Tan tác “chọc sàn”

Những đêm đi "chọc sàn", đi "ngủ thăm" nồng thắm tình cảm mà cũng đầy khao khát trong một tinh thần bản năng mà trong sáng, rực lửa mà quy củ... Cái thời ấy qua nhanh quá, nay chỉ còn đẹp trong tiếng thở dài hoài niệm của người già!

“Ỉn sao” đẹp lắm!

"Ỉn sao nghĩa là chơi gái! Tiếng Thái làm gì có từ "chọc sàn" hay là "ngủ thăm" đâu". Ông Cầm Trọng cười khà khà giải thích! Vị chuyên gia tầm cỡ đầu ngành nghiên cứu về người Thái, người đã từng được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2000 về công trình "Người Thái ở Việt Nam" này cho biết từ "ỉn sao" cũng được dùng cho cả quá trình tìm hiểu lẫn yêu nhau, chứ không chỉ bao hàm hoạt động mang tính tính dục như người Kinh vẫn hiểu.

Cái từ "chọc sàn" là một cách gọi đùa, gọi vui miêu tả một hành động của người con trai gọi người con gái, mãi về sau này mới trở thành phổ biến. Nhà sàn của người Thái được lát bằng những tấm gỗ, giữa các tấm gỗ đều có khe hở. Khi đã "hặc pen cằn" (yêu nhau), người con trai khi đến nhà người con gái thì báo hiệu mình đang ở dưới nhà thông qua hành vi chọc chọc phía dưới sàn nơi người con gái nằm.

Đời sống tình dục của thanh niên người Thái thực sự được tôn trọng và thoải mái, không bị gò ép bởi các quan điểm khô cằn, phong kiến của Khổng giáo. Thanh niên, thiếu niên lớn lên, đến độ tuổi có ham muốn sinh lý là được phép kết bạn, được phép tự do yêu đương.

Ông Hoàng Trần Nghịch, người duy nhất còn đọc được các bản chữ viết cổ của người Thái, cho biết sở dĩ người Thái phát triển và hùng mạnh trong quá khứ như vậy cũng bởi sự góp phần đắc lực của "xỏn côn".

Người Thái quan điểm rất rõ ràng rằng: "Người yêu nhiều là kẻ không biết yêu. Kẻ có nhiều vợ là kẻ không có hạnh phúc". Họ tôn vinh những đôi trai gái yêu nhau chỉ một lần mà nên duyên vợ chồng, cho dù trong quá trình tìm hiểu họ được phép thoải mái quan hệ như vợ chồng.

Dễ dàng và thoải mái trong chuyện trai gái, nhưng trong quá trình yêu đương, cô gái nào trót để mang bầu thì hình phạt của bản cực kỳ nghiêm khắc. Nhẹ thì phạt gà phạt lợn, nặng thì phạt trâu, thậm chí bị đuổi khỏi bản, bao giờ dân bản cảm thấy hối cải thì mới được trở lại. Còn đối với con trai, để người phụ nữ mang thai ngoài ý muốn thì thân phận rơi vào cảnh "nhục như con chó"! Trong bữa cỗ "đền" bản ấy, người con trai gây ra "tội lỗi" phải đứng trước cửa nhà cúi đầu mời mọi người vào ăn cỗ phạt, đứng trước đứa trẻ con 3 tuổi cũng phải cúi đầu chào.

Quy định này khiến cho các đôi trai gái phải rất thận trọng trong chuyện tình cảm và trao thân gửi phận, cũng như ràng buộc trách nhiệm của cả hai bên với những điều mình làm. Chính vì vậy, các cô gái Thái đã có một phương tiện tự bảo vệ thanh danh rất hiệu quả: Đó là một phương thức bí truyền bao gồm các loại lá trên rừng có công dụng tránh thai, chỉ cần để dưới chỗ nằm là có tác dụng. Bài thuốc lá ấy cho đến tận bây giờ vẫn được nhắc đến một cách bí ẩn như một truyền thuyết...

Theo như lời ông Cầm Trọng, phương thuốc ấy là có thực, chỉ có mẹ truyền cho con gái, chị gái truyền cho em, hiệu quả lên tới 80-90%. Ông Hoàng Trần Nghịch thì cho rằng không hề có phương thuốc ấy, bằng cớ là nếu có thì người ta đã nghiên cứu và phổ biến khắp nơi rồi...

Những luật tục nghiêm khắc và tỉ mỉ ấy còn toát lên một tinh thần rất hiện đại: Tôn vinh vị trí của người phụ nữ! Người con trai đến tìm hiểu người con gái, thấy trước cửa là cái cán chổi mới được vào nhà, thấy phần chổi không có cán là muốn mấy cũng không được vào. Đã vào được nhà "ngủ thăm" rồi, chỉ cần đi nhầm màn (con gái chưa chồng nằm màn màu trắng, bố mẹ nằm màn màu đen) là cũng bị phạt lợn, trong lúc đang ngủ mà người con gái kêu lên cũng bị phạt lợn, thậm chí phải đền cả trâu...--PageBreak--

Khi đã được hai bên gia đình đồng ý, người con trai phải đi ở rể 1 năm, nếu nhà gái đồng ý mới được phép cưới. Sau khi cưới xong, phải ở tiếp 3 năm nữa hai vợ chồng mới được ra ở riêng. Trong quãng thời gian đó, nếu người con gái không hài lòng thì có quyền bỏ chồng, điều kiện là phải đền công ở rể cho người con trai. Nếu người con trai không hài lòng thì cũng có quyền bỏ về, nhưng nếu tự về thì không được đền bù gì cả.

