện qua những kỷ niệm rối loạn, lẫn lộn và hay bị giật mình. Từ trong ý nghĩ hay trong những giấc mơ, các nạn nhân luôn cảm thấy sự kiện hãi hùng mà họ từng trải qua như thể lại sắp ập đến với họ. Để xóa bỏ đi những cảm giác như vậy, chỉ cần gợi lại cảnh hãi hùng một lần nữa bằng cách cho nạn nhân trở về nơi đã xảy ra sự kiện hay đưa họ vào đúng tình huống tai nạn trước đó rồi tiêm cho họ một chất ức chế hóa sinh, những ám ảnh có liên quan tới sự kiện kinh khủng đó sẽ biến mất.

Trong phim "Eternal Sunshine of the Spoless Mind", các nhà nghiên cứu của phòng thí nghiệm, nơi phẫu thuật tẩy não cho các nạn nhân, đã đội cho họ một chiếc mũ scan lên đầu để xác định vùng não chứa kỷ niệm đau buồn, rồi xóa nó bằng một chùm tia năng lượng mạnh. Thực tế, đã có nhiều nghiên cứu kiểu như vậy được tiến hành. Những công trình nghiên cứu này chủ yếu được quân đội Mỹ tài trợ. Trong đó, các nhà khoa học Mỹ đã sử dụng sóng từ trường làm tê liệt tạm thời một vùng não để ức chế quá trình ghi nhớ của não bộ. Tuy nhiên, những kỹ thuật này khó có thể đem lại hiệu quả vì thực tế có rất ít cơ may cho việc xác định được những kỷ niệm xấu đó nằm ở đâu trong não bộ. Đúng là những kỷ niệm được lưu giữ trong não nhưng không ai dám chắc chúng nằm ở vùng nào. Những ý định tẩy não vấp phải nhiều khó khăn vì những kỷ niệm khác cũng nằm chung với những kỷ niệm này. Do vậy việc sử dụng các nguồn năng lượng để xóa kỷ niệm xấu được chuyển hướng sang nghiên cứu các chất hóa học hay một loại thuốc có thể ức chế các luồng thần kinh trong một vùng rộng của não.

Vấn đề của những phương pháp này là chúng có nguy cơ gây nguy hiểm và kéo theo các phản ứng phụ nghiêm trọng hơn cả SSPT. Tuy nhiên, ý tưởng trong phim "Eternal Sunshine of the Spoless Mind" đã được nhiều nhà thần kinh sinh học có đầu óc thương mại hưởng ứng. Nguồn lợi từ các loại thuốc về trí nhớ hiện đang được rất nhiều viện bào chế của Mỹ quan tâm. Các viện này đặc biệt muốn tìm các chất hóa học có khả năng cải thiện trí nhớ con người và những chất giúp xóa bỏ những phần ký ức không đẹp cho những ai có nhu cầu. Ý tưởng sản xuất thuốc xóa bỏ trí nhớ đã vấp phải nhiều sự phản đối về mặt đạo đức lẫn kỹ thuật. Để có được một loại thuốc đúng như vậy, các nhà khoa học còn phải mất nhiều thời gian và công sức nữa