Hai người đang yêu nhau không được phép đi với người thứ ba, nếu có đi thì phải tuyên bố rõ ràng là không còn yêu nhau nữa. Ngược lại, người con gái cũng không được phép để hai người con trai đánh nhau vì mình. Nếu xảy ra điều đó, người con gái bị phạt nặng, thậm chí còn phải đi làm tôi tớ để bù tội.

Còn có một điều khiến cho chuyện tự do tìm hiểu, tự do luyến ái của người Thái vượt lên trên những ham hố bản năng thông thường, vượt lên trên sự ích kỷ muốn hưởng thụ càng nhiều càng tốt, đó là lòng tự trọng. Những đôi trai gái yêu nhau chỉ một lần rồi đi đến hôn nhân thường kể về tình yêu của mình một cách đầy tự hào.

"Quý nhau sợi chỉ giăng không đứt. Ghét nhau rào 9 tầng cũng bị phá", từ những bữa rượu bữa xoè miên man tận mạn Đà Bắc, trôi ngược lên Mường Lát, trôi sang đất Mường Lò xưa cũ hay đến tận đất Mường La, những người già cho đến tầm tuổi trung niên, dù là người Thái trắng hay Thái đen, đều thừa nhận rằng những người hạnh phúc nhất luôn là người chỉ yêu một lần rồi ở bên nhau đến trọn đời.

Nỗi đau mất người và "ỉn sao" hiện đại

Chưa bao giờ ở cái đất Sơn La, cái nôi của người Thái đen lại đau đớn và hoảng sợ trước cái cảnh "mất người" như bây giờ! Kinh tế được mở rộng và phát triển cũng là lúc đại nạn ma tuý tràn vào Sơn La. Ông Cầm Trọng cũng thần cả người khi nói đến chuyện "mất người". Tuy gần như cả cuộc đời gắn bó ở Hà Nội, nhưng tâm trí ông, con tim ông lúc nào cũng đặt ở Sơn La.

Những ngày này, hễ không bị các viện nghiên cứu kéo về Hà Nội thì ông lại về Sơn La với vợ. Những trưởng bản, những già bản khóc với ông rằng những năm đổi mới đã đem lại cái được về kinh tế đối với người Thái, nhưng cái được chỉ là một phần, phần còn lại là mất, mất cái rất lớn là mất người.

Người Thái mất người vì nghiện hút, mất người vì trộm cắp, mất người vì mại dâm. Ông bất lực nhìn nỗi buồn mất người ấy dần dần lan tỏa từ Mai Châu đến Hát Lót, Mai Sơn, thị xã Sơn La, Thuận Châu, Tuần Giáo, rồi sang cả Điện Biên... Ông Cầm Trọng bất lực khi chứng kiến chính vợ chồng người cháu ruột của mình tan tác đôi ngả vì người chồng nghiện hút...

Người già thì xót xa, còn người trẻ thì dường như cũng vô cảm với những nét đẹp của cộng đồng đang dần biến mất. Trong những đêm lang thang các bản xung quanh thị xã với đội tuỳ tùng lúc nào cũng phải đông đảo để phòng chống những trận đòn hội đồng của trai bản theo kiểu "trâu ta ăn cỏ đồng ta", những câu hỏi của tôi về "ỉn sao" chỉ nhận được cái nhìn lạ lẫm và mai mỉa của những thanh niên người Thái phóng xe máy Tàu ầm ầm, hút thuốc Vinataba và uống rượu như điên...

Trong bữa rượu bên bản Hụm, khi đã đến độ khề khà, Quân đã biết nheo nheo mắt nhìn tôi một cách lọc lõi rồi gạ uống rượu xong có đi chơi gái không như thể biết tỏng bụng đám khách người Kinh lên đây chơi chỉ rặt có việc phải nhăm nhăm kiếm một cô gái Thái nào đó...

Quân cũng cho hay, thanh niên bây giờ đến tầm tối tối uống rượu xong là ra đường đi trêu gái, quen nhau dăm ba hôm là kéo nhau ra đồi quan hệ, con trai đi chơi cứ thủ sẵn bao cao su trong túi để đề phòng, thích thì chơi chứ yêu đương gì... Những là “hạn khuống”, là “pí”, là đàn, là bản tình ca bất hủ “Xống trụ xon xao” đối với họ nay là những danh từ xa lạ, thực sự là xa lạ...